CHUØA LONG AN Trieäu Thöôïng- Trieäu Phong - Quaûng Trò -
ÑT:053.828257

TÖÔØNG THUAÄT cuûa TT Thích Haûi Taïng

Trôøi vaøo tieát Ñaïi haøn, möa phuøn vaø reùt ñaäm, toâi ñang luïc tìm theâm chieác aùo laïnh thì chuoâng ñieän thoaïi reo, luùc baáy giôø laø 20 giôø ngaøy 09/12 Taân Tî (21/01/02), toâi ñöôïc Thöôïng Toïa Thaùi Hoøa ñieän baùo cho bieát Hoøa Thöôïng Ñöùc Nhuaän ñaõ vieân tòch luùc 17 giôø chieàu naøy roài. Toâi baøng hoaøng söûng soát hoûi laïi:
- OÂi, caùi gì laï vaäy? Vì sao röùa? OÂng ñau beänh gì sao chaúng nghe noùi?
Thöôïng toïa Thaùi Hoøa noùi:
- Nghe noùi OÂng ñau buïng gì ñoù, ñöa ñeán beänh vieän moät laùt laø yeáu daàn vaø tòch.

Ñeán moät laùt sau thì Thöôïng Toïa Nguyeân Lyù töø Saøi Goøn goïi ra cho toâi ñeå baùo hung tin aáy. Toâi thöa laïi laø toâi vöøa môùi nhaän ñöôïc tin, vaø hoûi bao giôø nhaäp quan? Bao giôø nhaäp thaùp.

Thöôïng toïa noùi: 10 giôø ngaøy mai (töùc 10/12 AÂL) laø leã nhaäp quan vaø seõ hoûa taùng chöa bieát roõ ngaøy naøo. Nhöng nghe noùi laø ñaùm chæ ñöôïc ñeå coù ba ngaøy thoâi.

Tieáp ñeán laø Thöôïng Toïa Thanh Huyeàn goïi ra cho toâi cuõng ñeå baùo tin quan troïng ñoù. Toâi hoûi laïi:
- Vì sao OÂng tòch röùa thaày ôi?
Thöôïng toïa Thanh Huyeàn coù veû ñang baän roän, noùi:
- Thoâi, chöø noùi thì noùi daøi doøng laém. Nhôø thaày baùo laïi vôùi quyù thaày nghe.
Toâi tranh thuû hoûi tieáp:
- Daï ñaùm ñeå ôû Giaùc Minh?
Thaày noùi:
- Chuøa Giaùc Minh.
- Daï, ngaøy naøo ñöa OÂng ñi hoûa taùng?
Thaày noùi:
- Ngaøy 12, ngaøy 12 nhöng toâi chöa bieát roõ laø maáy giôø.

Ñeâm ñoù toâi khoâng sao nguû ñöôïc. Cöù ñi naèm roài laïi daäy baät ñieän, ngoài moät mình maø nghó bao nhieâu chuyeän baâng khuaâng. Phaàn thöông nhôù, kính tieác moät baäc Danh Taêng suoát ñôøi hy sinh moät caùch troïn veïn cho Daân Toäc Ñaïo Phaùp. Moät con ngöôøi cao caû, ñaõ ñem heát tinh anh vaø nghò löïc ñeå trang traûi cho ñaïo cho ñôøi! Phaàn thì caùi nguyeân nhaân Hoøa Thöôïng ra ñi quaù voäi, laïi sao nghe noù coù veû uùp uùp môû môû, caøng laøm cho toâi theâm böùc xuùc baên khoaên. Toâi chaïnh nghó ñeán tieàn ñoà cuûa Ñaïo Phaùp roài seõ ra sao, khi maø caùc baäc ñoáng löông cöù daàn daàn khuaát boùng, bieát laáy ai choáng ñôõ cho ngoâi nhaø Giaùo Hoäi giöõa luùc laâm nguy. Toâi buoàn raàu laåm nhaåm caâu noùi cuûa ngöôøi xöa: "Nhaân taøi nhö sao buoåi sôùm, anh huøng nhö laù muøa thu"!

Ñeán 3giôø30 khuya 10/12 AÂL, toâi goïi ñieän cho Hoøa Thöôïng Thieän Haïnh ñeå baïch vôùi Ngaøi: Con kính thænh OÂng neân baøn vôùi quyù OÂng, quyù thaày ôû Hueá, neân laäp moät phaùi ñoaøn, phaùi ñoaøn cho söï theå ñeå vaøo döï tang leã, vaø phaûi ñi gaáp chöù khoâng kòp. Ngoaøi naøy con ñang chuaån bò ñeå ñi ñaây.

Hoøa Thöôïng daïy toâi: Toâi ñònh saùng sôùm seõ gaëp quyù thaày ñeå baøn.

Toâi laïi goïi cho thaày Thaùi Hoøa cuõng ñeå thöa laïi yù kieán cuûa toâi ñaõ ñeà xuaát vaø coøn daën theâm: Neáu Hueá ñi thì thaày goïi ra con ñeå vaøo cuøng ñi, coøn khoâng thì ngoaøi naøy con ñi moät mình, phaûi ñi ngay chöù chaäm thì khoâng kòp, vì saùng 12 laø ñaùm seõ ñöa roài.

