Chùa Hải-Đức in Jacksonville

[Home] [Up] [Điểm Sách] [Sutras] [Dharma Talks] [GĐPT] [Sinh Hoạt] [Our Activities] [Kinh] [Pháp Thoại audio mp3] [Tin Tức Phật Giáo] [Thuyết Pháp] [Ngoại Điển] [Phật Học] [Tụng Kinh] [Nghi Lễ - Rituals]

 

Hoàng tử bé

 

Antoine de Saint-Exupéry

Bùi Giáng dịch

 

Nguồn: Hoàng tử bé - Le Petit Prince
của Antoine de Saint-Exupéry, bản dịch của Bùi Giáng.
An Tiêm tái bản lần thứ nhất năm 1973.
In 4050 cuốn trên toàn giấy bristol 120.
Xếp chữ tại nhà in Hồng Hà, 82 Trần B́nh Trọng, Sài G̣n.
Chạy offset tại nhà in Vơ Tánh, 29 Vơ tánh, Sài G̣n.
Xếp máy vô b́a tại nhà in Thăng Long, 220 Trương Minh Giảng, Sài G̣n.
Hoàn thành sách ngày 9.11.1973

   

Chương 1

 

Tôi xin lỗi các bé con, v́ đă đề tặng cuốn sách này cho một người lớn. Tôi có một lẽ chân xác để tự bào chữa, và xin được thứ lỗi: người lớn nọ là người bạn chí thiết trong đời tôi. Tôi c̣n một lẽ nữa: người lớn nọ có thể hiểu hết mọi sự ngay cả những cuốn sách viết cho bé con, người ấy cũng hiểu nốt. Tôi c̣n một lẽ thứ ba để được tha thứ: người lớn nọ hiện sống ở nước Pháp, và đang chịu đói và rét. Y thật cần được an ủi. Nếu tất cả những lẽ đó không đủ để bào chữa cho ḿnh, th́ tôi rất muốn đề tặng cuốn sách này cho đứa con mà xưa kia người lớn nọ vốn đă từng là (nó) vậy. Mọi người lớn, ban sơ, đều đă từng là những bé con. (Nhưng ít người trong số đó ghi nhớ điều kia). Vậy tôi xin sửa chữa lời đề tặng:

Gửi Léon Werth
            Thuở ông ta c̣n là bé con
 

 

I.

 

Thuở lên sáu, một lần nọ tôi thấy một bức tranh lộng lẫy, trong một cuốn sách viết về rừng thẳm nhan đề Sự tích đă sống. Bức tranh đó họa một con trăn đương nuốt con mănh thú. Trên đây là bản đồ mô phỏng bức họa kia.  

Trong cuốn sách người ta nói: “Giống trăn nuốt toàn thể con mồi không nhai nghiền ǵ cả. Rồi sau đó, giống trăn không c̣n có thể rục rịch nữa, nên nằm ngủ ṛng ră suốt sáu tháng trời là thời gian tiêu hóa".  

Từ đó, tôi đă suy ngẫm rất nhiều về những trận lưu ly mạo hiểm của rừng sâu và, tới phen ḿnh, tôi cũng đă dùng một cây bút ch́ màu mà vẽ nên bức họa đầu tiên. Bức họa số 1. Nó như thế này:  

 

Tôi có đưa cho những người lớn xem kiệt tác của ḿnh, và hỏi họ có kinh khiếp trước bức họa kia không.  

Họ đáp: “Làm sao một cái mũ lại có thể xui người ta kinh khiếp?"  

Bức họa của tôi không thể hiện một cái mũ. Nó vẽ một con trăn đương nằm tiêu hóa một con voi. Tôi bèn vẽ phía trong của cái bụng con trăn, cốt là để cho người lớn dễ lĩnh hội. Người lớn bao giờ cũng cần có những sự giảng giải th́ họ mới hiểu. Bức họa thứ hai của tôi nó như thế này:  

Những người lớn đă khuyên tôi nên gác lại một bên những thứ họa trăn, trăn mở bụng hoặc trăn khép bao tử, và hăy nên chuyên tâm vào bài học địa dư, sử kư, tính toán và văn phạm. Thế là thuở lên sáu, tôi đă đành bỏ dở một tiền đồ sự nghiệp họa sĩ huy hoàng. Tôi đă chán nản v́ sự thất bại của bức họa số 1 và bức họa số 2. Những người lớn chẳng bao giờ tự ḿnh hiểu được cái ǵ cả, và trẻ bé nếu cứ phải giải thích đi giải thích lại, măi măi, hoài hoài, cho họ hiểu, quả thật là điều mệt nhọc vô cùng.

