Hoàng tử bé
Antoine de Saint-Exupéry
Bùi Giáng dịch
Chương 3
XIV.
Tinh cầu thứ năm thật là rất lạ. Đó là tinh cầu bé bỏng nhất trong mọi tinh cầu. Chỉ vừa đủ chỗ cho một ngọn đèn lồng và cho một kẻ coi sóc thắp đèn. Hoàng tử bé không cách ǵ tự minh giải cho ḿnh rơ sự vụ: trên một tinh cầu không nhà cửa, không dân cư, lưu lạc vật vờ giữa càn khôn man mác, th́ một ngọn đèn lồng ở ngă ba đường không có ngă ba c̣n có thể phụng sự cho ai hoặc cho cái ǵ mới được? Tuy nhiên chàng tự nhủ:
"Có lẽ rằng cái anh chàng này thuộc ṇi phi lư máu xương. Tuy nhiên anh ta cũng không đến nỗi phi lư quá như ông vua, gă khoe khoang, ông làm áp phe và ông nhậu. Ít ra nữa th́ công việc anh ta làm cũng c̣n có một chút ư nghĩa chi đó. Khi anh ta thắp ngọn đèn lồng th́ cũng có thể gọi là làm một việc giống như làm nảy sinh thêm ra một cái ngôi sao nữa, hoặc một đóa hoa rạng rỡ nữa. Lúc anh ta tắt ngọn đèn th́ cũng như là ru đóa hoa hoặc ngôi sao vào torng giấc ngủ. Đó là một công việc xinh xắn lắm vậy. Mà đă xinh, th́ hẳn nhiên là hữu ích thật sự rồi vậy."
Khi hoàng tử cập bờ tinh cầu, chàng kính cẩn chào người thắp đèn:
"Xin chào ông ngày mới. V́ sao ông vừa tắt ngọn đèn lồng đi như rứa?"
"Đó là hiệu lệnh", người thắp đèn đáp. "Chào chú ngày lành".
"Hiệu lệnh là ǵ?"
"Ấy là tắt ngọn đèn vậy. Chào chú đêm lành".
Và anh ta thắp ngọn đèn lên.
"Nhưng tại sao ông lại vừa thắp ngọn đèn trở lại?"
"Đó là hiệu lệnh", người thắp đèn đáp.
"Tôi không hiểu", hoàng tử bé nói.
"Chẳng có ǵ để hiểu cả", người thắp đèn nói. "Hiệu lệnh là hiệu lệnh. Chào chú ngày lành".
Và chàng ta tắt ngọn đèn lồng.
Rồi chàng ta cầm lấy tấm mu xoa ca rô đỏ mà thấm mồ hôi trên trán.
"Tôi làm một nghề kinh khủng đó chú thấy không. Xưa kia th́ công việc cũng là hữu lư. Tôi tắt đèn buổi sáng, và thắp đèn lúc chiều hôm. Ngoài ra th́ giờ c̣n lại của ban ngày th́ tôi nghỉ ngơi, th́ giờ c̣n lại ban đêm th́ tôi yên ngủ..."
"Và từ đó về sau, hiệu lệnh đă thay đổi?"
"Hiệu lệnh không thay đổi", người thắp đèn bảo. "Đó là bi kịch! Tinh cầu mỗi năm mỗi quay nhanh chóng hơn, c̣n hiệu lệnh th́ không thay đổi!"
"Thế rồi?", hoàng tử bé nói.
"Thế rồi tới ngày nay tinh cầu cứ mỗi phút là quay xong một ṿng, th́ tôi không c̣n một giây nghỉ ngơi. Mỗi phút tôi phải thắp lên và tắt xuống mỗi bận!"
"Kỳ lạ thật. Mỗi ngày xứ anh chỉ có một phút!"
"Chẳng có chi kỳ lạ hết", người thắp đèn bảo. "Từ lúc ta nói chuyện với nhau tới bây giờ, là một tháng tṛn rồi đó."
"Một tháng?"
"Vâng. Ba mươi phút. Ba mươi ngày! Chào chú đêm lành".
Và anh ta thắp ngọn đèn trở lại.
Hoàng tử bé nh́n chàng và thấy yêu mến cái anh chàng thắp đèn này sao mà trung thành với hiệu lệnh đến thế... Hoàng tử nhớ lại những cơn mặt trời lặn, những trận tịch dương ngậm ngùi mà thuở xưa chàng đă xoay quanh ghế ngồi để t́m ngó. Chàng muốn giúp đỡ ông bạn thiết này:
"Bác biết đó nhé... tôi biết một phương cách giúp bác nghỉ ngơi lúc nào bác muốn..."
"Luôn luôn tôi muốn, người thắp đèn bảo. Bởi v́ người ta có thể vừa trung thành vừa lười biếng."