Thaày Thaùi Hoøa ngaïc nhieân, hoûi laïi: 12 ñaõ ñöa roài aø? Toâi noùi: Daï 12, chaéc chaén laø saùng 12, Thöôïng Toïa Thanh Huyeàn, Thöôïng Toïa Nguyeân Lyù ñeàu noùi nhö vaäy vaø con ñaõ hoûi laïi beân moân phaùi Vónh Nghieâm chaéc chaén tin aáy laø ñuùng.

Ñuùng nhö heïn, 6 giôø saùng, Thöôïng Toïa Thaùi Hoøa goïi ra môøi toâi vaøo Hueá ñeå ñi, toâi ñaõ chuaån bò xong caû, caàm xaùch ñi ngay. Ñeán Hueá, toâi ñöôïc bieát quyù thaày ñaõ hôïp ñoàng moät chieác xe du lòch 45 choã ngoài. Coù Hoøa Thöôïng Nhö Ñaït, Thöôïng Toïa Löu Thanh, Thöôïng Toïa Thaùi Hoøa, Thöôïng Toïa Hueä Thoâng cuøng quyù Hoïc taêng ôû Töø Hieáu vaø caùc anh trong Ban Höôùng Daãn GÑPT Thöøa Thieân cuøng moät soá ñaïo höõu khaùc. Hoøa Thöôïng Thieän Haïnh vaø Thöôïng Toïa Phöôùc Vieân ñi xe khoâng ñöôïc (vì say xaêng) neân phaûi ñi taøu löûa tröôùc ñoù roài. Ñoaøn chuùng toâi khôûi haønh luùc 13 giôø 10/12 AÂL, ñeán toái môùi tôùi Thò xaõ Tam Kyø, gheù chuøa Hoøa An aên toái xong, coù theâm Thöôïng Toïa Thieän Töôøng vaø vaøi ñaïo höõu cuøng ñi. Ñöôøng thì quaù xaáu, xe thì quaù to, ngoaøi hai lyù do aáy, khoâng bieát coù lyù do gì nöõa khoâng maø xe chaïy chaäm, raát chaäm; khieán cho moïi ngöôøi ai cuõng ñeàu soát ruoät, neân Thöôïng Toïa Löu Thanh phaûi phaøn naøn vôùi anh laùi xe maõi, Thöôïng toïa Thaùi Hoøa laïi can bôùt.

Trong khi ñoù thì ñieän thoaïi di ñoäng cuûa anh laùi xe thænh thoaûng laïi reo, ngöôøi ta noùi gì khoâng bieát, chæ nghe tieáng anh traû lôøi laø xe ñaõ ñeán choã naøo roài; chaúng haïn nhö laø: "Ñaõ qua khoûi caây xaêng Xuaân Loäc roài anh ôi!"

Cuoái cuøng roài xe cuõng vaøo ñeán thaønh phoá, ñeán chuøa Giaø Lam (ñuùng ra phaûi goïi laø Quaûng Höông Giaø Lam) luùc 20 giôø ngaøy 11/12 AÂL. Hoøa Thöôïng Thieän Haïnh, Thöôïng Toïa Phöôùc Vieân cuõng noùng ruoät ñôïi chôø. Chuùng toâi chæ döøng ngoaøi coång chuøa cho hai Ngaøi ra cuøng leân xe ñeå ñi phuùng ñieáu cho kòp chöù chaúng vaøo chuøa röûa raùy, noùi gì aên uoáng. Boán möôi phuùt sau thì chuùng toâi ñeán ñöôïc chuøa Giaùc Minh. Caûm giaùc ñaàu tieân cuûa toâi laø thaáy moät khoâng khí u buoàn, laëng leõ. Caùi laëng leõ coù veû naëng neà chöù khoâng roän ròp nhö caùc ñaùm tang khaùc. Ra ñoùn chuùng toâi laø Hoøa Thöôïng Ñöùc Nghieäp, roài ñeán Thöôïng Toïa Tueä Syõ.

Kim quan cuûa coá Hoøa Thöôïng ñöôïc quaøng trang nghieâm nôi taàng treät cuûa chuøa Giaùc Minh. Ngaøi ñang laëng leõ naèm giöõa moät röøng hoa. OÂi, hoa raát töôi vaø ñeïp. Hoa nhieàu hôn gaáp maáy laàn nghi tröôùng nhö caùc ñaùm tang cuûa quyù OÂng. Thaáy toâi coù nhaän xeùt nhö vaäy, coù moät thaày treû ñöùng ñoù giaûi thích nhoû vôùi toâi: Ñaây laø chæ treo moät soá thoâi, coøn böùc naøo coù ghi leân maáy chöõ GHPGVNTN thì ñaõ bò gôõ boû chöù khoâng ñöôïc treo. Toâi hoûi:
- Ai gôõ?
- Thì tuïi con gôõ chöù ai!
- Taïi sao quyù thaày laïi gôõ?
- Mình ôû trong chuøa, oång sai thì phaûi laøm chöù khoâng thì seõ bò ñuoåi, ñaâu coù cho ôû.
Toâi ngaäm nguøi im laëng.

Sau ñoù toâi ñöôïc bieát theâm laø böùc tröôùng cuûa Vieän Hoùa Ñaïo do Hoøa Thöôïng Vieän Tröôûng töø trong phoøng bò quaûn thuùc ôû Thanh Minh nhaén ra baûo Thöôïng Toïa Tueä Syõ ñaïi dieän Vieän Hoùa Ñaïo cuøng vôùi quyù Thöôïng Toïa Khoâng Taùnh, Thanh Huyeàn, Quaûng Hueä ñi vieáng cuõng khoâng ñöôïc treo. Vaø saùng hoâm sau, ñeå yù xem, toâi cuõng khoâng thaáy böùc tröôùng: "Töôïng vöông hoài xöù laïc hoa hoàng" cuûa phaùi ñoaøn chuùng toâi.

Noùi veà vieäc ñi leã vieáng, toâi raát vui möøng khi nghe treân loa phaùt thanh, ngöôøi xöôùng ngoân kính môøi phaùi ñoaøn chö Taêng, Phaät töû Thöøa Thieân - Hueá, Quaûng Trò vaø Quaûng Nam vaøo daâng leã vieáng. Maùy noùi raát to, nhöng ñeán khi Hoøa Thöôïng Thieän Haïnh ñaïi dieän phaùi ñoaøn quyø taùc baïch: "Ngöôõng baïch giaùc linh coá ñaïi laõo Hoøa Thöôïng nguyeân Chaùnh Thö Kyù Vieän Taêng Thoáng, ñöông kim Coá vaán Ban Chæ Ñaïo Vieän Hoùa Ñaïo GHPGVNTN ...", thì heä thoáng aâm thanh ñieän bò caét maát, laøm cho nhieàu ngöôøi heát söùc baát bình. Toâi ñeå yù nhìn qua, thì thaáy coù moät ngöôøi thanh nieân mang kính traéng, aùo traéng boû vaøo quaàn töû teá ñöùng beân caïnh thaày xöôùng ngoân, thænh thoaûng hoï quay laïi trao ñoåi vôùi nhau. Cuõng nhöõng ngöôøi ôû ñaây cho bieát, ngöôøi thanh nieân ñöùng ñoù laø coâng an vaøo ñöùng phía sau ñeå ñieàu khieån. Vaø töø ngaøy qua ñeán giôø, tình traïng naøy vaãn thöôøng xaûy ra nhö vaäy. Phaùi ñoaøn chuùng toâi xöôùng leã xong thì thaáy coù phaùi ñoaøn cuûa Thöôïng Toïa Haïnh Haûi - chuøa Vieân Thoâng - quaän 11 vaøo phuùng ñieáu. Toâi nghe maùy phaùt thanh laïi loa to, vì Thöôïng Toïa khoâng noùi gì ñeán Giaùo Hoäi Thoáng Nhaát caû. Nhöng khi noùi ñeán ñoaïn: "Luùc sinh thôøi, Hoøa Thöôïng ñaõ töøng daïy chuùng con, Töø bi khoâng coù nghóa laø luoàn cuùi, vaø Nhaãn nhuïc khoâng coù nghóa laø ñaàu haøng, ..." thì maùy cuõng bò caét ngay. Toâi trình baøy daøi doøng nhö vaäy ñeå cho moïi ngöôøi chuùng ta thaáy roõ raèng, hieän taïi treân ñaát nöôùc Vieät Nam, duø chæ laø caùi vieäc ñaùm tang thoâi, nhöng noù cuõng ñaõ theå hieän roõ nhieàu thöù töï do cuûa con ngöôøi bò caét xeùn, bò boùp meùo, bò ngaên chaën moät caùch raát thoâ thieån. Chæ tröø nhöõng thöù töï do toa raäp, töï do xu nònh nhöõng keû coù chöùc coù quyeàn, laø ñöôïc ñaûm baûo vaø phaùt trieån.

Toái hoâm ñoù, chuùng toâi veà ñeán chuøa Giaø Lam luùc 20giôø30, taém röûa, aên uoáng qua loa roài ñi nghæ.

Coøn moät ñieàu nöõa chaéc moïi ngöôøi ñeàu ñaõ bieát, nhöng toâi cuõng xin ghi laïi nôi ñaây cho töôøng taän, ñoù laø theo truyeàn thoáng cuûa Phaät giaùo Vieät Nam, moãi moät ngoâi Toå ñình coù caùc vò Toân tuùc nieân tröôûng, thì nôi ôû cuûa Ngaøi goïi laø Phöông tröôïng, baäc Toân ñöùc aáy thöôøng ñöôïc goïi baèng nhieàu danh xöng nhö: Truï trì, Hoøa thöôïng, Ñöôøng thöôïng khi vò Toân ñöùc naøo "xaû baùo an töôøng" thì phaûi ñeå Ngaøi an nhieân nghæ taïi Phöông tröôïng, coù traàm, coù hoa thôm ngaùt, coù ñeä töû ñöùng quanh haàu caän ñeå chö Taêng vaø Phaät töû ñeán baùi vieáng cho ñeán luùc nhaäp quan, thöôøng thôøi gian naøy laø 24 tieáng ñoàng hoà. Sau ñoù nôi naøy cuõng phaûi ñöôïc chaêm soùc, giöõ gìn nguyeân traïng nhö luùc Ngaøi coøn soáng, goïi laø "kænh nhö taïi" ít nhaát laø phaûi vaøi ba naêm.

Coá Hoøa Thöôïng Ñöùc Nhuaän laø saùng laäp vieân chuøa Giaùc Minh, nôi ñaây laø truï sôû cuûa Giaùo Hoäi Taêng Giaø Baéc Vieät maø Ngaøi laø Trò Söï Tröôûng. Sau ñoù Ngaøi ñaõ chính thöùc laø Truï trì cho ñeán luùc bò baét tuø. Ngaøi ñaõ soáng vaø laøm vieäc döôùi maùi chuøa Giaùc Minh gaàn ngoùt nöûa theá kyû, caên phoøng cuûa Ngaøi ôû phía sau chaùnh ñieän ñaõ trôû thaønh quen thaân, neáu khoâng muoán noùi laø thieâng lieâng ñoái vôùi Taêng ni Phaät töû Vieät Nam. Khi vaøo phuùng vieáng xong, toâi ñaõ khoâng queân ruû Thöôïng Toïa Thaùi Hoøa ñeán nôi ñaây ñeå vieáng laïi. Chuùng toâi thaáy cöûa phoøng ñoùng laïi, ñieän trong phoøng thaép saùng, nhìn qua cöûa soå thaáy roõ caùi baøn Ngaøi thöôøng ngoài laøm vieäc vôùi nhöõng choàng saùch coøn kia, chieác gheá, boä aám traø, caùi ñieän thoaïi vaø thieàn saøng cuûa Ngaøi. OÂi, taát caû ñeàu im lìm troáng laïnh! Hai chuùng toâi ñaûnh leã voïng vaøo maø loøng ñaày xuùc ñoäng, xoùt xa. Caøng xoùt xa hôn khi nghe noùi raèng chieàu 9/12 AÂL, khi Ngaøi meät, caùc ñeä töû thaân tín ñaõ haàu Ngaøi vaøo beänh vieän, ñeán nôi thì Ngaøi ñaõ yeáu daàn. Khi aáy Thöôïng Toïa Tueä Syõ ñöôïc tin cuõng vöøa môùi ñeán beänh vieän, nhöng chæ moät laùt sau, Hoøa Thöôïng ñaõ nheï nhaøng xaû baùo ra ñi! Thöôïng Toïa Tueä Syõ cuøng quyù thaày haàu Ngaøi veà laïi chuøa Giaùc Minh, ñònh ñöa Ngaøi vaøo nghæ ôû Phöông tröôïng nhö cuõ, nhöng Hoøa Thöôïng Ñöùc Nghieäp ñaõ chaën laïi, baûo ñeå nôi phoøng khaùch cuûa chuøa ôû taàng treät, vì phoøng aáy, coâng an ñaõ ra leänh nieâm roài.

OÂi, coâng an ôû ñaâu maø nhanh theá! Hoøa Thöôïng môùi rôøi chuøa coù maáy tieáng ñoàng hoà maø coâng an ñaõ bieát Ngaøi ñi vieän, ñaõ cheát vaø ñaõ ñeán ra leänh nieâm phoøng. Nghe noùi Thöôïng Toïa Tueä Syõ coù gaëp rieâng vôùi Hoøa Thöôïng Ñöùc Nghieäp ñeå can thieäp vieäc aáy nhöng cuõng bò töø choái. Roài nguyeän voïng cuûa moân ñoà ñeä töû cuøng theá quyeán cuûa coá Hoøa Thöôïng cuøng ñöùng ñôn gôûi Chính quyeàn, gôûi Hoøa Thöôïng Ñöùc Nghieäp xin cho thaày mình ñöôïc ñòa taùng chöù ñöøng hoûa taùng; vieäc ñaát ñai, nôi choán hoï xin chòu caû, nhöng cuõng bò töø choái. Vì sao theá nhæ? Coù leõ naøo loøng thuø haän cuûa con ngöôøi saâu daøy ñeán noãi hoï khoâng muoán cho Hoøa Thöôïng Ñöùc Nhuaän coøn coù moät ngoâi thaùp, moät taám bia löu laïi cho ngöôøi sau chieâm baùi? Maø chæ coøn moät naém tro taøn ñeå ôû ñaâu ñoù laø xong, khi caàn thì phi tang luoân cuõng raát tieän. Neáu ai muoán kieåm chöùng laïi söï ngôø naøy, thì thöû xin xaây moät ngoâi thaùp roài ñem tro aáy taøng vaøo xem thöû coù ñöôïc khoâng? Toâi cuõng nghe noùi Thöôïng Toïa Tueä Syõ coù nhaän ñöôïc ñôn cuûa caùc ñeä töû cuûa coá Hoøa Thöôïng vaø xin nhôø can thieäp, nhöng cuõng ñeàu voâ hieäu. Keå caû vieäc Thöôïng Toïa Tueä Syõ coù ñeà caäp vôùi Hoøa Thöôïng Ñöùc Nghieäp laø ñaùm cuûa coá Hoøa Thöôïng ñöa ñi hoûa taùng quaù gaáp, xin ñeå theâm laïi vaøi hoâm, nhöng cuõng bò traû lôøi laø Ban Toå Chöùc ñaõ quyeát nhö vaäy.

Saùng 12/12 AÂL, luùc 5 giôø saùng, toâi may maén gaëp ñöôïc Ñaïi Ñöùc Thieän Hieàn, khi thaày ñeán Giaø Lam thaät sôùm ñeå gaëp Thöôïng Toïa Tueä Syõ coù vieäc gì ñoù. Khi thaày veà, toâi gaëp ôû phoøng khaùch cuûa chuøa. Vì muoán bieát theâm cho roõ hö thaät nhöõng vieäc ñaõ nghe, neân toâi coù hoûi thaày Thieän Hieàn, vì thaày laø ñeä töû y chæ cuûa coá Hoøa Thöôïng. Thaày laø moät trong nhöõng ngöôøi ñaõ haàu Ngaøi töø chuøa vaøo beänh vieän, töø beänh vieän veà laïi chuøa, vaø luoân coù maët ôû Giaùc Minh töø ñoù ñeán nay. Thaày ñaõ keå laïi roõ raøng ñuùng nhö nhöõng ñieàu toâi ñaõ ñöôïc nghe. Thaày coøn keå theâm laø, khi töø beänh vieän veà, bò buoäc phaûi ñeå nôi phoøng khaùch chöù khoâng ñöôïc ñöa Hoøa Thöôïng vaøo phoøng Ngaøi, thì khoâng nhöõng caùc thaày, quyù sö trong moân ñoà vôùi caùc Phaät töû maø caû ñeán thaân quyeán cuûa coá Hoøa Thöôïng cuõng ñeàu baát bình phaûn ñoái. Hoï noùi: "Thaày toâi laø ngöôøi ôû trong chuøa, coù phoøng coù xaù ñaøng hoaøng chöù ñaâu coù phaûi laø khaùch, laø ngöôøi ngoaøi ñöôøng ngoaøi saù ñem veà ñaây maø ñeå ôû phoøng khaùch tröôùc chuøa". Hoøa Thöôïng Ñöùc Nghieäp vaãn kieân quyeát baûo laø coâng an ñaõ nieâm phoøng cuûa coá Hoøa Thöôïng roài. Thaäm chí Ngaøi coøn quaùt naït: "Coi chöøng tao ñuoåi heát ra khoûi chuøa baây giôø."

Khi ñoù Ñaïi Ñöùc Giaùc Duõng khoâng coøn töï cheá ñöôïc nöõa, lieàn baät laïi: "Ñuoåi ra khoûi chuøa haø? OÂng laø caùi thôù gì maø ñuoåi chuùng toâi ra khoûi chuøa? OÂng coù bieát chuøa naøy ai xaây khoâng?"

Khi aáy, Hoøa Thöôïng Ñöùc Nghieäp beøn im laëng. Coøn Ni sö Tònh Nguyeän - chuøa Phöôùc Haûi thì keâu van, khoùc loùc vôùi Hoøa Thöôïng Ñöùc Nghieäp raát thaûm thieát. OÂi, theá laø giöõa choán Thieàn moân, trong ngaøy tang leã, toân ty quy cuû roái loaïn tôi bôøi. Nieàm kính tieác, noãi tuûi hôøn caøng chaát choàng cao ngaát! Ai xui neân noãi aáy? Mong ñeøn söû xeùt soi!

Ñuùng 6 giôø saùng 12/12AÂL ñoaøn chuùng toâi thueâ 3 chieác xe 12 choã ngoài rôøi chuøa Giaø Lam leân Giaùc Minh ñeå tieãn ñöa Hoøa Thöôïng laàn cuoái. Taùm giôø laø leã Truy ñieäu, môû ñaàu laø cung tuyeân tieåu söû cuûa coá Hoøa Thöôïng. Hoøa Thöôïng Ñöùc Nghieäp, tuoåi ngoaïi baûy möôi, chaân ñi khaäp khieång, mình maëc chieác haäu vaøng, coå ñeo traøng haït khoâng ñaép phaùp y, böôùc tôùi baùi tröôùc linh ñaøi roài quay ra ñoïc tieåu söû. Tröôùc ñoù thì moät soá baûn tieåu söû cuûa coá Hoøa Thöôïng ñaõ ñöôïc chuyeàn tay phaân phaùt cho chö Taêng. Neân neáu coù ai theo doõi, thì seõ thaáy coù nhieàu ñoaïn Hoøa Thöôïng ñaõ döøng laïi öùng khaåu theâm vaøo, coù ñoaïn thì Ngaøi laïi töï yù caét boû cho phuø hôïp vôùi thính caûm voán nhaïy beùn cuûa Nhaø chöùc traùch. Sôû dó toâi bieát ñöôïc nhö vaäy, laø khi moïi ngöôøi ñang chaêm chuù laéng nghe thì coù ai ñoù ñöùng phía sau noùi voïng tôùi: "Ñoïc gì maø noù caét boû bôùt heát trôn!". Toâi môùi laät tôø tieåu söû treân tay ra theo doõi, quaû thaät laø nhö vaäy. Ñieàu ñaùng löu yù laø, tröôùc khi môû tôø tieåu söû, Hoøa Thöôïng Ñöùc Nghieäp ñaõ khoâng ngôùt lôøi caûm ôn Ñaûng, Chính Quyeàn, Maët Traän Thaønh Phoá, Quaän, Phöôøng, caùc caáp ñaõ quan taâm giuùp ñôõ, taïo moïi thuaän lôïi cho vieäc toå chöùc tang leã, roài sau ñoù môùi xin pheùp ñöôïc ñoïc tieåu söû. Tieáp sau Hoøa Thöôïng Ñöùc Nghieäp laø Hoøa Thöôïng Giaùc Haûi, truï trì chuøa Traán Quoác - Saøi Goøn laø tröôûng Ban Toå Chöùc tang leã, kieâm Saùm chuû, mình maëc aùo gaám vaøng, phaùp y maøu ñoû, ñaàu ñoäi muõ hieäp chöôûng trang troïng ñoïc lôøi caûm taï, tröôùc heát cuõng laø Ñaûng, Nhaø Nöôùc, Chính Quyeàn ...

Sau lôøi caûm taï laø leã di quan. Kim quan cuûa coá Hoøa Thöôïng ñöôïc ñöa ñi boä treân ñöôøng Ñieän Bieân Phuû töø chuøa Giaùc Minh ñeán gaàn ngaõ ba Cao Thaéng môùi leân xe. Thöôïng Toïa Tueä Syõ, hai tay vòn kim quan, maët cuùi xuoáng böôùc theo töøng böôùc moät, troâng raát naõo loøng. Thaáy vaäy, toâi nhôù laïi, naêm 1992, caûnh Hoøa Thöôïng Huyeàn Quang naém tay Hoøa Thöôïng Nhaät Lieân cuøng dìu nhau ñi theo sau kim quan cuûa ñöùc Ñeä Tam Taêng Thoáng - coá Ñaïi laõo Hoøa Thöôïng Linh Muï - vaø toâi ñaõ khoâng caàm ñöôïc nöôùc maét khi nghó thaáy caûnh tang toùc ñang bao truøm Giaùo Hoäi. Sau Thöôïng Toïa Tueä Syõ laø quyù Hoøa Thöôïng, Thöôïng Toïa vaø chö Taêng chuùng toâi, khoâng ai baûo ai, cuõng cuøng laëng leõ ñi theo sau kim quan cuûa coá Hoøa Thöôïng raát ñoâng. Ñeán luùc leân xe thì chæ coù Thöôïng Toïa Tueä Syõ ñöôïc leân xe kim quan ñöùng haàu coá Hoøa Thöôïng, coøn chö Taêng chuùng toâi thì trôû laïi xe mình. Ñoaøn xe tang ñi doïc theo ñöôøng Ñieän Bieân Phuû (Phan Thanh Giaõn cuõ) reõ qua Pasteur, baêng qua Nam Kyø Khôûi Nghóa (Coâng Lyù cuõ) döøng laïi moät laùt tröôùc chuøa Vónh Nghieâm roài nhaém thaúng ra Taân Sôn Nhaát, reõ qua Taân Bình, ñeán loø hoûa thieâu Bình Höng Ñoâng. Kim quan coá Hoøa Thöôïng ñöôïc ñaët treân moät caùi boäc nhö caùi mieäng haàm vöøa loït chieác quan taøi. Chö Taêng tuïng nieäm roài laøm leã baùi bieät, nhöõng caønh hoa töôi laïi laàn löôït ñöôïc ñaêót leân treân kim quan cuûa coá Hoøa Thöôïng. Luùc baáy giôø, toâi ñang ñöùng caïnh beân phaûi cuûa kim quan. Nuùt ñieän ñöôïc baám, boãng döng chieác kim quan truït maát, toâi voäi ñöa tay vôùi theo nhöng khoâng ñöôïc nöõa! Roài chieác naép mieäng haàm töø töø ñaäy laïi, moïi ngöôøi oøa leân gaøo khoùc raát thaûm thöông. Toâi thaáy mình bò huït haãng, nhö moät caùi gì quyù voâ giaù vöøa bò tuoät maát khoûi taàm tay. Toâi suïp laïy Ngaøi laàn nöõa, vaø nöôùc maét tuoân traøo. Ngay khi ngoài vieát laïi nhöõng doøng naøy ñaây, toâi cuõng ñaõ khoâng caàm ñöôïc nieàm xuùc caûm!

Chuùng toâi trôû veà laïi chuøa Giaø Lam luùc 12 giôø tröa, Thöôïng Toïa Nguyeân Giaùc, Truï trì chuøa Giaø Lam, lo côm nöôùc raát chu ñaùo. Khoâng nhöõng cho aên maø coøn töøng lo töøng goùi côm, chai nöôùc ñeå bôùi ñi ñöôøng. Ñaõ 20 naêm, nay toâi môùi coù dòp nguû laïi Giaø Lam, aên côm taïi Giaø Lam; tuy vaäy, nhöng nhôø ñaïo tình aám aùp cuûa quyù thaày, toâi caûm thaáy raát gaàn guõi. Caøng gaàn guõi hôn, khi toâi ñöôïc bieát chính quyù thaày ôû Giaø Lam ñaõ cuøng phuï giuùp vôùi Thöôïng Toïa Tueä Syõ taém röûa, lau mình vaø haàu coá Hoøa Thöôïng vaøo kim quan, saép ñaët moïi vieäc roài môùi veà. Thöôïng Toïa Tueä Syõ thì ôû laïi, nhöng ñeán nöûa ñeâm, thì bò coâng an vaøo ñuoåi khoâng cho, phaûi veà. Heøn gì hoâm toái, khi ñoaøn chuùng toâi vaøo ñi ñieáu muoän, thaáy trong chuøa raát vaéng, chæ coù Hoøa Thöôïng Ñöùc Nghieäp vôùi vaøi thaày ôû trong chuøa cuøng moät soá ngöôøi khaùc, chaúng bieát laø coâng an hay Phaät töû. Coù leõ khoâng ai ñöôïc ôû laïi qua ñeâm.

Ñuùng 13 giôø 30 ngaøy 12/12 AÂL, ñoaøn chuùng toâi, leân xe trôû veà laïi mieàn trung. Khi ñi ra, xe chaïy nhanh hôn, moïi ngöôøi thaáy nheï hôn, vì nhö ñaõ laøm xong moät vieäc gì ñoù. Roài cuøng nhau baøn taùn veà chuyeän ñaùm tang. Ai cuõng phieàn traùch Hoøa Thöôïng Ñöùc Nghieäp sao maø xu phuï chính quyeàn moät caùch thaùi quaù. Coù ngöôøi thì noùi: "Khoâng hieåu sao maø thaày Ñöùc Nghieäp laø keû raát coù hoïc thöùc, tuoåi ñaõ ngoaïi thaát tuaàn, baây giôø coøn caàn chi, sôï chi maø phaûi laøm nhö röùa?" Moät thaày khaùc laïi xen vaøo: "Thaày noùi hay chöa! Caùi ngöôøi hay sôï laø khi maï haén môùi ñeû ra laø haén ñaõ sôï roài, coù khoái chi ngöôøi giaø hôn, thaäm chí ñaõ naèm beân mieäng loã maø vaãn cöù sôï". Rieâng toâi, toâi thaáy xeùt cho coâng baèng, mình phaûi neân thöông cuï Ñöùc Nghieäp, vì duø sao cuï cuõng ñaõ phaûi chòu hai aùp löïc raát naëng neà töø phía Nhaø nöôùc vaø Taêng ni Phaät töû, neân thaâm taâm cuï cuõng khoâng thanh thaûn chuùt naøo. Vaû laïi, neáu cuï khoâng nghe Nhaø nöôùc, Nhaø nöôùc khoâng caàm chaéc ñöôïc cuï, thì chaéc gì mình ñaõ vaøo ñöôïc ñeán nôi ñeå tieãn ñöa, baùi bieät coá Hoøa Thöôïng laàn cuoái cho thanh thaûn theá naøy. Ñaõ nhö vaäy ñoù, maø toâi coøn ñöôïc bieát taïi Quaûng Nam, caùc anh Huynh tröôûng GÑPT ñeàu ñöôïc coâng an ñeán taän töøng nhaø ñeå caên daën laø khoâng ñöôïc ñi döï tang leã. Tröôùng leã, phaåm vaät hoï saém ñeå chuaån bò mang ñi thì bò coâng an chaën laïi thu giöõ vaø baét caêng ra ñöùng caïnh ñeå hoï chuïp hình. Neân taát caû khoâng ai ñi ñöôïc.

Xe veà ñeán Quaûng Ngaõi, ñoaøn chuùng toâi reõ vaøo Nghóa Haønh ñeå haàu thaêm ñöùc Ñaïi laõo Hoøa Thöôïng Huyeàn Quang vaø töôøng trình leân Ngaøi veà tang leã. Ngaøi raát xuùc ñoäng vaø taùn döông raèng chuùng toâi ñaõ laøm ñöôïc moät nghóa cöû raát toát. Ngaøi cuõng cho bieát laø, khi hay tin Hoøa Thöôïng Coá vaán Vieän Hoùa Ñaïo vieân tòch, Ngaøi voäi ngoài vieát lieàn moät böùc ñieâón hai trang, nhôø ngöôøi mang ra böu ñieän ñeå chuyeån fax, nhöng böu ñieän xem roài giöõ laïi, baùo cho coâng an ñeán thu caû ñieän vaø giöõ caû ngöôøi hoài laâu môùi thaû. Theá laø Ngaøi phaûi caëm cuïi ngoài vieát laïi baûn khaùc ñeå tìm ñöôøng khaùc gôûi ñi. Chuùng toâi môùi ñaûnh leã haàu chuyeän ñöôïc moät luùc thì coâng an ñeán, hoûi han caën keõ roài trôû ra. Laùt sau, anh laùi xe vaøo keâu chuùng toâi phaûi ra veà, vì coâng an baûo "Khu vöïc naøy caám khoâng cho xe ñaäu". Vaäy laø chuùng toâi phaûi ñaûnh leã Ngaøi, ra veà keûo xe seõ bò giöõ maø lieân luïy ñeán chuû xe. Nhö theá laø hoï ñaõ giaùn tieáp ñuoåi chuùng toâi. Khoâng vaøo taän trong chuøa ñeå ñuoåi nhö nhöõng laàn tröôùc maø nay chæ ñöùng ngoaøi ñöôøng cuõng ñuoåi ñöôïc.

Coù moät ñieàu toâi thaáy raát vui trong buïng nhaân chuyeán ñi naøy, laø nhìn laïi tang leã cuûa coá Hoøa Thöôïng Ñöùc Nhuaän, tuy hoaøn caûnh gaáp gaùp, khoù khaên nhö vaäy ñoù, nhöng cuõng khaù ñoâng ñuùc. Ñaëc bieät laø chö Hoøa Thöôïng, Thöôïng Toïa, Ñaïi Ñöùc Taêng -Ni, tröø moät soá ít trong Moân ñoà Phaùp quyeán, coøn laïi haàu heát laø nhöõng ngöôøi hoaëc laø ñaõ töøng ngoài aên côm nhaø ñaù cuûa cheá ñoä naøy, hoaëc laø ñang coâng khai hay aâm thaàm uûng hoä GHPGVNTN; ñang höôùng veà nhöõng vò Toân ñöùc laõnh ñaïo Giaùo Hoäi. Vöôït qua bao thöû thaùch, söï coù maët ñoâng ñaûo cuûa hoï trong tang leã naøy chính laø moät minh chöùng (tröø Thöôïng Toïa Khoâng Taùnh, nghe noùi toái 11/12 AÂL bò coâng an giöõ laøm vieäc boán tieáng ñoàng hoà, saùng nay, chaéc laø bò chaën, neân khoâng thaáy ñeán ñöa ñaùm). Vaø, duø Giaùo Hoäi khoâng coù moät baøi ñieáu vaên, hay khoâng ai trong chuùng toâi noùi moät ñieàu gì, laøm moät vieäc chi nhö Nhaø nöôùc lo laéng, nhöng khung caûnh tang leã nhö cuõng ñaõ noùi leân trong im laëng raèng: Duø phaûi traûi qua bao nhieâu ñaéng cay vaø bò caám ñoaùn nghieät ngaõ, nhöng Giaùo Hoäi vaãn coøn ñoù. Vaø hoâm nay, moät Hoøa Thöôïng Ñöùc Nhuaän ñaõ naèm xuoáng, nhöng coøn coù bieát bao haäu thaân cuûa Hoøa Thöôïng Ñöùc Nhuaän vaãn coøn ñaây. Taïi Quaûng Trò, moät mình toâi coâ quaïnh, nhieàu luùc caûm thaáy ñôn coâi, nhöng giôø ñaây, toâi ñaõ vöõng tin raèng, mình khoâng phaûi laø keû löõ haønh coâ ñoäc. Maëc bao choâng gai vaø thöû thaùch, ñoù ñaây vaãn coù nhöõng ñoaøn ngöôøi ñang aâm thaàm, laëng leõ hoaëc kieâu haõnh vöõng böôùc, kieân trì.

Ngaøy 15 thaùng 12 Taân Tî.

Ñaëc traùch Phaät söï GHPGVNTN taïi Quaûng Trò
Thaønh vieân cuûa phaùi ñoaøn
Kính thuaät
(ñaõ aán kyù)

Nôi nhaän:

- Ñöùc Ñaïi Laõo Hoøa Thöôïng Thích Huyeàn Quang - Xöû Lyù Thöôøng Vuï Vieän Taêng Thoáng
-Thöôïng Toïa Thích Tueä Syõ - Phoù Vieän Tröôûng kieâm Toång Thö Kyù Vieän Hoùa Ñaïo
"ñeå kính trình"

-Chö Toân Ñöùc Taêng - Ni vaø quyù Phaät töû xa gaàn
"ñeå kính töôøng".