 Thế là tôi đành phải chọn một nghề khác, và tôi đă học lái máy bay. Tôi đă bay lăng quăng khắp chốn trên địa cầu. Và quả thật, môn địa dư đă có giúp ích tôi nhiều. Tôi chỉ cần thoáng nh́n qua một cái, là nhận ra được đất Trung Hoa từ quận Arizona. Sự đó rất cần ích, nếu ta lạc nẻo giữa ban đêm.

 Và như thế, trong đời tôi, tôi đă từng tiếp xúc hàng đống bự, với hàng khối bự những nhân vật bảnh bao. Tôi đă từng sống nhiều ngày nơi nhà những người tai to mặt lớn. Tôi nh́n họ ở sát nhăn quan ḿnh. Và điều đó chả có canh cải ư kiến của tôi được chi mấy chút.

 Lúc nào tôi gặp một kẻ nào trong bọn họ, xem ra có vẻ sáng suốt một tí, th́ tôi lại thử làm cuộc thí nghiệm về họ với bức họa số 1 của ḿnh mà tôi vẫn c̣n giữ luôn luôn. Tôi muốn rơ xem họ có thật quả là sáng ư hay không. Hay vẫn tối dạ như lẽ hằng. Nhưng luôn luôn họ bảo tôi: “Đấy là một cái mũ". Vậy th́ tôi chẳng nói ǵ nữa với họ, chẳng nói ǵ về giống trăn, về rừng hoang, rú thẳm, chẳng nói ǵ về những ngôi sao trên trời. Tôi hạ ḿnh xuống cho ngang tầm khả năng của họ. Tôi nói về cách đánh bài, đánh cầu, về chính trị và về ca vát, những lối thắt “nơ". Và người lớn đă rất hài ḷng được quen biết một con người sao mà lịch thiệp thấu lẽ thị phi đến thế.

  

II.

 

Thế là tôi đă sống cô đơn vậy đó, không ai để chuyện tṛ thật sự, cho tới ngày phi cơ hỏng máy rơi ṭm giữa sa mạc Sahara, cách đây sáu năm. Một cái trục, một cái chốt nào đă găy ĺa trong máy. Và v́ lúc lên phi cơ không có đem theo thợ máy, cũng không chở hành khách, tôi phải một ḿnh lo toan cuộc chữa chạy h́ hục khó khăn. Một vấn đề sống chết. Tôi chỉ c̣n đủ nước để dùng giỏi lắm là trong tám ngày thôi.

 Đêm đầu, tôi đành phải nằm ngủ trên cát ở ngàn ngàn dặm để cách biệt với mọi miền có người ta cư trú. Tôi đă chịu biệt lập c̣n hơn một kẻ đắm tàu, bó gối ngồi trên chiếc bè giữa sóng gió đại dương. Th́ hẳn bạn cũng h́nh dung ra cơn ngạc nhiên của tôi, lúc b́nh ḿnh đến, chợt một giọng nói nhỏ lớ ngớ kỳ lạ bỗng đánh thức tôi dậy:

"Nếu vui ḷng... hăy vẽ cho tôi một con cừu!"

"Hả!"  

"Vẽ cho tôi một con cừu..."  

Tôi nhảy nhổm dậy một cái trên hai chân như bị sấm sét đập vào lưng. Tôi giụi tay lên hai mắt. Tôi mở to mắt ra nh́n. Và tôi thấy một chú chàng tí hon rất mực kỳ lạ đương chằm chặp trầm trọng nh́n tôi. Đây là bức chân dung khá nhất về chú bé mà sau này tôi đă gắng thực hiện được. Nhưng cố nhiên, bức tranh của tôi, đẹp là thế đó, vẫn c̣n thua xa dáng dấp tuyệt vời của chú bé. Đó chẳng phải lỗi tại tôi. Từ lâu, từ thuở mới lên sáu, tôi đă quá nản ḷng trong nghề nghiệp hội họa bởi tại những người lớn, và nào tôi có học vẽ được cái ǵ đâu, ngoài những con trăn khép bụng và những con trăn mở bao tử.  

Thế là tôi chằm chặp nh́n sự đột hiện huyền ảo nọ, nh́n với hai con mắt tṛn xoe kinh ngạc. Đừng quên rằng lúc đó, tôi hiện đương ở cách xa những miền cư trú của con người, xa đến ngàn ngàn dặm đất. Thế mà chú bé tí hon của tôi lại chẳng có vẻ ǵ lạc lối, chẳng có vẻ ǵ là mỏi mệt, hoặc chết đói, hoặc chết khát, hoặc chết v́ kinh hoàng. Chú bé chẳng có vẻ ǵ một đứa trẻ lạc lỏng giữa sa mạc, ở cách cơi sống của con người ngàn ngàn dặm đất. Cho tới lúc tôi gắng gỗ thốt được lời ra tiếng, th́ tôi bảo:  

"Nhưng... nhưng mà chú bé làm cái ǵ tại đây vậy?"  

Và chú bé dịu dàng lặp lại lời cũ, như dường coi đó là một sự vụ rất trang trọng:  

"Nếu ông vui ḷng... xin vẽ cho tôi một con cừu..."  

Khi sự huyền bí nó quá mức kích động th́ người ta không dám bất tuân. Dẫu sự vụ kia xảy ra có vẻ phi lư bao nhiêu đi nữa ở cách xa ngàn dặm mọi chốn cư trú của con người và đứng trước hiểm họa thập tử nhất sinh, tôi vẫn rút trong túi ra một tờ giấy và một cây bút máy. Nhưng tôi chợt nhớ ra là ḿnh vốn nghiên cứu nhiều nhất là môn địa dư, sử kư toán tính, và văn phạm, và tôi bảo với chú bé (với một chút bực dọc) rằng tôi đâu có biết vẽ. Chú đáp:  

"Không hề ǵ. Vẽ cho tôi một con cừu đi".  

V́ tôi vốn từ xưa chẳng bao giờ có vẽ một con cừu, nên tôi đành vẽ lại cho chú một trong hai cái loại tranh trong ṿng khả năng của tôi. Đó là bức tranh con trăn khép bụng. Và tôi đờ đẫn kinh ngạc khi nghe chú bé tí hon đáp:  

"Không! không! Tôi không muốn, tôi không thích cái con voi trong bụng cái con trăn. Một con trăn, thật là nguy hiểm, và một con voi, th́ thật là lịch kịch rầy rà. Quê tôi th́ bé tí. Tôi cần một con cừu. Hăy vẽ cho một con cừu đi."  

Và tôi đă vẽ.  

Chú bé chăm chú nh́n, rồi nói:  

"Không! Con này coi đă ốm yếu quá. Vẽ một con khác đi."  

Tôi vẽ.  

Người bạn nhỏ mỉm cười một cách thật dễ thương, với giọng bao dung:  

"Bác thấy đó... đó không phải là một con cừu, đó là một con dê đực, nó có hai cái sừng..."  

Vậy là tôi phải vẽ trở lại.  

Nhưng bức này cũng bị từ khước, như mấy bức trước:  

"Con này coi già nua cọm rọm quá. Tôi muốn một con cừu sống sao cho thật lâu."  

Vậy là tôi mất kiên nhẫn, v́ bận lo khởi sự vội vă tháo máy ra xem, tôi nguệch ngoạc vẽ bừa bức tranh sau đây.

Tôi văng ra một lời:  

"Đó, đó là cái thùng. Con cừu chú muốn, nó nằm ở trong ấy."  

Nhưng tôi kinh ngạc xiết bao khi nh́n thấy gương mặt chú “quan ṭa" nhỏ dại bỗng rạng ngời ra:  

"Thật đúng y như hệt! Đó là cái tôi muốn đó! Bác nghĩ có cần nhiều cỏ cho con cừu nó ăn?"  

"V́ sao hỏi vậy?"  

"V́ quê tôi, thật bé tí..."  

"Không hề ǵ. Vẫn đủ được lắm, chắc chắn vậy. Tôi cho chú một con cừu thật bé tí đó mà."  

Chú nghiêng đầu lên bức tranh:  

"Không thật bé tí lắm đâu... Coi ḱa! Nó đă ngủ rồi."  

Và như vậy đó, tôi đă làm quen với hoàng tử bé.  

 

III.

 

Phải một thời gian lâu tôi mới rơ chú bé từ đâu lại. Hoàng tử tí hon, vốn chất vấn tôi rất nhiều, lại chẳng bao giờ có vẻ nghe những câu tôi hỏi. Chỉ nhân những tiếng thốt t́nh cờ, những lời nói ngẫu nhiên, mà dần dà tôi rơ được hết mọi sự. Chả hạn như khi chú bé nh́n thấy phi cơ của tôi lần đầu tiên (tôi sẽ không vẽ phi cơ tôi, đó là bức tranh quá phiền phức đối với tôi) chú hỏi:  

"Cái đó là cái vật chi thế?"  

"Đó không phải là cái vật. Đó biết bay. Đó là phi cơ. Đó là phi cơ của tôi đấy."  

Và tôi rất hănh diện lúc cho chú bé biết rằng tôi là phi công bay. Chú thốt lớn:  

"Sao! bác từ trên trời rớt xuống!"  

"Vâng", tôi nhũn nhặn đáp.  

"A! đó là cái lạ..."  

Và hoàng tử bé cười rộ một cái thật tươi xinh, làm tôi phát cáu. Tôi muốn rằng thiên hạ phải coi trầm trọng những hoạn nạn của tôi. Rồi chú hoàng bé nói tiếp:  

"Thế th́ té ra bác cũng rớt từ trên trời xuống! Bác ở tinh cầu nào?"  

Tôi chợt thoáng nhận thấy một tia mờ, lóe ra giữa huyền bí của sự hiện diện hoàng tử, và tôi đột ngột hỏi:  

"Chú bé cũng từ một tinh cầu khác mà tới đây?"  

Nhưng chú bé không đáp. Chú ngẩng đầu dịu dàng một cái, vẫn nh́n phi cơ tôi:  

"Thật th́ nằm ở trong đó, bác chẳng có thể nào tới đây từ một cơi xa xôi ǵ cho lắm..."  

Và chú bé ch́m vào trong một cơn mơ kéo dài dậm duộc. Rồi rút trong túi ra con cừu của tôi, chú triền miên ngắm nghía kho tàng ḿnh.  

Bạn cũng h́nh dung được là tôi đă xiết bao khích động hiếu kỳ bởi chút thổ lộ nửa vời về “những tinh cầu khác" nọ. Tôi gắng t́m cách hiểu thêm:  

"Này chú bé ơi, chú từ đâu tới ? Đâu là cái chốn “quê của chú" ? Chú định mang con cừu tôi đi đâu?"  

Sau một lúc trầm ngâm lặng lẽ, chú đáp:  

"Cái tốt ấy là, với cái thùng bác cho tôi th́ ban đêm, nó là cái nhà cho con cừu nó ngủ."  

"Hẳn là vậy. Và nếu mà chú ngoan, th́ tôi sẽ cho thêm chú một sợi giây nữa để cột con cừu lại ban ngày, và cho một cái cọc nữa."  

Lời đề nghị này dường như làm phật ư chú bé:  

"Cột con cừu lại? Cái ư ǵ kỳ cục vậy!"  

"Nhưng nếu chú không cột nó lại, nó sẽ chạy quàng, nó sẽ lạc lối đi..."  

Người bạn nhỏ của tôi lại một phen cười rộ:  

"Nhưng bác sợ nó chạy lạc đi đâu mới được chớ!"  

"Bất cứ đâu đâu. Thẳng tới trước mặt..."  

Bấy giờ hoàng tử bé mới trang nghiêm nhận định:  

"Cái đó không hề ǵ, quê tôi nhỏ chút xíu đó mà."  

Rồi với một chút sầu tư, có lẽ, chú tiếp:  

"Thẳng tới trước mặt, người ta đâu có thể đi xa chi mấy đâu..."  

 

IV.

 

Và như vậy, tôi lại được một phen nữa biết được một sự vụ tối quan hệ: ấy là tinh cầu quê quán của chú bé, giỏi cho lắm th́ cũng lớn hơn cái nhà một chút xíu thôi!  

Điều đó cũng chẳng thể nào làm tôi ngạc nhiên chi lắm. Tôi biết rơ là ngoài những tinh cầu to bự như Trái Đất, như Jupiter, Mars, Vénus, được thiên hạ đặt tên tuổi cho, c̣n hàng trăm những tinh cầu khác, lắm khi nhỏ quá đến nỗi người ta khó nhọc lắm mới nh́n thấy sơ bóng dáng qua ống kính viễn vọng. Khi một nhà thiên văn học khám phá ra một trong những tiểu tinh cầu đó, th́ ông cho nó một con số gọi là của tin canh thiếp làm ghi. Ông gọi nó chả hạn: “tiểu tinh cầu 325".  

Tôi có nhiều lư lẽ chắc chắn để tin rằng cái tinh cầu của hoàng tử từ đó về đây là tiểu tinh cầu B 612. Tiểu tinh cầu nọ chỉ một lần được thấy bóng phía sau ống viễn vọng vào năm 1909, bởi một nhà thiên văn học người Thổ Nhĩ Kỳ.  

Ông ta đă từng mở một cuộc chứng minh đồ sộ về sự khám phá của ḿnh tại một đại hội quốc tế thiên văn (Thiên văn quốc tế hội nghị). Nhưng thuở đó không ai tin lời ông cả. V́ lối y phục luộm thuộm của ông ta. Những người lớn, họ là như vậy đó.  

May thay cho tăm tiếng của tiểu tinh cầu B 612, một nhà độc tài Thổ Nhĩ Kỳ đă ban hành đạo luật cho toàn dân phải ăn vận theo lối sành điệu Âu Châu, nếu bất tuân phải chịu tử h́nh.

Nhà thiên văn học nọ đến năm 1920, đă tái khai cuộc chứng minh một trận nữa, lần này ông chỉnh tế ngăn nắp trong một bộ y phục rất mực bảnh bao nhẵn nhụi. Và lần này mọi người thiên hạ cùng tán đồng nấc nở ư kiến của ông.

  

Nếu tôi kể lại cho bạn nghe những chi tiết này về tiểu tinh cầu B 612, và nếu tôi kư thác cho bạn cái số hiệu của nó, ấy chỉ bởi tại những người lớn. Những người lớn, họ ưa thích những con số. Khi anh nói với họ về một người bạn mới, họ chẳng bao giờ hỏi anh về cái cốt yếu. Họ chẳng bao giờ hỏi: “Giọng nói của anh ta nghe ra thế nào? Anh ta yêu chuộng tṛ chơi ǵ? Anh ta có thích sưu tập chuồn chuồn bươm bướm chăng?" Họ lại hỏi: “Y bao nhiêu tuổi? Tứ tuần? Anh em, tớ thầy của y, lao xao sau trước là bao nhiêu? Y cân nặng mấy trăm kư lô? Thân phụ của y lĩnh lương hằng tháng là bao nhiêu thế?" Và chỉ từ đó trở đi thôi, họ mới tin rằng ḿnh biết gă nọ. Nếu anh nói với những người lớn: “Tôi có một ngôi nhà kiều diễm xây bằng gạch hồng thắm, với những chậu hoa phong lữ thảo ở bệ cửa sổ, và những cặp bồ câu đậu ở mái nhà..." họ sẽ không thể nào h́nh dung ra được cái nhà của anh. Phải bảo họ rằng: “Tôi có thấy một ngôi nhà trị giá một trăm ngh́n phật lăng." Th́ khi đó họ sẽ thốt to: “Ồ! Sao mà xinh thế nhỉ."  

Vậy đó, nếu anh bảo: “Bằng chứng hoàng tử quả có thật ở trong đời, ấy là chú rất quyến rũ dễ yêu, chú cười, chú muốn một con cừu. Một phen người ta muốn một con cừu, th́ đó là một phen có đủ bằng chứng là người ta hiện hữu", th́ những người lớn sẽ nhún vai và coi anh là con nít! Nhưng nếu anh bảo: “Tinh cầu từ đó hoàng tử tới đây là tiểu tinh cầu B 612" th́ khi đó họ sẽ tâm đầu ư hiệp với anh ngay, siết tay du khoái hả hê ngay, gọi rằng tâm phúc tương cờ ngay, và để yên cho anh túc mục an lành với bao câu hỏi họ lăng xăng ngay. Họ là như vậy đó. Cũng chẳng nên hờn giận họ làm chi. Con trẻ phải nên rất mực độ lượng với những người lớn.  

Nhưng cố nhiên, chúng ta là kẻ am hiểu sự đời, chúng ta cứ mà tha hồ cợt cười những con số! Tôi c̣n muốn khởi đầu câu chuyện này theo điệu mở đầu chuyện thiên thần tiên nữ nữa là khác. Tôi c̣n ắt muốn nói:  

“Thuở xưa kia từng đă một lần hoàng tử bé con, bé nhỏ, đă từng phen lưu trú tại một tinh cầu chơi với bé bỏng, bé tí, có lớn hơn tí chút hoàng tử mà thôi, và hoàng tử đă từng có thiết tha mong chờ một người bạn thiết..." Đối với những ai am hiểu cơi đời tồn sinh mát mẻ, th́ đó thật quả ắt có vẻ xác thực chân chính hơn nhiều.  

Bởi v́ tôi không muốn người ta đọc cuốn sách tôi theo lối phiêu hốt lai rai. Tôi cảm thấy xiết bao sầu năo khi kể những kỷ niệm này. Đă sáu năm tṛn rồi, người bạn bé nhỏ của tôi đă từ biệt ra đi với con cừu của tôi. Nếu tôi gắng thử miêu tả lại chàng, ấy cũng là cốt để đừng quên nhau. Buồn xiết bao nếu phải quên một người bạn thiết. Đâu có phải ai ai trong thiên hạ cũng đă có một người bạn thiết. Và chính tôi, tôi cũng có thể từ sớm sang chiều, trở thành giống như những người lớn chỉ biết lưu tâm ư tới những con số mà thôi. Chính cũng v́ đó mà tôi đă mua một hộp màu và bút ch́ vậy. Thật khổ nhọc xiết bao, cái việc khởi đầu trở lại vẽ h́nh, họa bóng, vào cái tuổi của tôi khi mà người ta từ bấy tới nay nào có bao giờ biết mưu đồ ǵ khác ngoài cái sự rắp ranh vẽ một con trăn khép bụng và một con trăn mở ḷng, vào lúc lên sáu! Tất nhiên, tôi sẽ gắng thử họa những chân dung giống được chừng nào hay chừng đó. Nhưng tôi không hoàn toàn chắc dạ là ḿnh sẽ thành công. Một tấm vẽ đi qua, hỏng rồi, một tấm khác không c̣n giống như h́nh được nữa. Một dư ảnh gái đă lạc gót sen hương, một dư huệ về sau không níu giữ trong ngón tay sầu xe chỉ nữa. Về tầm vóc h́nh dài, tôi cũng nhầm lẫn chút ít. Đây, hoàng tử quá to. Kia, hoàng tử quá bé. Tôi cũng ngại ngùng trước màu sắc y phục của em. Vậy nên chi tôi quờ quạng loăng quoăng thế này, thế nọ, thế đó, thế kia, được cũng tốt, không được cũng cam. Rồi nữa, tôi cũng sẽ c̣n lầm lẫn về đôi chi tiết quan trọng hơn. Nhưng cái đó, chỉ xin người hăy phải nên tha thứ. Người bạn thiết của tôi chẳng bao giờ ban cho tôi một lời giải thích. “C’est les vipères!". Rồi thôi. Tôi bước bên đường kêu gọi măi. Nhớ người bạn cũ thuở anh niên. Nhưng bặt âm. Người bạn chắc có lẽ đă tưởng rằng tôi giống bạn. Nhưng khổ thay, tôi chẳng biết làm thế nào nh́n thấy cho ra những con cừu ở bên kia những thùng chứa. Có lẽ tôi cũng là có phần nào giống như những người lớn. Có lẽ tôi là kẻ đă phải về già.  

 

V.

 

Mỗi ngày, tôi biết thêm chút ít về tinh cầu, về ly biệt, về viễn du. Cái đó tới rất dịu dàng, tùy cơn ngẫu nhĩ ưu tư. Vậy đó, ngày thứ ba, tôi được biết tấn bi kịch của những cây cẩm quỳ.

Lần này nữa cũng là nhờ con cừu, v́ chứng đột ngột hoàng tử bé hỏi tôi, dường như chàng đang chịu một cơn nghi hoặc trầm trọng:  

"Thật vậy chăng ru, rằng những con cừu ăn cây cối nhỏ?"  

"Vâng. Chính thật là vậy."  

"A! Tôi hài ḷng lắm."  

Tôi chẳng rơ v́ sao cái việc cừu ăn cây cối nhỏ lại là việc trọng đại. Nhưng hoàng tử nhỏ tiếp:  

"Vậy th́ hẳn nhiên là cừu cũng ăn cây cẩm quỳ?"  

Tôi bèn nói cho hoàng tử hiểu rằng cẩm quỳ không phải là loại cây cối nhỏ, mà thuộc loại cây to bự như những ngôi nhà thờ, và cho dẫu chàng có lôi theo với ḿnh một bầy voi đồ sộ, cũng hồ dễ mà làm nao núng được mỗi một cây cẩm quỳ khổng lồ đơn độc đó thôi.  

Ư tưởng một bầy voi lớn rộng xui hoàng tử cười to:  

"Vậy phải sắp đặt con voi này nằm chồng chất trên lưng con voi khác..."  

Nhưng rồi hoàng tử lại thâm thúy nhận xét thêm:  

"Những cây cẩm quỳ, trước khi lớn rộng, th́ cũng phải khởi đầu bằng h́nh thù thân thể nhỏ nhoi."  

"Đúng vậy! Nhưng tại sao chú muốn rằng những con cừu của chú phải ăn cây cẩm quỳ?"  

Chú đáp: “Hi! Khéo hỏi!" như chừng đó là một chuyện cố kỳ nhiên. Tôi phải gắng gỗ kịch liệt cho thông minh nảy nở ra mới tự ḿnh t́m hiểu được một ḿnh vấn đề nọ.  

Thật vậy, trên tinh cầu của hoàng tử bé, cũng như trên mọi tinh cầu, có những cỏ lành, và những cỏ dữ. Do đó, có những hạt giống lành của cỏ lành, và những hạt giống dữ của cỏ dữ. Nhưng hạt giống th́ nhỏ, nên mắt không nh́n ra. Chúng nằm ngủ yên trong thớ đất u huyền cho tới lúc cao hứng ùa về với một hạt nào trong lũ hạt nọ, và cao hứng hạt nọ đột khỏi cơn thức giấc ḅ ra. Thế là hột nọ duỗi thân một cái, và thoạt tiên e ấp nảy mầm, hướng tới ánh nắng mà ngoi đầu lên cho dài ra thành một đọt cỏ non bé bỏng diễm kiều vô hại thơ ngây như hồn tuyết bạch gái. Nếu là một ngọn lá cải củ, hoặc tường vi, th́ thiên hạ có thể để mặc t́nh tha hồ nó mọc. Nhưng nếu là một ngọn cỏ dữ, th́ phải liệu mà rứt nhổ nó đi liền liền, khi người ta nhận ra nó là bê bối. Mà trên tinh cầu của hoàng tử bé th́ có những hạt giống kinh khủng... ấy là những chủng tử cẩm quỳ. Đất đai tinh cầu bị nhiễm độc bởi những phôi châu ác liệt nọ. Mà một cây cẩm quỳ, nếu người ta đối phó muộn màng một chút, thôi th́ không c̣n mong chi trừ khử nó được nữa. Nó sẽ làm rầy rà cho toàn khối tinh cầu. Nó sẽ làm rầy rà cho toàn khối tinh cầu. Nó sẽ đâm rễ nó xuyên qua cho nứt rạn cả khối. Nếu tinh cầu quá nhỏ, nếu những cây cẩm quỳ quá nhiều, th́ tinh cầu ắt vỡ toang v́ chúng.

 

“Đấy là một vấn đề kỷ luật, sau này hoàng tử bảo tôi thế. Khi ta xong xuôi cuộc tắm rửa thân ḿnh buổi mai, th́ phải chăm sóc kỹ lưỡng tới cuộc tắm rửa tinh cầu. Phải tự ước thúc ḿnh một cách đề huề đều đặn trong công việc trừ khử những cây cẩm quỳ ngay khi ta chợt phân biệt ra chúng với những cây tường vi. Hai loại này, thuở sơ sinh non dại trông giống hệt nhau. Công việc làm thật là chán ngấy, nhưng chả khó nhọc ǵ."  

Và một ngày nọ, hoàng tử bé khuyên tôi hăy chịu khó gắng công hoàn thành một bức họa đẹp, để mà đem sự nọ tạc vào kỹ lưỡng trong đầu óc những trẻ con xứ sở tôi. Hoàng tử bảo: “Nếu có ngày chúng nó viễn du, th́ việc đó sẽ hữu ích cho chúng lắm. Đôi lúc kể ra th́ cái sự tŕ hoăn công việc làm cũng chẳng là điều đáng ngại. Nhưng nếu sự vụ có liên can tới cẩm quỳ, th́ đó lại là một thảm họa khôn lường. Tôi có biết một tinh cầu, tại đó một gă lười lưu trú. Gă coi nhẹ ba cây cối nhỏ..."  

