Ngaäm ngaûi tìm traàm
Thanh Tònh
Hoâm aáy chuùng toâi vaøo phía röøng Kim Vaân gaàn chaân nuùi Truoài ñeå ño maáy khoaûng ruoäng tranh môùi vôõ. Ñöôøng goà gheà vaø hoùc hieåm, laém ñoaïn phaûi loäi qua suoái nöôùc leân quaù löng quaàn.
Chuùng toâi ñi moät daây daøi cho coù veû nhieàu vaø maïnh. Thaät ra ñöôøng cuõng heïp, khoâng theå ñi haøng hai ñöôïc. Ñi tröôùc laø ngöôøi mang hoøm maùy roài ñeán ngöôøi xaùch maáy mo côm naém vaø thöùc aên. Toâi ñi giöõa, phía sau toâi coù hai ngöôøi caàm "ra loâng" vaø "mía". Toâi chæ caàm baûn ñoà ñeå doø ñöôøng neân phaûi ñöa maét nhìn quanh maõi. Vaøo giöõa tröa, chuùng toâi ñeán ñaàu ñòa phaän laøng Thanh Myõ. Trôøi veà tieát haï nhöng may cuõng chöa naéng gaét. Coù leõ vì nhôø hôi ñaù boác leân cao vaø khoùi söông uû xuoáng naëng. Trôøi tuy naéng nhöng thôøi tieát coù veû deã chòu. Qua khoûi ñoài thoâng, am Sôn Thaàn, tröôùc maét chuùng toâi hoøn nuùi Truoài döïng leân söøng söõng, oai nghieâm nhö moät vò linh thaàn. Söôøn nuùi töø treân cao chaïy xuoáng töøng ñöøông traéng, roài toaû roäng boán beà troâng nhö nhöõng ngoïn thaùc luøa ñaù uøn thaønh ñoài.
Chuùng toâi ñang loay hoay tìm choã ngoài aên tröa thì may gaëp moät neàn nhaø cuõ boû hoang khaù baèng phaúng.
Chung quanh neàn nhaø coù maáy thanh saét döïng leân thaät cao. Beân tay traùi coù maáy sôïi daây theùp daèng qua laïi giöõa hai caây saét ñaõ gæ cuøn ñaàu. Caây bìm bìm tha hoà thaû daây leo vaø ñang keát thaønh moät haøng raøo laù chaïm loïng khaù daøy. Quaùi laï, moät haøng raøo saét bao quanh moät neàn nhaø ñaát seùt! Thaät laø moät chuyeän laï ra ngoaøi töôûng töôïng. Hay ñaây laø baõi chieán tröôøng xöa?
Toâi ñang phaân vaân muoán bieát chuyeän haøng raøo saét thì moät baø laõo thaáy chuùng toâi ngoài aên, lieàn ñeán ñöùng xem. Vaø cuõng nhôø baø ta, chuùng toâi môùi bieát caâu chuyeän sau ñaây:
"Xoùm Bình Lö hoài aáy coù ñoä treân möôøi noùc nhaø. Xoùm aáy thuoäc veà laøng Thanh Myõ thöôïng. Hoï chuyeân ngheà vaøo röøng ñoán cuûi hay ñi saên. Caùch sinh keá cuûa lôùp ngöôøi naøy raát ñôn giaûn. Röøng nuùi ñaõ chu caáp cho hoï gaàn heát vaät lieäu hoï caàn duøng. Thieáu gaïo ñaõ coù ruoäng röøng, hoï ra coâng caøy caáy laáy. Ñoà aên phaàn nhieàu laø thòt höôu nai öôùp muoái hay eùp thaät khoâ. Thænh thoaûng hoï môùi xuoáng chôï baùn cuûi ñeå mua ít thöùc caàn, phaàn nhieàu laø muoái, vaûi hay dieâm. Ñôøi hoï ôû caùch xa thaønh thò, coù tieàn nhieàu hoï cuõng khoâng bieát saém theâm gì vaø khoâng vöôït ra khoûi vieäc côm ngaøy hai böõa. Hy voïng cuûa hoï caïn vaø gaàn, vaø nhôø theá raát deã ñöôïc maõn nguyeän. Trong xoùm aáy coù hai vôï choàng baùc Dieäm nhaø ngheøo nhöng ôû vôùi laøng nöôùc raát thaûo. Baùc gaùi laø ngöôøi laøng Ngoâ Xaù ôû Quaûng Trò. Laáy nhau ñöôïc saùu naêm baùc gaùi sinh ñöôïc moät trai vaø moät gaùi. Thaáy trong nhaø nhieàu mieäng aên, muoán cho vôï con ñöôïc no aám, baùc trai lieàn nghó caùch vaøo nuùi tìm traàm. Nhöng tìm traàm raát khoù, khoâng phaûi ñoâi ba ngaøy maø tìm ra ñöôïc. Coù khi phaûi ñi ñeán haøng tuaàn haøng thaùng. Roài keát quaû laém luùc cuõng chaúng ra gì. Ñoù laø chöa noùi phaûi vaøo taän trong nuùi xanh vaø vöôït qua nhieàu caùnh röøng nguy hieåm. Muoán traùnh tai hoïa, ngöôøi ñi tìm traàm phaûi ngaäm ngaûi. Theo laém ngöôøi keå chuyeän, ngaûi laø moät thöù cuû caây do ngöôøi Moïi ôû Tröôøng Sôn luyeän raát coâng phu. Hoï haáp cuû caây ngaûi trong voø maät ong moät thaùng, ñeå giöõa doøng suoái chaûy moät traêm ngaøy. Ñoaïn phaûi ñaët trong tay ñuû naêm ngöôøi cheát, vaø ñeo tröôùc ngöïc naêm baø giaø trong ñôøi giöõ veïn tieát trinh. Vaãn chöa heát. Xong phaûi nheùt vaøo trong caùi gioø heo ñeå löøa cho hoå aên. Nghóa laø neáu may thì ngaûi seõ naèm trong buïng hoå. Ñoaïn phaûi baãy ñöôïc con hoå aáy, roài gieát ngay vaø laáy ngaûi ra.
Ngaûi luùc aáy laø moät buøa thieâng coù söùc maïnh huyeàn bí. Ai ngaäm noù maø ñi vaøo röøng thì khoâng aên khoâng uoáng cuõng soáng ñöïôc. Vaø thuù döõ duø ñi saùt beân caïnh cuõng khoâng thaáy mình ñöôïc. Nhöng haïn trong ba thaùng möôøi ngaøy phaûi trôû veà nhaø nhaû ngaûi ra. Neáu khoâng thì ngöôøi aáy seõ moïc loâng, troå vuoát, theâm nanh vaø hoaù ra hoå thaät.
Chuyeän ngaäm ngaûi tìm traàm, thoå daân ôû caùc daûi nuùi mieàn Trung cho laø raát thöôøng. Caùi mæm cöôøi ngôø vöïc ñoái vôùi caâu chuyeän hoï noùi veà söùc phi thöôøng cuûa ngaûi seõ quyeán ñöôïc caùi quaéc maét giaän doãi hay caùi treà moâi ngaïo ngheã cuûa hoï ngay vì hoï quaù tin ñeán daùm xem thöôøng taát caû ngöôøi naøo khoâng chòu tin nhö hoï, nghóa laø khoâng hieåu roõ söùc uy huøng bí maät cuûa röøng thaúm nuùi cao.
Baùc Dieäm trai vaøo röøng ñaõ gaàn ba thaùng nhöng vaãn chöa thaáy ra. Baùc gaùi ngaøy naøo cuõng nhìn vaøo nuùi Truoài ñeå chôø tin töùc. Coù leõ chæ laàn naøy baùc trai môùi vaøo röøng laâu nhaát. Maáy laàn tröôùc baùc chæ ñi trong moät thaùng laø nhieàu. Baùc gaùi ngaøy ñeâm lo sôï nhöng cuõng khoâng bieát laøm sao ñöôïc. Baùc lieàn ñi hoûi thaêm maáy nhaø haøng xoùm. Coù ngöôøi an uûi laáy côù Baùc Dieäm raát thoâng minh, theá naøo cuõng nhôù veà nhaø ñuùng kyø haïn. Laém ngöôøi boâng ñuøa moät caùch quaùi aùc, laø noùi baùc Dieäm ñaõ vaøo taän Bình Ñònh, Quy Nhôn, roài laáy vôï beù trong ñoù roài. Baùc Dieäm gaùi vaãn troâng mong choàng vaø ñeâm naøo cuõng ra phía sau nhaø nhìn veà phía daõy Tröôøng Sôn baùt ngaùt. Nhöng daûi nuùi thì cao vaø huøng vó quaù, khoâng theå ñem laò söï yeân laønh trong taâm hoàn chaát phaùc cuûa coâ gaùi queâ ñöôïc.
Ba thaùng möôøi ngaøy ñaõ troâi qua töø laâu. Baùc Dieäm gaùi laïi caøng lo sôï hôn nöõa. Ñeâm naøo baùc cuõng ra ñöùng giöõa saân thaãn thôø nhìn veà daõy nuùi, roài ñeán ñeâm khuya baùc môùi trôû vaøo nhaø ngoài khoaùc raám röùt.
Ngaøy thaùng cöù laëng leõ troâi, raát naëng neà trong loøng ngöôøi mong ñôïi. Roài giöõa moät ñeâm traêng môø cuoái thu, baùc Dieäm gaùi boãng nghe tieáng ruù xa xa, ñöùt quaõng roài keùo daøi raát aûo naõo. Baùc Dieäm tung chieáu chaïy ra sau nhaø, tim ñaäp maïnh vaø tay chaân run laäp caäp.
Phía xa treân moät ñoài nhoû, loït trong raëng thoâng lô thô, moät boùng ngöôøi ñang nhìn veà xoùm Bình Lö ñaõ töø laâu im lìm trong ñeâm vaéng. Tuy chöa nhaän ra roõ laø ai, linh tính baùo cho baùc bieát ñoù laø choàng baùc, baùc Dieäm trai. Roài khoâng suy tính, baùc ñaâm ñaàu chaïy ra, loøng möøng khaáp khôûò Nhöng môùi chaïy ñöôïc moät quaõng ngaén, baùc ñaõ laïnh ngöôøi ñöùng döøng laïi. Moät tieáng ruù nghe laïnh vaø uaát nhö moät ngöôøi caâm coá theùt leân ñeå noùi ñöôïc tieáng cuûa loaøi ngöôøi.
Tuy sôï nhöng loøng baùc Dieäm gaùi thöông choàng maïnh hôn. Baùc gaéng söùc chaïy ñeán chaân ñoài, caùi boùng ñen lieàn chôøn vôøn ñi laïi phía baùc, hai tay thaû loûng, ñaàu gaät guø cuùi lom khom. aùnh traêng thu raây buïi vaøng nhaït treân môù toùc daøi ñen nhaùy cuûa con ngöôøi kyø dò laïi laøm baùc giaät mình, muoán ñöùng laïi ngay. Giöõa luùc aáy baùc nhaän thaáy moät manh aùo naâu ñaõ raùch töôm coøn vöông treân coå ngöôøi aáy. Thoâi roài! Choàng baùc ñaõ hoaù hoå, baùc run sôï vaø boài hoài. Nhöng baùc cuõng coá ñöùng nhìn vaø ñôïi. Caùi boùng ñen vöøa tieán ñeán vöøa reân höø höø, nhö bò ngaït trong coå. Luùc thoaùng thaáy caëp maét choàng ñaõ troøn xoe vaø hoe saùng nhö löûa, caèm ñaõ moïc raâu daøi vaø thöa, baùc Dieäm gaùi lieàn ñi thuït luøi raát gaáp. Nhöng baùc vaáp phaûi moät caønh caây naèm ngang ôû phía sau. Baùc theùt leân moät tieáng roài ngaõ nhaøo, cheát ngaát.
Saùng hoâm sau böøng tænh daäy, baùc Dieäm gaùi thaáy mình ñang naèm treân giöôøng nhaø. Hoûi maáy ngöôøi ñeán thaêm, baùc môùi bieát tieáng ruù ñeâm qua, daân xoùm ñeàu nghe roõ caû.
Hoï cuõng laàn ra phía ñoài ñeå xem thì vöøa gaëp luùc baùc naèm cheát ngaát treân caønh caây khoâ. Maáy ngöôøi khieâng baùc veà nhaø. Coøn nhöõng ngöôøi baïo daïn thì laáy roi heøo ñaùnh ñuoåi con ngöôøi quaùi laï kia ñi. Nghe ñeán ñaáy baùc Dieäm gaùi môû lôùn ñoâi maét, baên khoaên hoûi:
- Daân xoùm coù ñaùnh ngöôøi aáy aø?
Moät oâng laõo ñaùp:
- Khoâng, chæ doïa thoâi. Thaät ra cuõng khoâng ai daùm ñeán gaàn haén.
Baùc gaùi noùi thaàm nhö ñeå moät mình nghe:
- Choàng toâi ñoù!
Noùi xong baùc öùa nöôùc maét thôû daøi moät caùch ngao ngaùn.Luoân maáy ñeâm sau, baùc Dieäm gaùi ra sau nhaø ñöùng nhìn veà phía maáy ngoïn ñoài nhöng tuyeät nhieân khoâng thaáy boùng choàng ñaâu nöõa. Baùc laïi trôû vaøo nhaø aâm thaàm naèm ñôïi nghe tieáng ruù.
Qua thaùng sau, moät buoåi chieàu, baùc xuoáng chôï Truoài mua gaïo thì baùc trai mon men vaøo nhaø. Baùc ñem theo moät buoàng chuoái hoang vaø maáy traùi cam daïi. Hai ñöùa con môùi nhaän thaáy baùc ñaõ khoùc vang leân. Baùc lo sôï cuùi gaàm ñaàu xuoáng vaø ñöa cam chuoái cho chuùng aên. Chuùng thaáy ngöôøi aáy khoâng laøm gì haïi vaø coøn cho chuùng aên töû teá thì ngoài yeân laëng ngay.
Baùc Dieäm trai muoán vuoát ve con, nhöng tay baùc sôø ñeán ñaâu, aùo quaàn cuûa hai ñöùa nhoû raùch toang ñeán ñaáy. Thì ra moùng tay baùc ñaõ saéc vaø nhoïn laém roài.
Thöøa luùc ñöùa con trai quay maët nhìn ra saân baùc Dieäm theø löôõi lieám ñaàu noù. Baùc muoán toû veû yeâu meán con, loøng baùc coøn laø loøng ngöôøi, nhöng chao oâi, cöû chæ cuûa baùc ñaõ nhuoám ñaày veû thuù. Löôõi baùc ñaõ raùm vaø saéc hôn dao roài. Chæ ñöa laïi maáy caùi, toùc ñöùa con ñaõ ruïng tua tuûa. Hai ñöùa con sôï quaù, lieàn boû chaïy ra saân la lôùn. Cuõng ngay luùc aáy baùc Dieäm gaùi ñi chôï veà. Thaáy choàng loâng ñaày ngöôøi vaø maøu loâng ñaõ hôi vaøng, hai tay tröôùc thoøng gaàn chaám ñaát vaø nanh traéng nhe ra ngoaøi moâi, baùc Dieäm gaùi hoaûng hoát la heùt.
Nghe tieáng oàn aøo, daân quanh xoùm lieàn chaïy ñeán vaø ñuoåi con vaät nöûa ngöôøi nöûa thuù chaïy baùn soáng baùn cheát vaøo röøng. Muoán che chôû cho ngöôøi coâ quaû, daân xoùm Bình Lö xuoáng xin maáy ngöôøi laøm ñöôøng xe löûa ôû gaàn ga Truoài moät chuïc thanh saét vaø maáy saûi daây theùp veà laøm moät caùi haøng raøo vaây quanh nhaø baùc Dieäm gaùi. Töø ñoù baùc Dieäm trai khoâng daùm beùn chaân veà nhaø nöõa.
Nhöng qua muøa xuaân sau, cuõng moät ñeâm traêng môø nhö baûy thaùng tröôùc, baùc Dieäm gaùi laïi nghe tieáng ruù kinh hoàn treân ñoài thoâng vaéng. Baùc lieàn voäi vaõ chaïy ra sau nhaø. Trong baàu aùnh saùng nhaït, nhuoäm söông khuya, baùc Dieäm thaáy moät boùng ngöôøi. Khoâng, moät con vaät thì ñuùng hôn, chuïm maïnh boán chaân xuoáng ñaát, ngaång ñaàu leân cao, ñang ñaêm ñaêm nhìn veà phía baùc. Thoâi theá laø heát! Choàng baùc ñaõ hoaøn toaøn hoaù hoå. Baùc oâm maët khoùc raát theâ thaûm. Con hoå cuõng ruù leân moät hôi daøi nhö ñeå ñaùp laïi tieáng loøng cuûa vôï. Tieáng ruù nghe laïnh vaø buoàn.
Ñoaïn con vaät quay mình laúng laëng ñi vaøo phía nuùi Truoài, roài bieán daàn trong aùnh traêng xanh nhaït.
Daõy nuùi Truoài töø ñoù ñaõ nhö moät böùc thaønh kieân coá chia ñoâi tình nhaân loaïi vôùi caûnh huyeàn bí cuûa sôn laâm.
Minh Quang posted May 20, 2002