Hoàng tử bé tiếp:
"Tinh cầu của bác nhỏ bé quá đến nỗi chỉ bước chơi ba bước là đi xong một ṿng. Bác chỉ cần bước chậm chậm một chút là luôn luôn đứng dưới bóng mặt trời. Lúc nào bác muốn nghỉ ngơi th́ bác bước bước đi... và tùy ư bác muốn bao nhiêu th́ ban ngày sẽ kéo dài ra bấy nhiêu."
"Cái đó chẳng giúp ǵ cho ta lắm đâu, người thắp đèn nói. Điều ta muốn trong đời, là ngủ."
"Rủi thật", hoàng tử bé nói.
"Rủi thật", người thắp đèn nói. "Chào chú ngày lành".
Và chàng tắt ngọn đèn lồng.
"Anh chàng này", hoàng tử bé tự nhủ khi tiếp tục cuộc hành tŕnh, "anh chàng này sẽ bị mọi kẻ khác xem khinh, từ ông vua đến gă khoe khoang, ông nhậu, ông áp phe. Tuy nhiên, chính chàng mới là kẻ duy nhất mà ta thấy không lố bịch đó. Ấy có lẽ v́ chàng bận tâm lo tới những ǵ khác hơn là chính bản thân ḿnh."
Hoàng tử thở dài luyến tiếc và tự nhủ thêm:
"Chàng nọ là kẻ duy nhất mà ta có thể kết làm bạn thiết. Nhưng tinh cầu của y quả thật là quá bé. Không đủ chỗ cho hai người..."
Điều mà hoàng tử bé không dám tự thú nhận với ḿnh, ấy là: chàng luyến tiếc tinh cầu lai láng hạnh phúc kia nhiều nhất là bởi lẽ: tại đó trong khoảng hai mươi bốn tiếng đồng hồ, chàng có thể hưởng được đến một ngàn bốn trăm bốn mươi cơn mặt trời lặn! [1]
--------------------------------------------------------------------------------
[1] Ấy là ẩn ngữ mạt thể suy tư?
XV.
Tinh cầu thứ sáu là một tinh cầu rộng hơn gấp mười lần. Có một ông già cư trú, ông ta viết những cuốn sách thật bự.
"Ḱa một nhà thám hiểm!", ông ta thốt lớn khi thoáng thấy hoàng tử bé.
Hoàng tử bé ngồi trên chiếc bàn, và thở có chiều hổn hển chút ít. Chàng đă du lịch nhiều biết mấy dặm đường!
"Chú từ đâu tới?" cái ông cụ già hỏi.
"Cuốn sách bự nọ là sách ǵ thế?". Hoàng tử bé hỏi. "Ngài làm chi tại đây?"
"Ta là nhà địa lư", ông già nói.
"Nhà địa lư là ǵ?"
"Là một nhà bác học biết rơ biển khơi ở đâu, sông ng̣i ở đâu, sa mạc ở đâu."
"Cái đó nghe ra có ṃi thích thú đấy, hoàng tử bé nói. Ừ! đó mới là nghề nghiệp đích thực đó."
Và chàng đưa mắt ngó bốn xung quanh một cái, nh́n khắp quả tinh cầu của nhà địa lư. Chàng chưa bao giờ nh́n thấy một tinh cầu uy nghiêm thế này.
"Thật là đẹp đó, cái tinh cầu của ông. Đây có đại dương không?"
"Ta không thể biết được điều đó, nhà địa lư nói."
"A!" (hoàng tử bé thất vọng). "C̣n núi rừng?"
"Ta không thể biết điều đó", nhà địa lư nói.
"C̣n những phố thị, c̣n những sông ng̣i và sa mạc?"
"Ta cũng không thể biết được nốt", nhà địa lư nói.
"Nhưng ông là nhà địa lư kia mà!"
"Cái đó đúng", nhà địa lư nói, "nhưng ta đâu phải là nhà thám hiểm. Nhà địa lư đâu có phải là kẻ kê khai toán định những phố thị, những sông ng̣i, những núi rừng, những đại dương và những sa mạc. Nhà địa lư quan trọng lắm, đâu có phải rỡn đâu mà lang thang phôi pha tháng ngày đ́u hiu đi dạo! Nhà địa lư không rời bàn giấy của ḿnh. Ngồi tại pḥng giấy mà tiếp kiến các nhà thám hiểm. Nhà địa lư chất vấn họ, và ghi vào sổ những kỷ niệm của họ. Và nếu những kỷ niệm của một kẻ trong bọn họ xem ra có vẻ đáng lưu tâm, th́ nhà địa lư liền cho người đi mở cuộc điều tra về đạo đức của nhà thám hiểm."
"Để làm chi vậy?"
"Bởi v́ một nhà thám hiểm nếu rủi mà y nói dối một cái, th́ có phải là tạo ra bao nhiêu nhào đổ đảo điên trong sách vở của nhà địa lư hay không? Và sự t́nh ngổn ngang cũng vậy, nếu nhà thám hiểm là một tay ghiền rượu."
"Tại sao vậy?", hoàng tử bé hỏi.
"Tại v́ những bọn say rượu nh́n một ra hai. Do đó xui nhà địa lư lầm lạc theo, nhà địa lư ắt sẽ ghi hai ngọn núi tại một nơi chỉ có một ngọn núi mà thôi."
"Tôi biết một kẻ", hoàng tử bé nói, "nếu y làm nghề làm hiểm th́ hỏng bét".
"Có thể lắm. Thế nên, khi mà đạo đức của nhà thám hiểm xem ra có bề tốt đẹp, th́ người ta làm một cuộc điều tra về sự khám phá của y".
"Người ta sẽ đi xem xét?"
"Không. Như vậy phức tạp lắm. Người ta chỉ yêu cầu nhà thám hiểm đưa ra những bằng chứng. Nếu sự vụ vấn đề là sự khám phá một trái núi to, th́ người ta đ̣i hỏi y mang về những ḥn đá bự."
Nhà địa lư đột nhiên có giọng kích động.
"Nhưng c̣n chú bé, chú từ xa tới! Chú là một nhà thám hiểm! Chú hăy mô tả cho ta nghe tinh cầu của chú ra sao!"
Và nhà địa lư, mở rộng cuốn sổ ra, cầm con dao gọt nhọn đầu cây bút ch́. Ban đầu người ta ghi bằng bút ch́ những chuyện kể của những nhà thám hiểm. Người ta chờ đợi nhà thám hiểm đưa ra đủ bằng chứng rồi mới ghi lại bằng mực đen trên giấy trắng.
"Thế nào?" nhà địa lư chất vấn. "Thế nào? Ta khởi sự chứ?"
"Ồ! nơi xứ sở tôi", hoàng tử bé nói, "chẳng có ǵ ra tṛ, chẳng có ǵ đáng lưu ư lắm đâu, thật bé bỏng lắm. Tôi có ba ngọn hỏa sơn. Hai ngọn đương phun lửa, và một đă tắt. Nhưng ai biết đâu bao giờ."
"Ai biết đâu bao giờ", nhà địa lư nói.
"Tôi cũng có một đóa hoa."
"Chúng ta không ghi chép hoa", nhà địa lư nói.
"Nói nghe lạ chưa! Sao vậy? Hoa là cái xinh nhất!"
"Nhưng v́ hoa vốn là phù du".
"Sao gọi là phù du? Phù du nghĩa là ǵ?"
"Địa lư lục", nhà địa lư nói, "là những cuốn sách quư nhất trong mọi thứ sách. Chúng chẳng thể trở thành trần hủ, lỗi thời, quá mối bao giờ. Ít khi có cái sự vụ một ngọn núi dời chỗ, di lịch địa điểm. Rất ít khi một đại dương cạn ráo hết nước. Chúng ta viết, chúng ta ghi chép những sự vật thiên thu, những sự vụ vạn đại, những sự kiện vĩnh viễn muôn năm, trường tồn tuế nguyệt."
"Nhưng những ngọn hỏa sơn đă tắt, bất ngờ có thể tỉnh giấc trở cơn, phun lửa trở lại, hoàng tử bé ngắt lời. Sao gọi là “phù du"?"
"Dù hỏa sơn tắt, dù hỏa sơn phun lửa, th́ cũng vậy thôi đối với thiên hạ, nhà địa lư học nói, cái đáng kể đối với chúng ta là trái núi. Trái núi th́ không đổi dời."
"Nhưng sao gọi là “phù du"?" hoàng tử bé lặp lại lần nữa, hoàng tử bé vốn là kẻ suốt đời không bao giờ đă chịu rút lui một câu hỏi, mỗi một khi đă nêu nó ra rồi.
"Phù du có nghĩa là “bị đứng trước hiểm họa sắp điêu tàn tiêu diệt?"
"Cố kỳ nhiên."
"Đóa hoa của ta là phù du", hoàng tử bé tự nhủ, "và nó chỉ có bốn chiếc gai nhọn để tự bảo vệ tấm thân trước cơi đời! Thế mà ta đă nỡ bỏ nó lại một ḿnh nơi quê ta!"
Đó là niềm luyến tiếc ăn năn trở cơn lần thứ nhất trong tấm ḷng hoàng tử bé, nhưng chàng thu lại can đảm:
"Ngài khuyên tôi nên đi viếng ǵ bây giờ?", chàng hỏi.
"Hành tinh Địa cầu, nhà địa lư đáp. Địa cầu có một tiếng tăm tốt lắm đó... Nghe nói đó là nơi thường xảy ra những sự vụ ly kỳ và thơ mộng phiêu bồng nhất vũ trụ."
Và hoàng tử bé quay gót ra đi, mơ màng nghĩ tới đóa hoa cũ của ḿnh.
XVI.
Tinh cầu thứ bảy vậy là trái đất.