Và, thể theo những chỉ bảo của hoàng tử bé, tôi đă vẽ tinh cầu nọ. Tôi không thích lấy giọng nhà đạo đức. Nhưng cái hiểm họa của cẩm quỳ lại rất ít kẻ am hiểu, và kẻ lạc lơng nơi một tiểu tinh cầu bị hăm dọa bởi những nguy cơ đồ sộ đến nỗi tôi phải xin phép, một lần, được sự dè dặt thường hằng vào trong ṿng ngoại lệ, và xin nói liều. Tôi xin nói: “Hỡi các bé con! Hăy coi chừng đó, những cây cẩm quỳ!" Chính v́ muốn báo trước cho những bạn thiết biết một mối nguy cơ từ lâu, cũng như tôi, họ đă từng cọ vào sát mép mà chẳng hay chẳng biết, vâng, chính v́ thế mà tôi đă cố gắng mài miệt rất nhiều để hoàn thành bức tranh ấy. Bài học tôi đưa ra, thật cũng đáng cái công lao. Các anh sẽ tự hỏi có lẽ: Tại sao trong cuốn sách này chẳng có bức nào đồ sộ như bức tranh cẩm quỳ? Lời đáp rất đơn giản: Tôi đă gắng gỗ, nhưng không thể thành công. Lúc tôi vẽ những cây cẩm quỳ, tôi đă bị thôi thúc bởi t́nh cảm bức bách.  

 

 

 

VI.

 

A! Hoàng tử bé ơi, tôi đă lần hồi hiểu, theo vậy đó, cuộc đời bé bỏng sầu tư của chú. Từ lâu, chú chỉ có một chút khiển muộn, là bóng chiều vàng êm ả. Tôi đă rơ chi tiết mới mẻ này, vào buổi mai ngày thứ tư, lúc chú bảo:  

"Tôi yêu chuộng những buổi chiều hồng. Chúng ta hăy đi nh́n một cảnh mặt trời lặn..."  

"Nhưng phải chờ..."  

"Chờ ǵ?"  

"Chờ cho mặt trời lặn."  

Thoạt tiên, chú đă tỏ vẻ ngạc nhiên, rồi sau đó chú đă tự cười ḿnh lẩn thẩn. Chú bảo:  

"Tôi cứ tưởng ḿnh luôn luôn ở tại quê hương xứ sở."  

Thật vậy. Khi tại Huê Kỳ, mặt trời đứng ngọ, th́ ai cũng biết rằng tại Pháp, mặt trời đương lặn. Chỉ cần có thể chạy bay trong một phút sang Pháp là có thể ngắm một cảnh hoàng hôn. Rủi thay nước Pháp lại quá xa vời. Nhưng, tại trên tinh cầu tí tẻo của hoàng tử bé, hoàng tử chỉ cần kéo đẩy sơ cái ghế ngồi một chút. Và hoàng tử nh́n thấy cảnh mặt trời lặn tùy thích bất cứ lúc nào...  

"Một ngày nọ, tôi đă nh́n mặt trời lặn liên tiếp bốn mươi ba lần!"  

Và ít lâu sau, chú nói thêm:  

"Bác biết đó... lúc người ta buồn quá đỗi, người ta yêu dấu cảnh mặt trời lặn xiết bao..."

"Cái ngày chú nh́n bốn mươi ba lần nọ, chú đă buồn quá đỗi phải không?  

Nhưng hoàng tử bé không đáp.  

 

VII.

 

Ngày thứ năm, vẫn cũng v́ con cừu, sự bí ẩn trong cuộc đời hoàng tử bé được biểu lộ. Đột ngột hoàng tử hỏi tôi, không nhập đề ǵ ráo, như đó là kết quả một vấn đề đă được trầm ngâm suy gẫm lâu rồi.  

"Một con cừu, nếu có ăn cây cối nhỏ, th́ nó cũng ăn những đóa hoa."  

"Một con cừu th́ ăn bất cứ cái ǵ nó gặp. Bạ đâu ăn đó rất mực bừa băi vậy."  

"Cả những cành hoa có gai nhọn?"  

"Ừ. Cả những cành hoa có gai nhọn."  

"Vậy th́ những gai nhọn, dùng vào việc chi?"  

Tôi không biết điều đó. