Nghieân Cöùu So Saùnh Vaên Baûn Kinh Phaùp Cuù Chöõ Haùn Vaø Chöõ Paøli

Thích Nöõ Nguyeät Chieáu

A. DAÃN NHAÄP

Kinh PHAÙP CUÙ laø moät boä Kinh raát xöa, ñöôïc xem laø kinh Lôøi Vaøng cho nhöõng ai coù chí nguyeän tu taâm, döôõng taùnh ñeå tieán thaân treân loä trình haønh ñaïo giaûi thoaùt. Töø laâu kinh Phaùp Cuù ñaõ trôû neân quen thuoäc vôùi Taêng Ni vaø Phaät Töû Vieät Nam ngay nhöõng caâu mang tính ca dao, daân ca laøm cho moïi ngöôøi deã ñoïc, deã nghe, deã hoïc, deã hieåu v.v...daàn daàn coù söï aên saâu, baùm reã vaøo loøng Daân Toäc, goùp phaàn khoâng nhoû trong vieäc xaây döïng, naâng cao phaåm giaù con ngöôøi. Töø ñoù nhöõng ñoùa hoa ñaïo ñöùc-trí hueä cuûa Phaät Giaùo voán coù saéc vaø höông thôm ngaùt laïi laø ngöôøi baïn coá tri luoân ñem ñeán nguoàn caûm höùng, an uûi, naâng ñôõ, hoä trì vaø caûi thieän ñôøi soáng taâm linh trong nhöõng böôùc thaêng traàm cuûa cuoäc soáng. Trong suoát 45 naêm thuyeát giaûng giaùo phaùp, Ñöùc Phaät ñaõ duøng voâ soá phöông phaùp ñeå hoùa ñoä chuùng sanh. Nhöõng phöông phaùp aáy ñeàu coù chöùa nhöõng baøi keä ngaén goïn, haøm xuùc, thuù vò, tinh tuùy, höõu ích vaø ñuùng theo chaân lyù. Ñoù chính laø nhöõng caâu Phaùp Cuù naèm taûn maùt trong Kinh- Luaät- Luaän thuoäc Nam Truyeàn vaø Baéc Truyeàn. Do vaäy, sau khi Ñöùc Phaät nhaäp Voâ Dö Nieát Baøn thì kinh Phaùp Cuù trôû thaønh aùng vaên baát huû cho caû hai giôùi Taïi Gia vaø Xuaát Gia.

Chính söï lan truyeàn roäng raõi cuûa kinh Phaùp Cuù neân daàn daàn deã daãn tôùi vieäc sai khaùc veà ngoân töø vaø yù nghóa cuûa kinh so vôùi nguyeân baûn. Vì theá, khi môùi xuaát gia hoïc ñaïo lieàn baét gaëp trong quyeån "Sa Di Luaät Giaûi" cuûa Hoøa Thöôïng Haønh Truï, phaàn Qui Sôn Caûnh Saùch, trang 497 coù ñoaïn vieát:

"Ñöùc Nhö Lai dieät ñoä chöa bao laâu, coù moät oâng Tyø Kheo, laàm tuïng baøi keä trong kinh Phaùp Cuù: "Neáu ngöôøi soáng traêm tuoåi, chaúng thaáy con Haïc giaø döôùi nöôùc, chaúng baèng soáng moät ngaøy maø ñaëng thaáy roõ ñoù" khi aáy ngaøi A Nan Toân giaû nghe roài nguoâi thaûn than raèng: "Chaùnh Phaùp Nhö Lai sao maø dieät mau laém vaäy!" Roài noùi vôùi Thaày Tyø Kheo kia raèng: Thöa Huynh! Ñöùc Phaät, Ngaøi noùi: "Neáu ngöôøi soáng traêm tuoåi chaúng thaáy sanh dieät, chaúng baèng soáng moät ngaøy maø thaáy roõ ñoù". OÂng Tyû Kheo aáy baáy giôø trôû veà thuaät laïi vôùi Boån sö, sö noùi: "Ôi! OÂng A Nan giaø caû, noùi hay laàm loän khoâng neân tin vaäy. Ngöôi cöù veà tuïng nhö tröôùc ñi."

OÂi! Xeùt nhö xöa ñôøi chaùnh phaùp haõy coøn laàm loän nhö theá ñoù. Huoáng ñôøi baây giôø caùch Phaät ñaõ xa, khoâng gaàn Thaày hay Baïn gioûi, laøm sao noùi ra cho nhaèm Kinh Luaät aáy ö?"

Qua ñoaïn trích treân, ngöôøi vieát nhaän thaáy nguyeân nhaân coù söï nhaàm laãn giöõa chöõ "sanh dieät" vôùi "haïc giaø" laø xuaát phaùt töø söï truyeàn khaåu cuûa kinh, truyeàn töø ngöôøi naøy qua ngöôøi noï neân daãn ñeán söï sai khaùc. Nhö theo baûn PaøLi caâu 113 trong Phaåm Ngaøn, töùc laø caâu 14 cuûa baûn phuï luïc ôû phía sau cho bieát: " Yo ca vassa- satam jìve apassam udaya – vyayam" (Ai soáng moät traêm naêm maø khoâng thaáy sanh töû). Vaø theo baûn Prakrit caâu 317 cho thaáy: "Ya ji vasa – s ado jivì apas u udaka - vaya". (Ai soáng moät traêm naêm maø khoâng thaáy sanh töû). Do laãn loän chöõ "Udaka-vaya" dòch laø "Sanh töû" ñoïc nhaàm thaønh "Udaka-bakam" dòch laø "Haïc nöôùc". Söï ñoïc nhaàm naøy cuõng do moät phaàn sau khi Ñöùc Phaät nhaäp dieät, phaàn ñoâng caùc vò Toå veà sau ñeàu laø goác Baø La Moân neân hoï cöù tin töôûng vaø chaáp chaët vaøo ngoân ngöõ cuûa mình, khoâng ñeå yù ñeán nghóa cuûa chöõ daãn ñeán söï nhaàm laãn nhö theá.

Vaø Thaày Leâ Maïnh Thaùt cuõng coù baøn veà vaán ñeà naøy trong quyeån Tö Töôûng "Thöû baøn veà moät phöông phaùp pheâ bình vaên hoïc", boä IV, soá 2 (1971), tr 101-112; soá 3 (1971), tr 127 – 134; soá 6 (1971), tr 85- 106. Thö Vieän Ñaïi Hoïc Vaïn Haïnh – Saøi Goøn.

Töø söï nhaàm laãn treân, ngöôøi vieát haèng suy nghó : Taát caû Taêng Ni sinh chuùng ta ñeàu mong sao töï moãi caù nhaân tröôùc heát phaûi nhìn nhaän ñaây laø vaán ñeà, laø maáu choát caàn phaûi tìm hieåu vaø nghieân cöùu kyõ tröôùc nhöõng kinh saùch veà Phaät giaùo thaät söï coù tính caùch lôïi ích cho söï haønh ñaïo giaûi thoaùt hay khoâng? Coù nhö vaäy, chuùng ta môùi trang bò neàn moùng vöõng chaéc cho söï haønh ñaïo giaûi thoaùt ôû chính ngay con ngöôøi mình. Töø söï nhaän ñònh toång quaùt nhö vaäy maø caùc nöôùc treân theá giôùi ñeàu ñaõ nghieân cöùu so saùnh Kinh Phaùp Cuù nhö S. LeùVi, L Apramaødavarga. E tude Sur les recensions des-Dharmapada, JAS (xx) 1912, 203-94; vaø ngöôøi nghieân cöùu The Gaøndhaørì by John Brought (London, Oxford University Press, 1962); coøn ôû Vieät Nam nöôùc ta thì chöa thaáy ai so saùnh kinh Phaùp Cuù. Ñaây laø lyù do ngöôøi vieát choïn ñeà taøi: "Nghieân cöùu so saùnh vaên baûn kinh Phaùp Cuù chöõ Haùn vaø chöõ Paøli."

Kinh Phaùp Cuù coù taàm quan troïng trong kho taøng Phaùp Baûo Phaät Giaùo, neân ñöôïc dòch ra nhieàu thöù tieáng nhaát. Haàu heát caùc ngoân ngöõ quan troïng treân theá giôùi ñeàu coù baûn dòch kinh Phaùp Cuù vaø nhieàu taùc giaû ñaõ xem taäp naøy nhö moät Thaùnh Thö cuûa Ñaïo Phaät. Rieâng tieáng Vieät, hieän nay Kinh Phaùp Cuù coù khaù nhieàu baûn nhö sau:

Haàu heát caùc vaên baûn treân ñeàu coù nguoàn goác töø baûn Tích Lan 26 phaåm 423 baøi keä do caùc dòch giaû dòch töø tieáng Haùn, tieáng Paøli, tieáng Anh. Ngoaøi ra, kinh Phaùp Cuù coøn coù nhieàu dò baûn nhö:

² Haùn dòch Phaùp Cuù kinh. Baûn naøy do Ngaøi Phaùp Cöùu ngöôøi Aán ôû theá kyû thöù I tröôùc Coâng Nguyeân tuyeån taäp, nhoùm Ngaøi Duy Kyø Nan ñôøi Ngoâ Tam Quoác dòch sang Haùn, ñöôïc thaâu vaøo Ñaïi Chaùnh Taân Tu Ñaïi Taïng Kinh. ÑTK 210 tôø 559 a1 – 575 b10.

² Phaïn baûn Öu Ñaø Na phaåm, coøn goïi OÂ-Ñaø-Nam Phaåm, theo caâu Xaù Luaän Quang Kyù quyeån 1 noùi cuõng do Ngaøi Phaùp Cöùu tuyeån taäp, coù Phaïn baûn löu haønh ôû AÁn Ñoä.

² Taïng dòch Phaïn baûn Öu-Ñaø-Na phaåm vôùi teân laø Che-du-brjod-pahi tshoms, naèm trong Ñaïi Taïng Kinh Taây Taïng.

Kinh Phaùp Cuù ngoaøi vaên baûn vaø dò baûn nhö ñaõ keå treân, laïi coù kinh Phaùp Cuù Thí Duï vôùi nhöõng dò baûn nhö sau:

Caùc baøi keä Phaùp Cuù Thí Duï naøy cuõng dòch ra tieáng Vieät nhö:

Vì vaäy, khi ñi vaøo nghieân cöùu so saùnh kinh Phaùp Cuù, ngöôøi vieát thaät voâ cuøng ngaàn ngaïi vôùi soá vaên baûn vaø dò baûn khaù nhieàu. Muoán coù caùi nhìn nhaát quaùn veà lôøi Phaät daïy, ngöôøi vieát quyeát choïn hai vaên baûn coù cô sôû: 1. Kinh Phaùp Cuù - nguyeân taïng Paøli do H.T. Thích Minh Chaâu dòch. 2. Kinh Phaùp Cuù Ñaïi Chaùnh Taân Tu Ñaïi Taïng Kinh, ÑTK 210 tôø 559 a1-575 b10, ñeå so saùnh söï gioáng nhau vaø khaùc nhau nhö theá naøo? Taïi sao coù söï dò bieät naøy? Ñaây laø vaán ñeà maø ngöôøi vieát caàn muoán tìm hieåu veà giaùo lyù nguyeân thuûy ñeå laøm ngoïn ñuoác soi ñöôøng daãn loái cho haønh giaû ñi ñeán giaûi thoaùt, giaùc ngoä nhö Ñöùc Phaät töøng daïy:

"Keû maát nguû cho raèng ñeâm raát daøi, ngöôøi löõ khaùch meät moûi cho raèng ñöôøng haõy coøn xa theá naøo? Thì cuõng nhö theá aáy, keû naøo chöa tìm ñöôïc chaân lyù, haèng phaûi bò sanh töû luaân hoài trong thôøi gian voâ taän."

Dhammapada- keä soá 60

Söï thaät, vôùi tinh thaàn ñi tìm moät giaù trò ñích thaät veà kinh Phaùp Cuù maø taäp tieåu luaän naøy ñöôïc ra ñôøi. Vaû laïi, cuõng coù duyeân may ñöôïc hoïc döôùi maùi tröôøng Hoïc Vieän Phaät Giaùo Vieät Nam taïi Thaønh Phoá Hoà Chí Minh, laïi ñöôïc gaëp Giaùo Sö Tieán Só Leâ Maïnh Thaùt ñoàng yù höôùng daãn ñeà taøi naøy, neân coù cô hoäi ñeå hoaøn thaønh toát tieåu luaän. Vôùi söï roäng lôùn cuûa Ñeà Taøi, ngöôøi vieát xin chæ taäp trung moät soá baøi tuïng phoå bieán nhaát trong caùc phaåm cuûa kinh Phaùp Cuù.

Maëc duø, noå löïc heát söùc mình vaø coá gaéng raát nhieàu trong khi vieát nhöng khoâng sao traùnh khoûi nhieàu ñieàu thieáu soùt trong vieäc tìm hieåu vaø trình baøy lôøi Phaät daïy. Kính mong Giaùo Sö höôùng daãn cuøng Chö Toân Ñöùc, caùc baïn ñoàng hoïc, chö vò thieän tri thöùc töø bi hoan hyû chæ giaùo ñeå kieán thöùc Phaät Hoïc ñöôïc taêng boå./.

Phöôùc Vieân Töï, ngaøy 17/12/2000.

Kính buùt

Ni Sinh: Thích Nöõ Nguyeät Chieáu

(Nguyeân Anh)

B. SO SAÙNH VAÊN BAÛN KINH PHAÙP CUÙ CHÖÕ HAÙN VAØ CHÖÕ PAØLI

I. VAÁN ÑEÀ VAÊN BAÛN CHÖÕ PAØLI:
Taát caû Kinh ñieån chöõ Paøli phaân thaønh 5 Nikaøya: 1. Dìgha-Nikaøya (Kinh Tröôøng Boä); 2. Majjhimanikaøya (Kinh Trung Boä); 3. Samyuttnikaøya (Kinh Töông Öng); 4. Anguttaranikaøya (Kinh Boä Taêng Chi); vaø 5. Khuddakanikaøya (Kinh Tieåu Boä) thì Dhamma-pada (Kinh Phaùp Cuù) laø moät Kinh thuoäc kinh thöù 5-Tieåu Boä Kinh (Khuddakanikaøya) trong kinh taïng Paøli.

Vaäy "Dhammapada" nghóa laø gì? Dhamma dòch laø Phaùp, Pada dòch laø Cuù (caâu). Dhammapada töùc laø nhöõng caâu ghi cheùp laïi lôøi daïy Ñöùc Phaät, neân thöôøng ñöôïc dòch laø Phaùp Cuù.

Chöõ "Dhamma" laø Phaùp, coù nhieàu nghóa nhö chaân lyù, giaùc ngoä, giaûi thoaùt haøm chöùa: laø giaùo phaùp, chaùnh phaùp, chaân lyù ñöôïc Ñöùc Phaät khai thò; laø Phaät ngoân, phaùp ngöõ hay nhöõng lôøi giaùo huaán cuûa Ñöùc Phaät veà chôn, thieän, myõ; laø kyû luaät, pheùp taéc, tín ngöôõng hình thöùc sinh hoaït cuûa Phaät Giaùo.

Chöõ "Pada" laø Cuù (caâu) nghóa laø ñöôøng loái, loái ñi, neàn taûng caên baûn. Pada cuõng coù nghóa laø baøn chaân, böôùc chaân.

Cuoái cuøng, "Dhammapada" coù theå coù nghóa laø nhöõng baøn chaân hay böôùc chaân ñöa ñeán chaân lyù giaùc ngoä, giaûi thoaùt; ñöa ñeán chaân, thieän, myõ.v.v...Ñöôïc hieåu nhö laø "con ñöôøng chaân lyù, con ñöôøng ñaïo haïnh."

Kinh Dhammapada theo truyeàn thoáng ñöôïc xem laø boä kinh ñöôïc kieát taäp vaøo kyø kieát taäp thöù nhaát, ngay ba thaùng sau khi Ñöùc Phaät nhaäp Nieát Baøn. Coù theå noùi ñaây laø moät cuoán kinh chöùa ñöïng moät caùch goïn gheõ, ñaày ñuû giaùo lyù nguyeân thuûy cuûa Ñöùc Phaät. Hay noùi moät caùch khaùc laø moät cuoán kinh choïn loïc nhöõng lôøi daïy cuûa Ñöùc Phaät Thích Ca Maâu Ni khi coøn taïi theá. Ngaøi ñaõ truyeàn daïy trong khoaûng ba traêm tröôøng hôïp giaùo hoùa khaùc nhau trong suoát 45 naêm thuyeát phaùp ñoä sanh, Ngaøi ñaõ giaûng nhieàu phaùp ngöõ chöùa ñöïng nghóa lyù thaâm thuùy ñeå côûi môû nghieäp khoå cho chuùng sanh maø ñöa hoï ñeán Nieát Baøn an laïc. Nhöõng giaùo phaùp aáy ñöôïc trình baøy döôùi hình thöùc caùc baøi keä ñôn giaûn vaø suùc tích goàm phaàn lôùn laø boán caâu, thænh thoaûng leân ñeán saùu caâu vaø moãi caâu goàm coù taùm aâm ñoàng ñeàu, cuï theå qua 423 gaøthaø (baøi keä) chia laøm 26 vagga (phaåm) nhö sau:

II. VAÁN ÑEÀ VAÊN BAÛN CHÖÕ HAÙN:
Caên cöù vaøo baøi töïa cuûa Kinh Phaùp Cuù, ÑTK 210 tôø 566 b14 – c 26, quaù trình hình thaønh vaên baûn chöõ Haùn ñöôïc trình baøy nhö sau:

"Keä Ñaøm Baùt laø yeáu nghóa trong kinh. Ñaøm ñoù laø Phaùp, Baùt ñoù laø Cuù, maø Kinh Phaùp Cuù coù vaøi baûn ñeå phaân bieät. Coù boä goàm 900 baøi keä, hoaëc coù boä 700 baøi keä vaø 500 baøi keä. Keä laø lôøi ñuùc keát laïi cuõng gioáng nhö thi tuïng vaäy. Ñoù chính laø Ñöùc Phaät thaáy söï vieäc neâu leân chaúng phaûi Ngaøi noùi trong cuøng moät luùc maø taát caû ñeàu coù nhaân duyeân ñöôïc phaân boá chaët cheõ trong caùc kinh. Ñöùc Phaät laø baäc Nhaát Thieát Trí, taùnh cuûa Ngaøi laø moät baäc ñaïi nhaân cho neân Ngaøi thöông xoùt chuùng sanh maø xuaát hieän nôi ñôøi, môû baøy ñaïo nghóa ñeå cöùu ñoä con ngöôøi. Trong 12 boä kinh, toång quaùt yeáu nghóa cuûa töøng theå loaïi maø chia ra laøm nhieàu boä. Sau khi Ñöùc Phaät nhaäp dieät, Ngaøi A Nan truøng tuyeân laïi 4 boä A Haøm (Tröôøng A Haøm, Trung A Haøm, Taïp A Haøm, Taêng Nhaát A Haøm). Kinh khoâng coù daøi ngaén, môû ñaàu ngaøi A Nan ñeàu tuïng: Nghe nhö vaày, vaø nôi choán Ñöùc Phaät thuyeát phaùp, laø nôi dieãn ñaït nhöõng lôøi ñaày ñuû töï thuyeát cuûa Ngaøi. Sau ñoù, naêm boä Sa Moân moãi moãi sao cheùp ra thaønh keä 4 caâu hoaëc 6 caâu trong caùc kinh roài so saùnh, phaùn ñònh yù nghóa vaøo caùc ñieàu chöông maø phaân bieät thöù loaïi, töøng phaåm. Ñoái vôùi 12 boä kinh khoâng ñaâu khoâng tham cöùu ruùt ra vaø khoâng coù moät teân goïi nhaát ñònh cho neân goïi laø Phaùp Cuù. Caùc Kinh laø phaùp ngoân, phaùp cuù do töø phaùp ngoân maø coù ra vaäy. Gaàn ñaây ngöôøi hoï Caùt coù löu truyeàn 700 baøi keä, nghóa cuûa keä raát saâu xa, ngöôøi dòch ra raát nhieàu. Do nghóa lyù aån saâu trong kinh maø khieán cho ngöôøi dòch laãn loän. Chæ coù Ñöùc Phaät laø khoù gaëp, giaùo phaùp cuõng khoù maø nghe ñöôïc. Laïi nöõa, Chö Phaät xuaát theá ôû Thieân Truùc neân ngoân ngöõ Thieân Truùc vôùi Haùn ngöõ khaùc aâm. Saùch cuûa Thieân Truùc goïi laø Thieân Thö, lôøi aâm noùi goïi laø Thieân Ngöõ. Do ngoân ngöõ vaø söï vaät baát ñoàng neân truyeàn ñaït söï chaân thaät chaúng phaûi laø chuyeän deã. Ngaøi Lam Ñieàu, An Haàu Theá Cao, Ñoâ Quyù Phaät Ñieàu dòch töø tieáng Phaïn ra tieáng Trung Hoa, söï thaät ñaït ñöôïc theå cuûa ngoân ngöõ nhöng vieäc aáy khoù coù ngöôøi keá thöøa. Ngöôøi sau löu truyeàn khoâng theå saâu saéc nhöng vaãn coøn toân troïng choã quyù baùu nhöõng baûn kinh, vaø taïm cho phaàn naøy ñaõ ñaït ñöôïc chæ thuù cuûa kinh.

Ngöôøi ñaàu tieân laø Duy Kyø Nan sinh ra ôû Thieân Truùc vaøo naêm thöù ba ñôøi Hoaøng Vuõ ñeán Vuõ Xöông, toâi môùi theo ngaøi Duy Kyø Nan maø nhaän ñöôïc boä saùch goàm 500 baøi keä, môøi ngöôøi ñoàng ñaïo Truùc Töôùng Dieãm dòch. Töôùng Dieãm, tuy gioûi tieáng Thieân Truùc nhöng maø chöa am hieåu ñaày ñuû Haùn ngöõ cho neân lôøi truyeàn ñaït cuûa Ngaøi hoaëc coøn Phaïn ngöõ, hoaëc laáy nghóa maø dòch thaønh aâm. Vì theá vaên nghóa chaát phaùc, lôøi cuûa noùi khoâng ñeïp, khoâng boùng baåy. Ñaàu tieân, Duy Kyø Nan noùi raèng: Lôøi cuûa Phaät nöông theo nghóa maø khoâng duøng söï trau chuoát ngoân töø, choïn laáy phaùp maø khoâng laáy choã nghieâm söùc. Phaøm ngöôøi truyeàn dòch kinh ñöôïc deã hieåu, chôù neân laøm maát ñi nghóa lyù cuûa Kinh. Ñöôïc nhö vaäy laø ñieàu hay nhaát, caàn thieát nhaát. Nhöõng ngöôøi ngoài ôû ñaïo traøng phieân dòch ñeàu cho raèng: Laõo Töû noùi ngoân töø trau chuoát thì khoâng ñaùng tin, lôøi ñaùng tin thì khoâng caàn hoa myõ. Khoång Töû cuõng noùi raèng: Thö vieát ra khoâng heát lôøi, lôøi noùi ra thì khoâng thaâu toùm ñöôïc heát yù. Ñoù laø nhöõng lôøi noùi cuûa baäc Thaùnh Nhaân. YÙ cuûa baäc Thaùnh Nhaân thaâm thuùy voâ cuøng, nay thì ngöôøi truyeàn ñaït yù nghóa cuûa tieáng Phaïn caàn phaûi thaáu ñaït ñöôïc yù Kinh. Vì theá, töø nhöõng baøi keä ñöôïc ngöôøi dòch ra caàn phaûi chính lyù yeáu chæ, chôù khoâng caàn theâm trau chuoát vaên chöông. Neáu coù dòch nhöõng choã khoâng hieåu thì thieáu soùt khoâng theå truyeàn ñaày ñuû, cho neân phaàn nhieàu coù söï thieáu soùt, phaàn lôùn do söï coù ra ngoaøi nhöõng tröôøng hôïp maát maùt yù nghóa. Nhöng baøi keä Phaùp Cuù naøy, tuy lôøi moäc maïc, chaát phaùc maø yù chæ saâu saéc.

Vaên sô saøi, öôùc löôïc maø nghóa thì roäng lôùn neân söï vieäc ñöôïc daãn daét trong caùc kinh. Chöông phaåm coù ñaày ñuû, caâu cuù coù yù nghóa. Nhöõng ngöôøi môùi tu hoïc ôû taïi Thieân Truùc khoâng hoïc Kinh Phaùp Cuù cho laø vöôït quaù thöù baäc nhöng kinh naøy môùi chính laø quy taéc lôùn cho ngöôøi môùi hoïc vaø kho taøng saâu kín cuûa ngöôøi thaâm nhaäp. Khoù coù theå khai môû cho nhöõng ngöôøi sô cô phaân bieät nhöõng choã laàm laãn, duï daãn chuùng sanh ñi ñeán choã töï laäp. Coâng söùc tu hoïc ít, maø choã hieåu bieát thì roäng. Kinh naøy, thaät ñaùng cho laø coát yeáu vaø vi dieäu thay! Khi xöa luùc truyeàn ñaït kinh naøy. Toâi coù choã khoâng hieåu, gaëp luùc oâng Töôùng Dieãm ñeán cho neân theo ñoù môùi thöa hoûi vaø thoï nhaän laáy nhöõng baøi keä naøy roài ñöôïc theâm 13 phaåm nöõa, ñoàng thôøi so saùnh vôùi nhöõng baûn coå roài taêng boå hieäu ñính laïi, saép xeáp phaåm muïc gom laïi moät boä thaønh 39 phaåm goàm coù 752 baøi keä, ngoû haàu ñeå cho coù söï boå ích vaø roäng cho söï hoïc hoûi."

Qua baøi töïa giuùp chuùng ta hieåu ñöôïc phaàn naøo veà nguoàn goác vaø noäi dung cuûa kinh Phaùp Cuù. Kinh Phaùp Cuù coøn coù teân goïi Phaùp Cuù Taäp Kinh, Phaùp Cuù Taäp, Phaùp Cuù Luïc, Ñaøm Baùt Kinh, Ñaøm Baùt Keä. Ñoù chính laø Ñöùc Phaät thaáy söï vieäc maø neâu leân. Kinh khoâng coù daøi ngaén, môû ñaàu ñöôïc ngaøi A Nan ñeàu tuïng: Toâi nghe nhö vaäy vaø nôi choán Ñöùc Phaät thuyeát phaùp.v.v... Nghóa laø coù ñaày ñuû luïc chuûng thaønh töïu. Sau ñoù, naêm boä Sa Moân sao cheùp ra thaønh keä boán caâu, saùu caâu trong caùc kinh maø phaân bieät thöù loaïi, töøng phaåm. Gaàn ñaây ngöôùi hoï Caùt coù löu truyeàn 700 baøi keä, nghóa cuûa keä raát saâu, ngöôøi dòch ra raát nhieàu. Veà sau ngaøi Lam Ñieàu, An Haàu Theá Cao, Ñoâ Quyù Phaät Ñieàu dòch töø tieáng Phaïn ra tieáng Trung Hoa. Ngöôøi ñaàu tieân laø Duy Kyø Nan sinh ra ôû Thieân Truùc noùi raèng: Lôøi cuûa Phaät nöông theo nghóa maø khoâng duøng söï trau chuoát ngoân töø, choïn laáy phaùp maø khoâng laáy choã nghieâm söùc. Nhöõng ngöôøi ngoài ôû ñaïo traøng phieân dòch ñeàu cho raèng: Laõo Töû noùi ngoân töø trau chuoát thì khoâng ñaùng tin, lôøi ñaùng tin thì khoâng caàn hoa myõ. Khoång Töû cuõng noùi raèng: Thö vieát ra khoâng heát lôøi, lôøi noùi ra thì khoâng thaâu toùm ñöôïc heát yù. Ñoù laø nhöõng lôøi noùi cuûa baäc Thaùnh Nhaân. YÙ cuûa baäc Thaùnh Nhaân thaâm thuùy voâ cuøng nay thì ngöôøi truyeàn ñaït yù nghóa cuûa tieáng phaïn caàn phaûi thaáu ñaït ñöôïc yù kinh. Vì theá, nhöõng baøi keä Phaùp Cuù naøy, tuy lôøi moäc maïc, chaát phaùc maø yù chæ saâu saéc. Vaên sô saøi, öôùc löôïc maø nghóa thì roäng lôùn neân söï vieäc ñöôïc daãn daét trong caùc kinh. Nhöõng ngöôøi môùi tu hoïc ôû taïi Thieân Truùc khoâng hoïc kinh Phaùp Cuù cho laø vöôït quaù thöù baäc, nhöng kinh naøy môùi chính laø quy taéc lôùn cuûa ngöôøi thaâm nhaäp. Kinh goàm 2 quyeån, 39 phaåm, 752 baøi tuïng do ngaøi Phaùp Cöùu, ngöôøi AÁn Ñoä soaïn, ngaøi Duy Kyø Nan nöôùc Ngoâ dòch vaøo thôøi Tam Quoác (coù thuyeát cho raèng do ngaøi Chi Khieâm vaø Truùc Töôùng Dieãm dòch vaøo naêm 224) ñöôïc xeáp vaøo Ñaïi Chaùnh Taân Tu Ñaïi Taïng Kinh, ÑTK 210 tôø 559a1 – 575 b10. Noäi dung gom goùp nhöõng baøi keä do Ñöùc Phaät noùi trong caùc kinh maø bieân taäp thaønh, ñöôïc theå hieän ôû moãi baøi keä coù boán caâu, saùu caâu, coù luùc taùm caâu; moãi caâu coù boán chöõ hay naêm chöõ. Kinh Phaùp Cuù trình baøy cuï theå qua hai quyeån vôùi 39 phaåm 752 baøi keä nhö sau:

Quyeån Thöôïng

Baûng ñoái chieáu giöõa vaên baûn chöõ Haùn vaø chöõ Paøli:

Maët khaùc, theo nhö baøi töïa cuûa Phaùp Sö AÁn Thuaän vieát cho baûn kinh Phaùp Cuù Haùn Vaên cuûa sö Lieãu Tham coù ñoaïn ghi: "Theo truyeàn thuyeát cuûa Höõu Boä thì sau khi Ñöùc Phaät dieät ñoä, Ñaïi Ñöùc Phaùp Cöùu (Dharmahata) tuøy neân choã laàn ñöôïc nghe, thuaän theo yù nghóa soaïn taäp ñaët thaønh teân phaåm. Nhö gom nhöõng caâu tuïng daïy lyù voâ thöôøng, laäp laøm phaåm voâ thöôøng, cho ñeán gom nhöõng baøi tuïng daïy veà Phaïm Chí laøm phaåm Phaïm Chí". (Xem Baø Sa Luaän 1) ñeàu laø chæ cho Phaùp Cuù, nhöng theo Ngaøi Chi Khieâm (khoaûng 230 T.L) trong baøi töïa Phaùp Cuù cuûa Ngaøi coù noùi: "Naêm boä chuùng Sa Moân ñeàu löôïm laët nhöõng baøi keä boán caâu, saùu caâu trong caùc Kinh, saép ñaët thöù lôùp theo nghóa lyù roài laøm thaønh töøng phaåm rieâng. Cho neân goïi Phaùp Cuù. Phaùp Cöùu laø ngöôøi ôû theá kyû I tröôùc Coâng Nguyeân, Ngaøi chæ laøm coâng vieäc caûi bieân. Bôûi vì töø caùc taäp Phaùp Cuù cuûa nguõ boä chuùng Sa Moân, cho ñeán khi caùc boä phaûi phaân chia, thì moãi boä ñieàu coù bieân theâm, caûi ñoåi. Tuy nhieân chuùng ñeàu laø trích töø trong kinh Phaät ra, chöù khoâng phaûi do söï taùi bieân, caûi bieân maø giaûm maát giaù trò".

Cuõng coù ngöôøi vieát: "Luùc Phaät coøn taïi theá, Ngaøi Buddhaghosa khoâng cho ghi cheùp Kinh, vì sôï tam sao thaát boån. Maáy Toå veà sau gioûi chöõ nghóa vaên chöông nhaát laø vò goác Baø La Moân seõ coù theå theâm bôùt laøm sai leäch nguyeân boån, Ngaøi chæ thuyeát baèng tieáng Paøli, tieáng bình daân xöù Magadha, khoâng coù chöõ Nam Phaïn, Baéc Phaïn (sanskrit) laø cuûa Ñaïo Baø La Moân, tuy hôi gioáng nhö tieáng Paøli, nhöng khoâng phaûi laø moät thöù tieáng nhö tieáng Vieät Nam ôû hai mieàn Nam, Baéc cuûa xöù ta". (Quyeån Chuù Giaûi Kinh Phaùp Cuù-tr 94, Q 1. Dòch Giaû Tröôûng laõo Phaùp Mi xuaát. Laïi nöõa, theo Töø Ñieån Phaät Hoïc Hueä Quang cuûa Phaät Quang Sôn cho bieát: "Baûn goác Kinh Phaùp Cuù chöõ Haùn coù nhieàu loaïi: Loaïi 1000 baøi tuïng; 900 baøi tuïng; 500 baøi tuïng… Naêm 224, ngaøi Duy Kyø Nan ñem veà 26 phaåm, 500 baøi tuïng, sau laïi theâm 13 phaåm, thaønh 39 phaåm - 752 baøi tuïng. Kinh naøy hieän coøn coù boán baûn khaùc laø: Kinh Phaùp Cuù (Paøli: Dhammapada); Phaåm Öu Ñaø Na (Phaïn: Udaøna- Varga, coøn goïi: OÂ ñaø nan phaåm), Che-du-brjod tshoms (baûn Taây Taïng), Kinh Phaùp Taäp Yeáu Tuïng, boán quyeån do ngaøi Thieân Töùc Tai dòch vaøo ñôøi Toáng-Trung Quoác (thuoäc heä tieáng Phaïn, ñöôïc xeáp vaøo Ñaïi Chaùnh Taïng Taäp 4). Trong ñoù baûn Paøli goàm coù 26 phaåm, 423 baøi tuïng (1 baøi tuïng coù nhieàu ñoaïn). Baûn naøy raát gioáng vôùi baûn do ngaøi Duy Kyø Nan thænh veà Trung Quoác". Quan ñieåm naøy deã gaây hieåu laàm hai vaên baûn hoaøn toaøn gioáng heät nhau. Theo baûng ñoái chieáu treân thì giöõa hai vaên baûn coù söï cheânh leäch veà soá phaåm vaø soá löôïng baøi keä. Chi tieát naøy cuõng cho thaáy hai vaên baûn coù phaàn khaùc nhau. Vaû laïi, moät soá nöôùc treân theá giôùi tröôùc ñaây coù so saùnh hai vaên baûn khaùc nhau nhöng Töø Ñieån Phaät Quang Sôn laïi cho baûn Paøli raát gioáng vôùi baûn chöõ Haùn do ngaøi Duy Kyø Nan thænh veà Trung Quoác. Ñieåm naøy, chuùng ta phaûi ñieàu soaùt laïi.

Do vaäy, khi baøn veà hai vaên baûn chöõ Haùn vaø chöõ Paøli thì chuùng ta neân hieåu raèng: Heát thaûy Phaät Phaùp ñeàu cuøng baét nguoàn töø thaân giaùo, ngöõ giaùo cuûa Ñöùc Theá Toân maø ñöôïc löu truyeàn maõi veà sau cho neân ñoâi luùc hoï chuù troïng lyù leõ cuûa nghóa caâu, hoaëc luùc thieân veà baûo thuû, cuïc boä v.v...Töø ñoù, hình thaønh ra nhieàu hoïc phaùi. Theá neân phaûi töø trong söï nghieân cöùu so saùnh môùi hieåu roõ tính coäng thoâng vaø tính sai bieät cuûa noù. Ñöôïc vaäy môùi coù theå nhìn nhaát quaùn veà lôøi Phaät daïy; vaø coù theå giaûi ñöôïc Phaät yù moät caùch hoaøn chænh, hieåu roõ ñöôïc caùch thích öùng vôùi theá gian voâ thöôøng löu bieán naøy. Coøn nhö cöù chaáp moät beà cho laø phaûi (baûn chöõ Haùn ñuû, baûn Paøli thieáu), hoaëc töï xöng nguyeân thuûy (baûn Paøli ñuùng, coøn baûn chöõ Haùn bò pha taïp bôûi ñaïo Baø La Moân, Ñaïo Hoài. v.v...), hoaëc töï xöng cöùu caùnh, mình phaûi ngöôøi traùi, thì ñoù laø moät boùng môø ñaùng sôï cuûa tieàn ñoà Phaät Giaùo vaäy. Ñeå hieåu roõ hôn, ngöôøi vieát xin ñi saâu vaøo phaàn chi tieát.

III a. Nhöõng Phaåm Khaùc Nhau Veà Vaên Baûn Chöõ Haùn Vaø Chöõ Paøli:

Y Theo baøi töïa ôû baûn chöõ Haùn cuûa ngaøi Phaùp Cöùu soaïn, cho bieát: "Khi xöa luùc truyeàn ñaït kinh naøy, ngaøi Duy Kyø Nan coù nhöõng choã khoâng hieåu nhaân luùc gaëp ngaøi Töôùng Dieãm roài theo ñoù môùi thöa hoûi vaø thoï nhaän nhöõng baøi keä laïi ñöôïc theâm 13 phaåm nöõa, ñoàng thôøi so saùnh vôùi baûn coå 26 phaåm 423 baøi keä roài taêng boå hieäu ñính laïi thaønh 39 phaåm 752 baøi keä". Ñoù laø 13 phaåm cuûa baûn Haùn maø phaåm Paøli khoâng coù. Möôøi ba phaåm aáy bao goàm: taùm phaåm ñaàu, boán phaåm cuoái vaø moät phaåm Lôïi Döôõng ôû gaàn cuoái cuûa vaên baûn. Noäi dung laàn löôït cuûa möôøi ba phaåm naøy nhö sau:

1. PHAÅM VOÂ THÖÔØNG:
Phaåm naøy coù toång coäng 21 baøi keä. Trong ñoù, töø baøi keä soá 1 ñeán soá 17 laø moãi baøi coù 4 caâu, moãi caâu coù 4 chöõ; rieâng baøi keä soá 18 coù 6 caâu, moãi caâu coù 4 chöõ. Taát caû 21 baøi keä treân ñeàu ñaët troïng taâm vaøo ñeà taøi "Voâ Thöôøng". Nghóa laø ngöôøi nguû nhieàu thì hoân meâ, maïng soáng ñöôïc sung söôùng thì buoâng lung, tham ñaém nguõ duïc, chæ lo cung döôõng thaân mình. Vì hoï chaáp tröôùc baûn ngaõ, khoâng bieát voâ thöôøng, khoâng hieåu moïi vaät treân ñôøi ñeàu nhö vaäy, khoâng coù caùi gì tröôøng toàn; moïi ngöôøi ñeàu phaûi cheát, khoâng ai traùnh ñöôïc leõ naøy, cho neân chæ coù con ñöôøng ñaïo môùi laø chôn. Vì theá Ñöùc Phaät daïy chuùng sanh bieát raèng: "Laøm ngöôøi töø xöa ñeán nay coù boán vieäc ñaùng sôï nhaát ñoù laø : 1. Sanh phaûi giaø yeáu; 2. Beänh seõ tieàu tuïy; 3. Cheát thaàn thöùc ra ñi vaø 4. Xa lìa quyeán thuoäc". Roài Ñöùc Phaät ví maïng ngöôøi nhö doøng nöôùc chaûy lieàn noùi baøi keä soá 4:

Nhö haø söû löu

Vaõng nhi baát phaûn

Nhaân meänh nhö thò

Theä giaû baát hoaøn

Dòch:

Nhö doøng nöôùc chaûy,

Troâi maõi chaúng veà .

Maïng ngöôøi cuõng theá

Cheát roài khoâng laïi

[Veà Ñaàu Trang]