Trái đất không phải là một tinh cầu lai rai như những lai rai tinh cầu! Người ta đếm ra có tới một trăm mười một ông vua tại trái đất (cố nhiên không quên những ông vua da đen) bảy ngàn nhà địa lư, chín trăm ngàn nhà áp phe, bảy triệu rưỡi gă say ca múa cô đơn dưới nguyệt, ba trăm mười một triệu gă khoe khoang lố bịch, nghĩa là khoảng hai ngh́n triệu con người lớn.
Để cho các bạn có một ư niệm về kích thích Trái Đất, tôi sẽ nói rằng trước cuộc phát minh điện khí, người ta đă phải duy tŕ cấp dưỡng tại Trái Đất, trên toàn thể sáu châu, quả thật là cả một binh đoàn đích thực gồm bốn trăm sáu mươi hai ngàn năm trăm mười một người thắp ngọn đèn lồng bên các vệ đường phiêu bồng bốn biển.
Lùi khá xa mà ngó th́ quả đó là một cảnh tượng huy hoàng. Những vận động của binh đoàn khổng lồ đó được điều chỉnh như những vận động của một vũ khúc ca kịch. Thoạt tiên là phiên những người thắp đèn lồng của Nouvelle Zélande và của Australie. Rồi sau khi đă thắp xong những ngọn đèn, th́ bọn người này đi ngủ. Bấy giờ là tới lượt những người thắp đèn lồng của Trung Hoa và Sibérie bước vào cuộc vũ lộng. Rồi bọn này cũng biến lẩn đi trong những hậu pḥng sân khấu. Lúc bây giờ là tới phiên những người thắp đèn lồng của nước Nga và Ấn Độ. Rồi tới phiên Nam Mỹ. Rồi Bắc Mỹ. Và không bao giờ bọn chúng nhầm lẫn lộn xộn trong thứ tự ra sân khấu tŕnh diễn. Thật là vĩ đại nguy nga.
Duy chỉ có người thắp ngọn đèn lồng duy nhất tại Bắc cực, và bạn đồng nghiệp thắp ngọn duy nhất tại Nam cực, là sống cuộc đời nhàn rỗi uể oải thong dong: mỗi năm chỉ làm việc hai lần.
XVII.
Khi người ta muốn mở cuộc tài khí, chơi cuộc tài t́nh, th́ có lúc người ta phải gian dối chút ít. Quả thật là tôi không thật thà ǵ lắm, khi nói với bạn về những người thắp sáng đèn lồng. Tôi có thể gây một ư niệm sai lầm về địa cầu chúng ta cho những ai không biết nó. Con người choán rất ít chỗ trên mặt đất. Nếu cái số hai ngh́n triệu dân cư trên địa cầu đứng sít lại bên nhau, như trong buổi mít tinh, th́ họ có thể yên ổn đứng trong một khoảng vuông hai mươi cây số mỗi chiều. Ta có thể dồn toàn khối nhân loại về trên một ḥn đảo nhỏ nhoi heo hút nào đó trong Thái B́nh Dương.
Những người lớn, cố nhiên, sẽ không tin lời anh. Họ tưởng ḿnh choán nhiều chỗ lắm. Họ tưởng ḿnh quan trọng như những cây cẩm quỳ. Anh hăy khuyên họ thử làm một phép tính. Họ chuộng con số lắm: điều anh đề nghị sẽ làm họ hài ḷng. Nhưng bạn đừng để mất th́ giờ với cái h́nh phạt nọ. Vô ích. Bạn tin cậy nơi tôi.
Hoàng tử bé, một khi ghé địa cầu, đă ngạc nhiên vô cùng v́ chẳng thấy bóng một ai cả. Chàng đă e sợ ḿnh nhầm lẫn hành tinh, th́ chợt thấy một cái ṿng khoanh màu nguyệt bạch, rục rịch trong cát.
"Chào chú đêm lành", con rắn nói.
"Tôi đă rơi vào hành tinh nào đây vậy?", hoàng tử bé hỏi.
"Vào trái đất, tại Phi Châu", con rắn đáp.
"A!... thế th́ té ra trên trái đất chả có một ai cả?"
"Đây là sa mạc. Trong sa mạc không có người. Trái đất lớn lắm", con rắn nói.
Hoàng tử bé ngồi xuống một ḥn đá và ngước mắt nh́n lên trời:
"Tôi tự hỏi, chàng nói, phải chăng các ngôi sao được soi tỏ là cốt để cho mỗi người có thể mai sau t́m thấy trở lại ngôi sao của ḿnh. Hăy nh́n tinh cầu của tôi. Nó nằm ngay trên đầu tôi đó... Nhưng xa biệt xiết bao!"
"Nó đẹp thật", con rắn nói. "Chú tới đây làm ǵ?"
"Tôi gặp chuyện bối rối khó xử với một đóa hoa", hoàng tử bé nói.
"A!" con rắn thốt.
Và cả hai cùng im lặng.
"Người ta ở đâu?", hoàng tử bé rốt cuộc lên tiếng trở lại. "Trong sa mạc kể cũng cô đơn thật..."
"T́m tới nơi chốn của con người", ta cũng vẫn cô đơn, "con rắn nói."
Hoàng tử bé nh́n con rắn thật lâu rồi nói:
"Ngươi thật là một con vật kỳ cục, ngươi mỏng manh như một cái ngón tay..."
"Nhưng ta c̣n có quyền uy hơn ngón tay một ông vua", con rắn nói.
Hoàng tử bé mỉm cười một cái:
"Ngươi không quyền uy ǵ lắm đâu... ngươi cũng chẳng có chân... đi du lịch lai rai, ngươi cũng chẳng thể nào du lịch được..."
"Ta có thể mang chú đi thật xa, c̣n hơn cả một chiếc tàu thủy", con rắn nói.
Nó cuộn tṛn thân quanh xương mắt cá hoàng tử bé, như một chiếc xuyến vàng:
"Kẻ nào bị ta chạm nhẹ một cái, kẻ đó bị ta giao trả lại cho thớ đất mà nó đă từ trong đó rúc ra, con rắn nói thêm như thế. Nhưng chú th́ trong sạch, và chú từ một ngôi sao mà xuống đây...
Hoàng tử bé không trả lời ǵ.
"Ta thấy ái ngại cho chú quá, chú yếu đuối xiết bao trên cái Trái Đất cứng như hoa cương thạch này. Một ngày nào nếu chú quá luyến tiếc tinh cầu của chú, th́ ta có thể giúp chú. Ta có thể..."
"Ồ! Ta rất hiểu", hoàng tử bé thốt, "nhưng tại sao ngươi cứ luôn luôn ăn nói bằng ẩn ngữ bí hiểm măi như thế?"
"Mọi ẩn ngữ, ta giải đáp được hết", con rắn nói.
Và cả hai im lặng.
XVIII.
Hoàng tử bé băng qua sa mạc và chỉ gặp một đóa hoa. Một đóa hoa ba cánh, một đóa hoa ba cánh, một đóa hoa nhỏ nhít tí tẻo.
"Chào hoa ngày lành", hoàng tử bé nói.
"Chào chú ngày lành", đóa hoa nói.
"Người ta ở đâu?", hoàng tử bé lễ phép hỏi.
Đóa hoa, vốn từng có thấy một đoàn lữ khách đi qua:
"Ngươi ta? H́nh như có chừng độ sáu, bảy chi đó. Cách đâu bao năm rồi, ta có thấy thoáng họ đi qua một lần. Nhưng làm sao mà t́m ra họ được. Gió đưa đẩy họ đi. Họ không có rễ, điều đó gây nên khó khăn bối rối cho họ rất nhiều."
"Vĩnh biệt", hoàng tử bé thốt.
"Vĩnh biệt", đóa hoa nói.
XIX.
Hoàng tử bé leo lên một ngọn núi cao. Những ngọn núi duy nhất mà chàng đă từng có biết là ba hỏa sơn sâu tới hai đầu gối chàng. Và chàng đă từng sử dụng ngọn hỏa sơn nguội như sử dụng một cái ghế con. “Từ một đỉnh núi cao như chóp núi này chàng tự nhủ, ta sẽ nh́n thoáng qua một cái là thấy khắp cả hành tinh, khắp cả mọi người..." Nhưng chàng chỉ nh́n thấy những chóp nhọn lởm chởm bén như đao.
"Chào đó", chàng nói vu vơ khống khứ.
"Chào đó... chào đó... chào đó...", tiếng vang đáp lại.
"Các ngươi là ai?", hoàng tử bé hỏi.
"Các ngươi là ai... các ngươi là ai... các ngươi là ai...", tiếng vang đáp lại.
"Xin hăy là bạn thiết của ta, ta cô đơn lắm", chàng nói.
"Ta cô đơn lắm... ta cô đơn lắm... ta cô đơn lắm...", tiếng vang đáp lại.
“Hành tinh này sao mà kỳ cục thế!“, chàng tự nhủ. „Nó khô khan khô đét nó nhọn hoắt đắng cay, nó đ́u hiu chát ngấm. Con người ở tại đây th́ thiếu hẳn tưởng tượng. Ai bảo ǵ, th́ chỉ biết lặp trở lại ba lần bốn lần cái điều họ bảo... Tại xứ sở ḿnh, ḿnh đă có một đóa hoa: bao giờ nàng cũng mở môi giật giành nói trước. Người ta chưa kịp mở miệng, th́ nàng đă tuôn ra một tràng..."
XX.
Nhưng rồi sau khi bước bước măi xuyên qua những cát, những đá, những chỏm cứng, những cồn mềm, những gió lục, những nắng xanh, cuối cùng hoàng tử chợt thấy ra một con đường. Và mọi mọi con đường đều dẫn tới những con người ta.
"Chào người đó", chàng bảo.
Đó là một thửa vườn đầy hoa hồng nở.
"Chào chú", những đóa hồng nói.
