Chào bà con! Hôm nay là buổi học
cuối cùng trong khóa học này. C̣n lần này nữa thôi! Chiều nay thầy đi rồi:
"Lạng vàng không tiếc, tiếc khi ngồi kề", ngồi kề học với nhau,
"C̣n lần này nữa ngồi kề,
Lạng vàng không tiếc tiếc kề bên nhau".
Sang năm nếu mở nữa; hay có chỗ nào đó, th́ cố rủ nhau đi.
Hôm trước, khi chấm dứt văn-nghệ, thượng-tọa trụ tŕ có nói là hỏi cảm tưởng cái
đêm văn-nghệ như thế nào? Mà thầy thấy khuya rồi, lạnh, nên không nói nhiều, nói
mấy chữ thôi, nhưng ... Chúng ta đă học đến
" Vinh hoa nguyên thị tam canh mộng
Phú quư ḥan đồng cửu nguyệt sương"
Vinh hoa - thường thường là vinh hoa phú quư - nhưng ngài Hàm-sơn để vinh hoa ở
trên để đối với phú quư ở dưới, nghĩa là sang trọng, làm lớn, giàu có mọi người
đều tôn trọng cung kính về với ḿnh; rồi ḿnh làm lớn trong xă hội, chức tước
cao. Chớ c̣n chỉ có giàu mà có khi không sang, tức là giàu tỷ phú mà nhiều khi
không biết chữ, th́ gọi là trọc phú! Bây giờ cái người này vừa là vinh hoa vừa
phú quư con cái đông, con cái ḿnh làm lớn, giàu có thế nọ thế kia ... nhưng mà
ngài nói rằng vinh hoa chỉ là cái giấc mộng nửa đêm (at night), bởi v́ sơ canh
nhị canh, tam canh, tứ canh, ngũ canh một đêm chia làm năm canh,
"Đêm năm canh anh nằm không ngủ
Ngày sáu khắc hồn dũ ra đi
Sông hồ ngô đạo nhất dĩ quán chi
Ai xui thiếp tới chốn ni mà gặp chàng"
đó tận miền Trung. Thiếp với chàng tức anh với em. Thâm hồ ngô đạo là cái chuyện
của Đức Khổng-tử, nhất dĩ quán chi, cử nhất ngôn mà nhỉ dĩ tam ngôn khảo đó là
cái chuyện nho giáo thành ra thầy không nói ở đây.
Nhưng mà "vinh hoa nguyên thị tam canh mộng" giống hệt như chúng ta nói t́nh yêu
trên ti-vi, cái chuyện đó không thiệt! Ở đây cũng vậy, cái vinh hoa mà trong
giấc mộng; khi nằm mộng thấy ḿnh làm tướng, làm quan, làm vua, kẻ hầu người hạ,
nhưng mà mộng! Người chồng nằm mộng bị vợ bỏ tay qua cái tỉnh giấc, rồi quan vua
chạy đâu mất hết! Vua trong mộng chớ không thiệt! Thành ra "t́nh trong giấc mộng
muôn vàn cũng không".
Tất cả chúng ta cũng vậy. Tản-đà gọi là "giấc mộng lớn, giấc mộng con", cái cuộc
đời "thế sự nhược đại mộng hồ vi lao kỳ sinh", có câu thơ Đường nói như vậy "cuộc
đời như một giấc mộng lớn, khổ sở một nắng tám chín sương". Bởi v́ làm thế nào
mà lo cho đời sống vật chất thế nào cho tương đối không nợ không công đầy đủ rồi,
th́ phải lo cho cái đời sống tâm linh như thế nào để tạo cái điều kiện đổi mới,
chứ c̣n cứ vùi đầu trong dục vọng để rồi không vào trong dục vọng mà chạy theo
vật chất, rồi cuối cùng vất đó, "khi đi cũng để cho đời mà đi ..."
"Dầu cho phú quư nghiêng trời,
Khi đi cũng để cho đời mà đi"
Mà mang cái ǵ đi, mang cục tội hay khối phước, hoặc mang tội để bị đọa lạc,
hoặc phước được siêu thăng, c̣n tất cả nhà cửa xe cộ, châu báu con cái, mọi thứ
ngọc ngà châu báu đều vứt hết! Thành ra nếu Thái tử Tất-đạt-ta ở măi trong cung
với Da-du-đà-la và La-hầu-la, sau này sẽ làm vua, mà làm vua th́ bây giờ cũng
mai một như mọi vua khác, chớ không phải bây giờ hai sáu thế kỷ rồi mà càng ngày
người ta nhắc đến cúi đầu - mọi người chứ không phải riêng một ai - là v́ sao?
V́ Ngài bỏ tất cả cho nên Ngài được tất cả. Ḿnh bỏ không nổi cho nên ḿnh vướng
chỗ nọ chỗ kia.
Thành ra "vinh hoa nguyên thị tam canh mộng" đáng lẽ bài này học một tuần lễ mới
được, nhưng mà bây giờ có hai lần học thôi chưa được ba tiếng, thành ra thầy nói
rất ít, "vinh hoa nguyên thị tam canh mộng" đó là như vậy đó.
Trở lại mọi sự ở đời, anh em chị em, chúng ta đây như những người đang nằm mộng,
v́ đang nằm mộng cho nên thấy đời, cái ǵ cũng thiệt cả, v́ tưởng cái ǵ cũng
thiệt cả và v́ tưởng cái ǵ cũng thiệt cả cho nên cố đấm nhau giành giựt, gây
chiến tranh, thế này thế kia, nếu như một mai tỉnh mộng rồi th́ thấy đời là
huyễn hóa, đời là "lầu ṣ chợ biển, lầu ṣ chợ biển tức là thành bia lâu hải thị,
thành lâu hải thị là sao? Người Huế nói lái lầu ṣ là ḷ sầu, chợ biển là chiện
bở người Huế là tài lắm! Ca dở quá mà họ không nói cái ǵ dở quá! Họ nói ca rục
mà nói lái là lôi thôi lắm, thầy không phải người Huế, thầy người Quảng-trị,
Nhưng mà thần điêu hải thị là sao? Là v́ trong kinh Pháp-cú nói rằng, ở xa nh́n
ra ngoài biển xa, xa vời, con ṣ thành thần; cái giờ nó lên nó phun ra những cái
hơi, ở trong con ṣ th́ soắn, ḿnh nh́n không rơ, mơ mơ màng màng, có có không,
giống như một nhà lầu, nhà lầu gọi là lầu ṣ, lầu do con ṣ phun hơi ra mà có.
Nó có bao lâu? Nó có trong chốc lát! Thành cuộc đời như lầu ṣ. Chợ biển là thế
nào? Đứng thật xa, nhất là những người cận thị, viễn thị, mắt đau nhậm, nh́n ra
tưởng là họ đang đóng chợ, chứ thực ra không có chợ, có lúc nhúc lô nhô có người
buôn bán nọ kia, giống giống như vậy, nhưng mà thực ra th́ không thiệt, bởi v́
người đó đứng xa quá, hay v́ ảnh hưởng về khí quyển nên họ tưởng là thiệt, cho
nên Đức Phật dùng cái đó mà "thần lâu hải thị". Có bài thơ của ai đó thầy không
nhớ tên.
Sóng cuộn trường giang buồn điệp điệp
Con thuyền xuôi mái nước song song
Thuyền về nước lại sầu trăm ngả
Củi một cành khô lạc mấy gịng
Bây giờ nói về thành lâu hải thị đây:
Lơ thơ cành nhỏ bóng đ́u hiu
Đâu tiếng làng xa văn chợ chiều (văn tức là tan chợ)
Nắng xuống chiều lên sầu chót vót
Sông dài trời rộng bến cô liêu
Bèo dạt về đâu hàng nối hàng
Mênh mông không một chuyến đ̣ ngang
Không cầu gợi chút niềm thân mật
Lặng lẽ bờ xanh tiếp băi vàng.
Lớp lớp mây xa đùn núi bạc
Khi ḿnh đi tàu bay, mây đùn lên như cái kem, giống như cái ǵ dầy trắng phau,
ḿnh có cảm tưởng như đi trên mây, nhưng mà thật ra th́ không phải!
Chim nghiêng cánh nhỏ bóng chiều xa
Ḷng quê rờn rợn vời non nước
Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà
Các đạo hữu có thấy, khi mà ḿnh cà tưng độ năm sáu tuổi đi học về, băi học cái
là ùa từng đàn con nít chạy ùa ra, đua nhau chạy, độ phần tư cây số, thấy nhà ở
nhà mẹ đang nấu cơm và cái khói trắng nó xuyên qua mái nhà tranh, rồi cái khói
nó cuồn cuộn, nhưng mà bây giờ ḿnh tỵ nạn Cọng-sản, "ḷng quê rợn rợn vời non
nước" cách Việt-nam không biết bao nhiêu là miles, v́ vậy "không khói hoàng hôn
cũng nhớ nhà". Ở đây thầy nói ở phần thứ hai ở cái cảnh "thần lâu hải thị",
giống hệt như không thiệt có, giống hệt như người con mắt không đau không có hoa
đốm giữa hư không; nhưng với người đau mắt, họ chà mắt, họ thấy giữa hư không có
h́nh nọ h́nh kia, th́ chỉ có lúc nào con mắt họ đau, c̣n khi lành th́ không có
ǵ hết.
Thành ra cuộc đời cũng vậy, cái sự "vinh hoa nguyên thị tam canh mộng" nó có
trong mộng, nhưng khi tỉnh mộng th́ nhớ tu hành tỉnh thức, giác ngộ với một
tŕnh độ nào đó th́ thấy sự vật nó khác đi. Khi mà mới vào tu, nhất là tu thiền,
mới vào tu th́ mọi sự đều có hết, nhưng mà tu một thời gian, có một chút tŕnh
độ thấy mọi sự đều không, sông núi nhà cửa, mọi người, của cải, tất cả đều không,
tu thêm nữa mọi thứ đều có hết, nhưng mà cái có đàng trước mới bước chân vào,
với cái có cuối cùng hoàn toàn khác nhau.
Bây giờ đây "Phú quư hoàn đồng cửu nguyệt sương", là giầu sang hoàn đồng là
giống hệt như sương tháng chín, tức là sương thu "sương thu lác đác trên cành",
một khi mà rớt xuống rồi th́ nghe cái tiếng lát lát rồi nó ở trên đầu ngọn cỏ
long lanh, nhưng mà như thế nào có bền không? Chỉ đợi mặt trời lên trong chốc
lát tất cả sương đi đâu hết tiêu. Thành ra cái sự giàu sang của những hữu t́nh
chúng sanh trên quả đất này giống như là "cửu nguyệt sương", sương tháng chín,
sương thu.
"Lăo bệnh tử sanh thùy thế đắc
Toan kiềm khổ lạc tự thừa đương"
Lăo là già, bệnh là đau, tử là chết, tử là ô hô qua cầu Nại-hà, là cầu đoạn
trường, "cầu Nại-hà kẻ trước người sau"! Thế nào là cầu Nại-hà? Nại hà là nom
propre, giống như Trường-tiền vậy, giống cầu Trường-tiền sáu vại mười hai nhịp!
Thế nào là cầu Nại-hà? Như
"Trường tiền sáu vại mười hai nhịp,
Thương nhau rồi xin kịp về mau!
Kẻo mai tê bóng xế qua cầu,
Bạn c̣n thương bạn biết gửi sầu về nơi mô"?
Cầu Nại-hà là Bất khả Nại-hà, dịch tiếng Việt là "chẳng đặng đừng", bởi v́ không
có người nào muốn chết, sợ lắm, sợ lắm! Sợ chết thành ma rồi ăn hủ tiếu không
được sao! Không có người nào! Dù c̣n một chút hơi thoi thóp cũng muốn sống thêm!
Vậy th́ cái chết là "bất khả nại hà", là chẳng đặng đừng, mà phải làm thôi, chớ
làm mà không ai ưa hết cả, nhưng mà không ưa cũng phải qua, do đó mà không c̣n
cách nào hơn, không "đợi tôi chút tôi thay áo quần rồi đi!" mà tử thần nói đi là
chết liền, không thay áo hẹn ḥ ǵ, nói ǵ hết cả.
Khi nào các đạo hữu học trong văn Cảnh-sách, dạy cho các chú sa di, mới vô tu
th́ có "T́ ni sa di uy nghi cảnh sách", nhưng trong đó có câu "vô thường lăo
bệnh bất như nhân kỳ" lăo tức là già, bệnh là đau, vô thường lăo bệnh là sự lăo
và bệnh một cách vô thường nó đến không hẹn ḥ chi cả, mai mầy già, mốt mày già,
ba ngày sau mày đau, mà bất th́nh ĺnh đau rồi có thể đi luôn không chừng, thành
ra "vô thường lăo bệnh bất như nhân kỳ", không cho ḿnh một cái kỳ hạn nào cả,
th́nh ĺnh tới: "tiêu tồn tịch vong", buổi sáng th́ c̣n, tịch tức là buổi chiều
th́ ô hô, sát na nhị thế, trong một tích tắc thôi th́ đă qua thế giới khác rồi v
... v... rất là hay, văn Cảnh Sách khi nào có dịp dạy cho các đạo hữu, có thể
dạy cho các đạo hữu, học chung cho người tu và cư sĩ, đều có thể học được. Nhưng
mà ở đây không nói chuyện đó, thôi trở lại là "phú quư hoàn đồng cửu nguyệt
sương.
Lăo bệnh tử sanh thùy thế đắc" thùy thế đắc là không có ai thay ḿnh được trong
bốn tướng lăo bệnh tử sanh , Đức Phật gọi là sanh lăo bệnh tử, nhưng ngài Hàm
sơn dùng cái kiểu sắp đạt cho có thứ lớp, để cho nó có vần điệu, thay v́ sanh
rồi mới đến lăo, đau rồi ô hô, nhưng mà ngài nói trong câu: "lăo bệnh tử sanh
thùy thế đắc, thùy tức là ngủ, sanh lăo bệnh tử tứ tướng nan đào, bốn cái tướng
đó không ai mà thoát khỏi được cả, đào là đào thoát, không ai trốn tránh được,
là người trong thế gian th́ sanh lăo bệnh tử mà bốn cái tướng đó: tướng sanh,
tướng lăo, tướng bệnh, tướng tử đó là nan đào! V́ vậy cho nên Đức Phật, Khi mà
Đức Phật Bổn-sư đi coi người cày ruộng như thế nào, rồi th́ gặp người đau làm
sao, rồi người già gặp tu sĩ làm sao, Ngài qua cái thực nghiệm đó mục đích thân
thấy để bỏ tất cả để t́m một phương thuốc cứu ḿnh cứu người ra khỏi bốn cái
tướng đó sanh,lăo, bệnh, tử, thành ra "lăo bệnh tử sanh thùy thế đắc" là không
có ai có thể thế được, thay ḿnh được hết cả, v́ vậy khi mà có các khóa tu, đi
chùa lạy Phật hàng ngày, tu bát quan trai v... v... th́ các đạo hữu nên cố gắng
xếp đặt chương tŕnh của ḿnh thế nào để rồi đích thân tham dự vào trong khóa đó,
đích thân ḿnh lạy Phật, nghe Pháp. Chớ đừng nói rằng "Hôm nay em bận việc nhà
quá, bận giặt quần áo nấu cơm, thôi anh đi tu rồi chia cho em một chút!", tu là
không có tu đại diện, cho nên ai tu nấy được, hai vợ chồng tại sao hai ba bốn
năm sáu bảy ḿnh, làm mọi việc cùng nhau cho xong, rồi vợ con chồng dắt tay nhau
đi chùa là hạnh phúc biết bao nhiêu. Tại sao lại bảo tu đại diện, c̣n ngược lại
chồng bảo vợ vợ cũng không tu đại diện được, tất cả mọi người phải tu.
Do đó, thầy bảo "Lăo bệnh tử sanh thùy thế đắc" không có ai thay ḿnh được, có
khi nào các đạo hữu nhức đầu chịu không nổi nhăn nhó chảy nước mắt, kêu vợ tới
nói em em đau dùm một chút đi, vợ cũng chịu bó tay! Ai đau th́ người đó chảy
nước mắt! Đó là chưa nói chết. Chết là chịu luôn! Chết rồi th́ đưa đám, khóc đưa
ra huyệt, hạ ḥm xuống đau đứt ruột, đôi một nắm đất, bỏ một đóa hoa, goodbye;
chớ có ai nhảy xuống mở ḥm vô, không ai dám, sợ ma quá! Cho nên ngày xưa mà các
vua chúa tiếc quá đi rồi không biết làm sao, bèn chôn một số cung phi mỹ nữ để
họ pha trà bấm bóp, đó là chuyện tào lao, mơ mộng, không bao giờ có chuyện đó!
V́ mỗi người có cái nghiệp riêng, cô đó chưa đến lúc chết mà bắt chết, làm cho
sân si, sanh làm rắn làm cọp, chớ làm sao làm người được, v́ cô vùng vằng đâu có
muốn chết, mà bắt chết th́ sân si nghiệp chướng! Rồi ông vua chết có cái nghiệp
của ổng, xác nằm đây mà đi đầu thai chỗ khác; c̣n mấy cô đó th́ đi ngất ngơ chỗ
nọ chỗ kia làm quỷ làm ma chưa chừng, tại sao nói là hôm sớm mà hầu hạ! Nói
chuyện mát mát, bắt con người ta chôn đi, rất là bậy!
"Lăo bệnh tử sinh thùy thế đắc", không ai thế cho ai cả, cái người gần gũi nhất
là vợ con mà cũng chỉ đến đó là chấm dứt, về rồi cầu siêu, chẳng c̣n làm ǵ hơn
nữa, chẳng có ai nhào xuống, mà nhào xuống vô ích mà thôi, đừng có nhào xuống vô
ích mà thôi, v́ nghiệp ai nấy chịu! Thầy hỏi thêm một chút, vậy chớ người thương
ḿnh nhất, gần gũi ḿnh nhất là người nào? Rồi cái người thương ḿnh nhất, gần
gũi ḿnh nhất là nghiệp, nghiệp thiện hay nghiệp ác. Anh không muốn, nó vẫn theo
sát gót. Nó ác nó thiện như thế nào, muốn từ chối cũng không được; thành ra cái
thiện ác là do ai tạo? Do ḿnh, tạo khi nào trong đời này và nhiều đời khác cái
đó từ chối mấy cũng không được, tất cả mọi thứ đều giă từ hết, thành ra "lăo
bệnh tử sinh thùy thế đắc".
"Toan kiềm khổ lạc tự thừa đương", tự thừa đương là tự chịu lấy, không kêu ai vô
để mà giúp ḿnh được hết cả, mà chịu dùm cho ḿnh được cả, gọi là tự thừa đương.
Toan là chua, kiềm là ngọt, khổ là đắng, lạc là cay; hầu la là cay quá, thiện
phu la tức là ngọt mà không cay, có cái món ăn ở Tàu gọi là thiện phu la, cái
này ngọt lắm, không cay đâu, ăn không sao. "Toan kiềm khổ lạc", là ví dụ, có bài
thơ bốn câu thầy đọc cho nghe, trong đó nói chuyện toan kiềm khổ lạc, khổ là đau
khổ, kiềm là giàu sang sung sướng:
"Bể khổ mênh mông sóng ngập trời
Khách trần chèo một chiếc thuyền chơi
Thuyền ai ngược gió ai xuôi gió
Coi lại cùng trong bể thảm thôi"
Ngược gió và xuôi gió là nói toan, nói khổ,
nói lạc, mà xuôi gió, là giàu sang sung sướng, con đông, con làm bác sĩ, tiến sĩ
v.v... xuôi gió đó là kiềm, ngọt ngào th́ dù là ngược gió, dù là xuôi gió, coi
lại cùng trong bể thảm thôi! Chứ không phải ngược là ở trong bể thảm, c̣n xuôi
là ra khỏi sông mê bể thảm, tất cả đều ngụp lặn trong sông mê bể khổ như nhau,
nhưng mà khác ở chỗ khổ hay toan hay kiềm lạc mà thôi, thành ra ngược gió hay
xuôi gió quanh lại cùng trong bể khổ thôi! Thành ra muốn ra khỏi bể thảm th́ tu,
mà tu dễ nhất là: "Nam mô A-di-Đà-Phật", lạy Phật tụng kinh, niệm Phật,
ăn chay làm lành, tránh dữ không có chuyện bậy bạ, cái đó là vốn liếng căn bản
có thể t́m ra khỏi sông mê bể khổ về được với Phật. Thiên kinh vạn quyển ghê gớm
lắm học măi cũng không cùng, thầy bây giờ học ba trăm năm nữa học không hết,
ngài Thiện-đạo bảo rằng: "kinh điển nhà Phật học mấy trăm năm cũng không hết, mà
học được càng nhiều càng tốt, bởi v́ cái chủng tử vô lậu đó ở trong tâm địa của
con, khi sanh một cái có chủng tử đó rồi th́ bây giờ có vị nào thuyết pháp một
trăm mile con cũng bay tàu bay tới nghe, chớ không nghe chịu không nổi, c̣n
không có chủng tử đó rồi thuyết pháp một bên lưng con nhức đầu con ngáp", cho
ngài Thiện-đạo bảo rằng "Học th́ càng nhiều càng tốt, mà tu th́ nên chọn một
pháp môn mà thôi!" như nhiều đường th́ mất dê, v́ không biết dê chạy vô ngă
nào, v́ ba ngă đường t́m không ra.
Ở đây cũng vậy: tu mà thiền, tốt! Rồi ít bữa, buồn ngủ quá, đọc không hiểu ǵ
hết, chạy qua tịnh, "Nam mô A-di-đà-Phật" hao hơi, thôi bỏ luôn, không tu nữa!
Thôi! Vậy là không xong! Thành ra thầy khuyên các đạo hữu: không ǵ bằng Nam-mô
A-di-đà-Phật, cộng thêm ăn chay nữa là tuyệt diệu! Đừng gây nợ máu! Khi nào niệm
Phật, ăn chay, tụng kinh, khi nào có th́ giờ th́ tụng niệm, lạy Phật. Cho nên
thầy có cái chương tŕnh, Tết này thầy bảy mươi mốt, Tân-mùi mà; một năm ở ngoài
bốn tháng; đây của giáo-hội, hơn nữa thầy Viên-lư là tổng-thơ-kư, cho nên thầy
phải về dạy, chớ không thầy kết thất, một năm thầy kết thất tám tháng, bốn tháng
ở ngoài; một hai ba năm sau th́ ở ngoài hai tháng, ở trong mười tháng; để làm ǵ?
Viết sách, dịch sách, lạy Phật, niệm Phật, ai cũng phải tu cả, chớ không phải
chỉ các đạo hữu phải tu thôi.
Thầy mà muốn ra khỏi sông mê bể khổ, mà muốn trở lại hóa độ chúng sanh th́ phải
hết ḷng tu niệm, chớ không thể nói dối được! Tu th́ nhân nào quả đó! Mà một
ngày nào đó, hai ngàn lẻ bốn hay lẻ năm ǵ đó, thầy đă có plan rồi, nếu c̣n sống,
mắt chưa mờ, tai chưa điếc, lưng chưa c̣m, gối chưa mỏi v.v... th́ mười hai
tháng ở trong, không ra tháng nào hết, luôn như vậy mà viết mà dịch, rồi lạy
Phật niệm Phật, ăn một ngày một lần, lo chuyện tu để mà chuẩn bị lót đường, "phu
lu", tiếng Tàu gọi là "phu lu" tức là trải đường, trải thảm mà đi, không thôi
đường gồ ghề, té qua té lại rồi khi đó bắt đầu khóc, muộn rồi! Vậy mà phải trải
thảm! Tu là trải thảm, giống như ngài Thất hiền, ngài viết "Phát bồ đề tâm văn",
ngài nói mười bốn tháng tư là tôi đi, và ngày mười hai là kêu tất cả mọi người
để hộ niệm "niệm Phật dùm tôi!" Ngài tu ghê gớm mà c̣n bảo học tṛ đem nhau về,
nghe ngày mười bốn thầy đi, bây giờ mười hai rồi, bỏ hết, đem nhau về niệm Phật,
hộ niệm cho thầy. Tới ngày mười bốn, ngài nói "Tôi sắp đi!", đua nhau khóc om
x̣m, ngài nói "Không được khóc, ta đi rồi ta về liền!" Người có tu là như vậy,
biết ḿnh đi, đi qua gặp Phật rồi xin ngài "Cho con trở lại ..." sao đó ḿnh
không biết, nhưng ngài biết "ta đi ta về liền".
Thành ra các đạo hữu phải tu, tu là lâu dài, bây giờ ḿnh làm người, mai mốt làm
người nhưng ngon lành hơn, tu nhiều cứ như vậy lên, lên ra khỏi luôn! Thầy có
plan rồi, chỗ nào mở lớp dạy th́ thầy phải đi dạy, dù thầy kết thất cũng phải đi
dạy.
Phú quư hoàn đồng cửu nguyệt sương
Lăo bệnh tử sinh thùy thế đắc
Toan kiềm khổ lạc tự thừa đương
Nhân tùng xảo kế khoa lanh-lợi.
"Linh ly" tức là lanh-lợi, nhanh nhẹn, khôn ngoan, giỏi hay. Nhân là con người,
tùng xảo kế là "thiên khương bất kế xào xảo quyệt" mà khoe là tao tài, tao giỏi,
tao tài, thế nọ thế kia, nhưng mà trong đời thôi!
"Thiên tự thung dung định chủ trương"
Chữ thiên này không phải thiên như thiên chúa, thiên chúa là con người đàng
hoàng, đức Chúa Cha, đức Chúa Con, đức Thánh thần v.v... cái chuyện đó là cánh
phù thế hóa, có con người rơ ràng. Thiên này là: "thiên tự thung dung định chủ
trương". Thiên này là vấn đề nhân quả, vô h́nh vô tướng, không phải là một nhân
vật lưới trời lồng lộng "thiên vơng khôi khôi sơ nhi bất lậu", nói về vấn đề
nhân quả đó bà con! Thung dung là thong thả từ tốn, không gấp chi cả, v́ ai làm
ǵ nhân nào th́ quả đó; định chủ trương là người nào tu mười điều thiện về lục
dục thiên, một cơi trời trong lục dục thiện, c̣n tu tam quy ngũ giới trở lại làm
người rất ngon lành; như vậy là định chủ trương. Nhưng làm sao mà biết như vậy?
Bởi những câu sau đây:
"Thiên tự thung dung định chủ trương
Xiểm khúc tham sân đọa địa ngục
Công b́nh, chính trục tức thiên đường
Bởi v́ nhân nào quả đó! Xiểm là dua nịnh, khúc là bẻ cong, xạo là nói không
thiệt, ăn cắp nói không ăn cắp, giết người v.v... đó là khúc xiểm, khúc tham và
sân đọa địa ngục, kết quả vào địa ngục để ngồi! Rơ ràng là nhân quả, chớ không
bao giờ xiểm khúc tham sân mà lại về thiên đường được! Xiểm khúc tham sân là
nhân, quả là đọa địa ngục, rơi vào địa ngục; v́ sao mà rơi? V́ đang làm người, ở
tầng này, bây giờ nó rớt xuống, gọi là đọa địa ngục. Siêu thăng th́ đi lên;
hướng thượng và hướng hạ, thoái hóa và tiến hóa; công b́nh chính trực tức thiên
đường, cái nhân là công, là không bao giờ tư, đối lại với công là tư, "dĩ công
vi tư" tức là ăn cắp, thụt két tiền chính phủ để mua nhà cho tốt mà ở, gọi là "dĩ
công vi tư" lấy chuyện công làm chuyện tư.
Công b́nh, b́nh là không có gồ ghề, tức là láng, như thế nào th́ để như thế đó,
không có moi cho nó thành hang thành lỗ, bằng phẳng; chính là thẳng, mà trực
cũng là thẳng, nhưng mà cái thẳng của chính và cái thẳng của trực thẳng khác
nhau; chính là không tà, trực là không khúc, công b́nh chính trực là cái nhân,
ăn ngay ở hiền ở thật thà, đối với vợ ra vợ, chồng ra chồng, con ra con, cha ra
cha, mà đối với láng giềng làng xóm, đối với thầy với tổ tṛn bổn phận đâu vào
đó, th́ là công bằng chính trực, kết quả là thiên-đường! Thiên-đường ở nơi cái
kết quả của việc làm công bằng chính-trực, chớ không phải thiên đường do một vị
thần nào đem tới, để ban thưởng cho ḿnh. Cho nên đạo Phật là đạo vô thần, nhưng
mà cái vô thần của đạo Phật, với cái vô thần của duy vật của Cọng-sản, mà ở đây
không phải là cái bài học đó ... thành ra Phật giáo không phải là thần-giáo, v́
sao? V́ sao Phật đạo không phải là thần đạo? Là v́ đạo Phật là vô thần, mà vô
thần như thế nào mà nói là khác với chủ nghĩa duy vật? Cái đó để một buổi học
khác.
Bây giờ đây: "xiểm khúc tham sân đọa địa ngục" thành ra cái cause và effect
giống nhau quá, cái này cong "h́nh cong th́ bóng vạy", vạy tức là không thẳng;
ḿnh "Nam-mô A-di-đà Phật" là nhân, th́ người khác cũng cúi đầu "Nam-mô A-di-đà
Phật", c̣n ḿnh chửi cha nó th́ nó cũng chửi cha ḿnh lại, nhân và quả rơ ràng!
Thành ra "công b́nh chính trực tức thiên-đường".
"Xạ nhân hương trọng thanh tiên tử
Tàm vị tri đa mịnh tảo vương"
Vương tức là vong, vong là chết, chớ không phải vong forget, vong là die là khác,
vong đây là forget. "Xạ nhân hương trọng thanh tiên tử", quư vị thường nghe "hữu
xạ tự nhiên hương" là sao? Người nào mang mực xạ để viết chữ Tàu, bây giờ họ mài,
họ chế ra từng hũ, hễ đổ ra nghiên th́ viết được liền. Ngày xưa, bảy tuổi, thầy
đi học chữ Tàu, với ông cậu ruột, ông có cục mực gọi là mực xạ, ông bắt ngồi lấy
cái dĩa đổ nước vô mà mài, mài cho tới khi đến độ nào xài được th́ ngưng. "Xạ
nhân hương trọng thanh tiên tử" C̣n xạ này không phải là mực xạ, xạ là xạ của
một loại chồn, loại chồn có một loại xa,ï nó thơm để làm thuốc bắc trị bệnh ǵ
đó. Tiên tử đây, tiên là trước, có nghĩa là chưa đến chết mà chết yểu, chết sớm,
gọi là tiên tử. Đáng lẽ con chồn nó không có xạ sống mười năm, bây giờ có xạ, xạ
già, xạ trẻ, xạ ngon lành, th́ có thể là một năm thôi là chết rồi. Chết để làm
ǵ? Để họ lấy xạ đó; v́ nó có xạ cho nên ta cần cái xạ đó ta làm thuốc hay bán
v.v... thành ra ta phải đặt lưới, đặt bẫy để mà giết con chồn lấy xạ.
Có phải là v́ nếu như những con chồn khác không có xạ th́ c̣n sống nhưng mà con
chồn v́ có xạ nên bị giết sớm, "tiên tử", chưa đáng chết mà hoạnh tử, bất đắc kỳ
tử, chết ngang xương, chết yểu, "hữu xạ tự nhiên hương" có xạ tự nhiên nó thơm,
nghĩa là anh có tài anh ra làm việc, anh phục vụ mọi người, th́ mọi người thấy
cái tài của anh; chớ đừng ngồi một chỗ mà nói xuông nói dóc, mà quảng cáo! Không
cần nói ǵ cả, khỏi lên tivi, ḿnh giỏi, làm việc ích nước lợi dân th́ mọi người
biết cái tiếng tăm của ḿnh, mà cái biết đó là biết tự nhiên; chớ c̣n khoe
khoang th́ không tốt, cho nên người ta dùng: "Hữu xạ tự nhiên hương", khuyên
đừng nên khoe khoang, làm anh hùng rơm. Bây giờ con chồn v́ có cái xạ thơm cho
nên phải chết yểu.
Đối lại, tàm là con tầm "tàm vị tri đa mịnh tảo vương", mịnh tức là sanh mạng
của nó, tảo vương là chết sớm; vương là vong; chết sớm là v́ cho ăn dâu, mùa
xuân ăn lên, họ thấy con tầm đă đủ tơ rồi th́ họ bắt đầu làm kén, làm kén rồi
th́ bao nhiêu ngày có cái con nhộng, th́ rồi họ mới ươm tơ để họ lấy tơ làm lụa,
lụa Hà-đông của Nguyên-sa. Trời nóng một trăm độ mà thấy mát là "v́ em mặc áo
lụa Hà-đông!"
"Tàm vị tri đa mịnh tảo vương"
Con tầm v́ nhiều tơ cho nên bị chết yểu; chết yểu để làm ǵ? Để con người lấy
cái tơ đó, trong tơ đó có nhộng rồi họ bỏ chút tiêu muối, ăn cái con sâu nhỏ nhỏ
đó: "Tàm vị tri đa mịnh tảo vương". Ởû trong kinh Phật, nhân chữ tàm thầy nói
thêm một chút, Đức Phật ngài dùng thí dụ: tất cả chúng ta ở trong cơi đời này
giống như con tầm, tự ḿnh tạo ra tội để rồi tự ḿnh đọa lạc đau khổ. Thành ra
Ngài nói rằng: "như tàm tác kiển tự triền tự huợt", như con tầm tự làm cái kén
để tự bó buộc lấy nó, để rồi người ta bỏ vô nước sôi lấy tơ, rồi cuối cùng nó
chết. Hắn không phải là một cái kén của con ǵ khác, mà tự nó làm ra cái kén
bằng tơ, tự nó bó ḿnh trong đó, chịu ở trong đó, giống như chúng ta tự v́ tham,
sân, si tạo tội, đọa địa ngục, ngạ quỷ, bàng sanh đủ thứ , làm người một cách
đau khổ: "như tàm tác kiển, từ triền (trói) tự hượt (buộc lại)", triền hượt là
opposite của giải thoát, muốn giải-thoát là phải niệm Phật, là ăn chay lạy Phật
v.v... v́ ḿnh nên Ngài cho ḿnh phương pháp giải thoát, chớ ḿnh th́ như con
tầm rồi, thành ra con người mà ham danh coi chừng rơi vào tầm và xạ! Nếu một con
chồn mà không có xạ th́ không chết oan, mà con tầm một là không có tơ hay là tơ
chưa đủ th́ sống thêm ít ngày, Đây là v́ là no rồi, đă đủ rồi, cho nên vô nồi
nước sôi: "Tàm vị tri đa mịnh tảo vương".
"Nhất tễ dưỡng thần b́nh vị tán
Lưỡng chung ḥa khí nhị thần khang"
Nhất tễ là tễ thuốc, làm cho tôi một tễ thuốc một trăm viên, thuộc hoàn cao đơn
hoàn tán, một loại thuốc bắc, bài thuốc này là thuốc ǵ? Thuốc để mà dưỡng thần,
để cho cái tinh thần món ăn, tức là improve về cái tâm linh của chúng ta. "Lưỡng
chung", chung tức là loại chén nhỏ xíu đựng rượu,
"Hoa văn nhất hồ tửu,
Độc dục vô tương thân,
Cử bội yêu minh nguyệt,
Đối ảnh thành tan nhân"
của Thái-bạch; có ai chữ Tàu giỏi, đọc là biết liền! Thôi, không nói thơ Đường
nữa! Phải nói cho hết bài này!
"Tàm vị tri đa mịnh tảo vương
Nhất tễ dưỡng thần b́nh vị tán
Lưỡng chung ḥa khí nhị thần khang"
Dùng cái thuốc đó để an thần, "lưỡng chung ḥa khí nhị thần khang", đó là một
cái tên thuốc, dùng cái thuốc đó để mà an thần; rồi thầy nói tiếp theo:
"Sanh tiền uổng phí tâm thiên vạn
Tử hậu không tŕ thử nhất xoang"
Sanh tiền, khi c̣n sống, đối lại tử hậu là sau khi chết. "Sanh tiền uổng phí tâm
thiên vạn", trăm phương ngàn kế, một nắng mười sương mà lo làm giàu, để mà vùi
đầu trong dục vọng, không tu hành chi cả, bởi v́ không đủ th́ giờ! Hỏi: "Sao
không đi chùa?" "Con mệt quá, làm ba jobs", rồi hết, không làm được ǵ cả! Sanh
tiền uổng phí cái th́ giờ làm người, tâm thiên vạn kế, nằm ngủ mà không yên, nằm
ngủ mà tính ngày mai phải làm sao, sao đó, uổng phí tâm thiên vạn! Nhưng mà "tử
hậu", làm để làm sao cho có nhiều nhà, nhiều cửa, nhiều xe, nhiều cộ, nhiều tiền
v.v... để rồi sau khi chết, "không" là không có chi hết, "tŕ" là nắm, nắm một
con số không, "thủ" là tay, "nhất" là một, "xoang là một đôi", nghĩa là hai bàn
tay trắng ra đi! Bởi v́ Phật nói rằng: "sanh thời bất tê nhất văn Như-lai" khi
cha mẹ ḿnh đẻ ḿnh ra một cục thịt đỏ au, không có mang mề đai, mà cũng chả
nhẫn đồng xu nào cả, luôn một xu cũng không mang ra, ra cục thịt thôi! Mà "tử
hậu bất tŕ nhất văn nhi khứ" sau khi chết rồi tŕ là không mang theo một xu nào
cả; người nào ngớ ngẩn nói: "Đồng hồ ba vạn đồng, liệm cho mẹ, mẹ coi giờ mẹ đi
chùa!" là không xong! Liệm một cái là ăn trộm nạy ḥm ra lấy liền, là chết hai
ba lần! Do đó: "Tử hậu không tŕ thủ nhất xoang". Sau khi chết rồi là hai bàn
tay trắng mà đi, chớ uổng phí trăm thiện vạn, để lại cho đời hết cả!
"Bi hoan ly hợp triêu triêu náo
Thọ yểu cùng thông nhật nhật mang"
"Bi" là buồn, "hoan" là vui, "ly" là biệt ly, "hợp" là đoàn tụ, "triêu triêu náo"
ngày ngày luôn luôn t́m, t́m cái hoan và cái hợp, mà tránh cái ly và cái bi,
nhưng mà chỉ một mà thôi, v́ cuối cùng không tránh khỏi đâu. "Bi hoan ly hợp
triêu triêu náo". Thọ yểu ... "thọ" là sống lâu, "yểu" là chết sớm, "cùng" là
thi măi không đậu, uống thuốc chuột, hay là làm giàu thất bại đau khổ, mà chết,
"thông" là ngược lại với cùng, "nhật nhật mang" là busy, bởi v́ cái thọ yểu cùng
thông, thân ưa t́m cái tốt, để mà cho oai, cho sướng, thế nọ thế kia, trong cái
cuộc đời mộng uyển này!
"Hưu đắc tranh cường lai đấu thắng
Bách niên hồn thị hí trường trường
Khoảnh khắc nhất thanh la cổ hiếp
Bất tri hà xứ thị gia hương!"
"Hưu" là thôi đi, đừng ỷ thế này thế kia, mạnh hơn để mà dành cái hơn, cái tốt,
tại sao vậy? "Bách niên hồn thị hư trường trường". "Bách niên" là trăm năm; "hồn"
là hồn nhiên, là thiệt sự chỉ là một trường múa rối, giống hệt như là một sân
khấu, vẽ mặt mang râu đội mũ, làm vua làm tướng, om ṣm lên "Bệ ha! Muôn tâu bệ
hạ!" ào ào trên đó, mà trống đánh kèn thổi, ào ào, tưởng là cuộc đời là ghê "Tao
đây là vua!" nhưng mà khoảnh khắc trong chốc lác, "nhất thanh" một tiếng, "la"
là phèn la, "cổ" là tiếng trống, "hiếp" là đ́nh chỉ. Khi mà thùng thùng th́ ghê
gớm, nhưng khi không đánh trống nữa, bế mạc, th́ xuống rửa ra mặt thật, "thấy
mặt bôi vôi cũng nực cười!" Khi "khoảnh khắc nhất thanh la cổ hiếp" không c̣n
nữa, "bất tri hà xứ thị gia hương" không biết về đâu! Bây giờ nói vua, về với vợ
bợp tai cho mà chết "Mày là cái thằng đóng vua, chớ vua thiệt đâu mà làm bộ với
tao! Cốc cho mà chết đó!" "Bất tri hà xứ thị gia hương", không biết về đâu, về
vua th́ vua giả, mà về với chồng với con mà làm vợ th́ cũng tiếc!
Thôi, chúng ta hồi hướng.
HT Thích Chánh Lạc giảng November 1999 tại Tu Viện Bảo Pháp, California, Hoa
Kỳ.
Minh Quang posted November 4, 2001
[Trở Về Trang Trước]