Hoàng tử bé nh́n chúng, tất cả đều giống hệt đóa hoa của chàng. Chàng đờ đẫn kinh ngạc hỏi:
"Các nường là ai?"
"Chúng ta là những đóa hồng", những đóa hồng đáp thế.
"A!" hoàng tử bé thốt...
Và chàng cảm thấy vô cùng khổ sở. Đóa hoa của chàng từng đă kể lể rành mạch cho chàng rơ là nàng ta vốn là một cành thiên hương duy nhất trong chủng loại của nàng, một ḿnh lộng lẫy nằm ở giữa vũ trụ bên cạnh càn khôn. Thế mà tại đây, coi ḱa, có cả một loạt năm ngh́n đóa, giống hệt như nhau, xum xít trong một thửa vườn xum xuê chật ních.
"Nàng ắt sẽ phật ư bực ḿnh lắm, chàng tự nhủ, nếu nàng nh́n thấy cái cảnh này... nàng ắt sẽ húng hắng ho tràn lan ra một cách thật đồ sộ và sẽ giả bộ chết đi để thoát khỏi lố bịch. Và ta ắt sẽ phải buộc ḷng giả bộ chăm sóc nàng, bởi v́, nếu ta không làm thế, ắt nàng sẽ tự để cho thân nàng chết đi thật sự, để mà làm nhục ta, cho ta xấu hổ một phen..."
Rồi chàng tự nhủ thêm: "Ta đă tưởng ḿnh giàu sang vô hạn với một đóa hoa duy nhất, té ra ḿnh chỉ có sở hữu một đóa hồng thông thường mà thôi. Té ra hoa của ḿnh và ba ngọn hỏa sơn của ḿnh sâu chỉ tới hai đầu gối của ḿnh, và một ngọn th́ có lẽ tắt ngấm vĩnh viễn, té ra mọi cái đó không đủ khiến cho ta thành một vị hoàng tử lớn lao chi cho lắm..." Và duỗi thân xuống cỏ, chàng nằm khóc miên man.
XXI.
Chính lúc đó hiện ra con chồn:
"Chào chú", con chồn nói.
"Chào chú", hoàng tử lễ độ đáp lại, "ngoảnh nh́n mà chẳng thấy chi hết."
"Ta ở tại đây", giọng nói vẳng lên, "ta ở tại đây, dưới gốc cây táo..."
"Chú là ai?", hoàng tử bé nói, "Chú xinh lắm đó..."
"Ta là một con chồn", con chồn nói.
"Hăy tới đây chơi với ta nhé", hoàng tử bé đề nghị. "Ta buồn quá đỗi..."
"Ta chẳng thể chơi đùa với chú được", con chồn nói. "Ta chưa được tuần dưỡng nên tính khí chưa thuần".
"A! xin lỗi nhé", hoàng tử bé thốt.
Nhưng, sau cơn suy ngẫm, chàng nói thêm:
"Tuần dưỡng có nghĩa là ǵ?"
"Chú không phải người của xứ này", con chồn nói, "chú t́m kiếm chi đây?"
"Ta t́m kiếm con người", hoàng tử bé đáp. "Tuần dưỡng có nghĩa là ǵ?"
"Con người", con chồn nói, "con người họ có những khẩu súng và họ đi săn bắn. Thật là điều rầy rà lắm đó. Họ cũng nuôi những con gà mái tơ nữa. Đó là điều duy nhất có ư nghĩa nơi xứ sở con người... Gà mái ôi! Gà mái tơ hơ hớ... Chú đi t́m gà mái đó ư?"
"Không", hoàng tử bé đáp. "Ta t́m kiếm những người bạn thiết. Tuần dưỡng có nghĩa là ǵ?"
"Đó là một điều bị quên lăng quá nhiều", con chồn đáp: "Đó có nghĩa là tạo nên những mối liên lạc..."
"Tạo nên những mối liên lạc?"
"Hẳn thế, con chồn nói. Đối với tôi, chú hiện giờ chỉ là một đứa trẻ giống y như trăm ngh́n đứa trẻ bé khác. Và ta không cần thiết ǵ tới chú. Và chú cũng chẳng cần ǵ tới ta. Đối với chú, ta chỉ là một con chồn lũi lang thang như trăm ngh́n con chồn lũi phất phơ phiêu hốt dưới sương trời lỗ đỗ thế thôi. Nhưng nếu chú tuần thiện dưỡng ta, th́ chúng ta sẽ cần tới nhau. Chú sẽ trở nên duy nhất trong cơi đời, đối với ta. Ta sẽ trở nên duy nhất trong cơi đời, đối với chú..."
"Ta bắt đầu hiểu rồi đó", hoàng tử bé nói. "Có một đóa hoa... ta tưởng nàng đă tuần dưỡng ta..."
"Có thể lắm, con chồn nói. Trên Trái Đất, thấy xiết bao là sự vật... vạn chủng thiên ban..."
"Ồ! không phải ở trên Trái Đất", hoàng từ bé nói.
Con chồn có vẻ động tính hiếu kỳ:
"Ở trên một hành tinh khác?"
"Ừ."
"Có những kẻ đi săn, trên hành tinh ấy?"
"Không."
"Mọi sự, chẳng có một cái ǵ là hoàn hảo", con chồn thở ra một cái.
Nhưng con chồn trở lại với ư tưởng của nó:
"Đời ta tẻ nhạt. Ta đuổi bắt những con gà mái, loài người đuổi bắt ta. Mọi con gà mái đều giống nhau, và mọi con người đều giống nhau (dù là người phồn hoa rực rỡ, dù là người phố thị đ́u hiu...). Vậy nên ta có u sầu chán ngán đôi chút. Nhưng, nếu chú tuần dưỡng ta, cuộc sống của ta sẽ sáng sủa ra, kể như có bóng mặt trời chiếu vào vậy. Ta sẽ biết một tiếng động của một bàn chân bước đi, nghe khác hẳn mọi tiếng chân bước khác. Những bước chân khác khiến ta chui vào hang trong đất. Bước chân của chú lại gọi ta ló đầu ra ngoài hang nghe như âm thanh một giọng nhạc. Và này coi ḱa! Chú thấy ở đằng xa kia ḱa những cánh đồng lúa ḿ đó chớ? Ta không ăn bánh ḿ. Lúa ḿ đối với ta vô dụng. Những cánh đồng lúa ḿ chả có nhắc nhở ta cái ǵ ráo. Và cái điều đó, thật đáng buồn! Nhưng chú có những sợi tóc màu vàng óng. Vậy nên sự vụ sẽ trở thành huyền diệu, một khi chú đă tuần dưỡng ta xong! Lúa ḿ, màu vàng óng, từ đó về sau sẽ nhắc nhở ta nhớ tới chú. Và từ đó ta sẽ yêu dấu tiếng gió thổi thánh thót trong lúa ḿ hiu hiu..."
Con chồn dừng lại và nh́n thật lâu hoàng tử bé:
"Nếu chú vui ḷng... hăy tuần dưỡng ta đi!"
"Ta muốn lắm", hoàng tử bé đáp, "nhưng ta không có th́ giờ nhiều. Ta c̣n phải kiếm những bạn thiết, khám phá thêm, c̣n nhiều sự vật phải t́m hiểu biết."
"Người ta chỉ hiểu biết những sự vật được người ta tuần dưỡng", con chồn nói. "Con người ngày nay không c̣n th́ giờ để hiểu biết ǵ hết. Họ mua những đồ vật làm sẵn ở tại chợ, nơi những người lái buôn chuyên bán những bạn thiết, nên con người không có nữa những bạn thiết. Nếu chú muốn có một bạn thiết, hăy tuần dưỡng ta đi!"
"Phải làm sao?", hoàng tử bé hỏi.
"Phải hết sức nhẫn nại", con chồn đáp. "Thoạt tiên, chú sẽ ngồi hơi xa ta một chút, như vậy vậy đó, nằm vậy đó trong cỏ. Như vậy đó. Ta sẽ đưa đôi con mắt tṛn mà liếc nh́n chú, và chú sẽ không nói một tiếng nào. Ngôn ngữ vốn là cội nguồn của ngộ nhận. Nhưng, mỗi ngày mỗi qua, th́ chú mỗi có thể ngồi xích lại mỗi gần ta hơn mỗi chút..."
Ngày hôm sau, hoàng tử bé trở lại.
"Tốt hơn là nên trở lại vào cái giờ của bữa trước, một giờ nhất định, con chồn nói. Nếu chú đến, chả hạn, vào lúc bốn giờ chiều, th́ khởi từ lúc ba giờ chiều, cơi ḷng ta đă bắt đầu sung sướng. Rồi giờ khắc càng tiến tới gần thêm, ta sẽ càng tăng thêm sung sướng. Tới bốn giờ chiều th́, ha! ta loay hoay, e ngại, ta ngồi đứng không an; ta sẽ khám phá được ư nghĩa vô ngần hắt hiu của phù du mênh mông hạnh phúc! Nhưng nếu chú tới bất kể lúc nào, th́ ta sẽ chẳng biết đâu vào đâu mà ṃ ra cho đúng cái giờ phải chuẩn bị cho cái trái tim, cái phút phải vận y phục vào cho cái cơi ḷng đón chào tươm tất... Cần phải có những nghi thức mơ mộng, những điển lễ phôi pha."
"Sao gọi là điển lễ?", hoàng tử bé nói.
"Đó cũng lại là một cái ǵ bị quên lăng đi nhiều quá", con chồn nói. "Điển lễ, nghi tiết, là cái ǵ làm cho cái ngày này nó không giống mọi cái ngày khác, nó làm cho cái một giờ này không giống cái mọi giờ khác. Có điển lễ, chả hạn, nơi những người đi săn. Chúng nó khiêu vũ cới gái thôn làng ngày thứ năm. Thế là ngày thứ năm là ngày huyền diệu! Ta sẽ đi dạo mon men tới tận mép đồng nho. C̣n nếu bọn đi săn mà khiêu vũ bất cứ lúc nào, th́ mọi mọi ngày ngày ngày sẽ giống hệt như nhau, và ta sẽ không có buổi nghỉ ngơi, không có giờ hội hè hoan lạc."
Và thế đó, hoàng tử bé khởi sự tuần dưỡng con chồn. Và lúc tới giờ sắp từ giă:
"A!", con chồn nói, "Ta sắp khóc mất rồi..."
"Đó là lỗi tại chú, ta không có ư đem lại khổ tâm cho chú, nhưng v́ chú đă muốn rằng ta tuần dưỡng thiện dụ chú..."
"Hẳn nhiên", con chồn nói.
"Thế th́ chú chả có được lợi ǵ hết trong vụ này!"
"Trong vụ này ta được lợi đó", con chồn nói, "ấy bởi cái màu lúa ḿ."
Rồi nó nói thêm:
"Hăy về nh́n lại những đóa hồng đi. Chú hiểu rằng riêng cái đóa hồng của chú là đóa hoa duy nhất trong cơi hồ sơn. Và suốt b́nh sinh của chú, bất cứ đi đâu, cách biệt nơi nào, chú vẫn đưa tâm hồn hướng về ban sơ hồ sơn hồi tưởng măi, đúng như lời thi sĩ xưa kia “Sa Mạc hồi khan Thanh Cấm Nguyệt. Hồ Sơn ứng mộng Vũ Lâm Xuân..." Người xưa quả nhiên không có nói dối ta đâu. Chú sẽ trở lại vĩnh biệt ta, và ta sẽ biếu chú một bí ẩn để làm quà."
Hoàng tử bé quay gót đi nh́n lại những nụ hồng:
"Các nàng không có ǵ giống đóa hồng của ta, các nàng hiện chẳng là cái ǵ ráo, chàng bảo những đóa hồng như vậy. Chẳng có ai đă tuần dưỡng các nàng và các nàng cũng chẳng có tuần dưỡng ai cả. Các nàng cũng như con chồn của ta trước đây. Trước đây nó chỉ là một con chồn giống trăm ngh́n con chồn khác. Nhưng ta đă biến nó nên bạn thiết của ta, và bây giờ nó trở thành duy nhất trong cơi hồ sơn ứng mộng cho Sa Mạc trổ bông Vũ Lâm Xuân hồi khan Thanh Cấm Nguyệt (!)"
Và những nụ hồng thật đă rất mực bực ḷng bối rối.
"Các nàng đẹp, nhưng các nàng trống rỗng ở bên trong", chàng c̣n nói thêm như thế. "Người ta không thể v́ các nàng mà chết đi trong ngậm ngùi tưởng niệm. Hẳn nhiên, đóa hồng của ta, một bộ hành đi qua ắt tưởng là nó giống các nàng. Nhưng riêng nó, nó lại quan trọng hơn hết thảy các nàng, bởi v́ chính nó được ta tự tay tưới nước. Bởi v́ chính nó đă được ta che giữ sau một tấm b́nh phong. Bởi ví chính nó đă được ta bắt sâu, tỉa bọ (trừ một vài con để lại nhằm những cánh bướm mai sau). Bởi v́ chính nó đă được ta lắng tai nghe than van, hoặc nghe tán hươu tán vượn diễm kiều tài tử, hoặc đôi lúc lại được nghe cả cái lặng im căm nín như chiều Xuân vắng vẻ thanh hà. Bởi v́ đó là đóa hồng của hồn ta tưởng nhớ."
Và chàng trở lại với con chồn:
"Vĩnh biệt chồn nhé", chàng nói...
"Vĩnh biệt chú đó", chồn nói. "Đây là điều bí ẩn. Thật rất đơn sơ: người ta chỉ nh́n thấy rơ là với trái tim. Các cốt thiết, cái tinh thể, cái đó vô h́nh đối với hai con mắt."
"Cái tinh thể cốt thiết, nó vô h́nh đối với hai con mắt", hoàng tử bé lặp lại, để ghi nhớ về sau.
"Chính cái th́ giờ chú đă tiêu hao mất đi v́ đóa hồng của tô"i... hoàng tử lặp lại, để ghi nhớ về sau.
"Con người đă quên chân lư đó", con chồn nói. "Nhưng chú chớ nên quên. Chú trở thành có trách nhiệm vĩnh viễn đối với cái ǵ chú đă một lần tuần dưỡng một phen. Chú có trách nhiệm với đóa hồng của chú."
"Tôi có trách nhiệm với đóa hồng của tôi"... hoàng tử bé lặp lại, để ghi nhớ về sau.
[Trở về trang Thơ Văn] [Trở về chương 1] [Trở về chương 2] [Xem tiếp chương 4]
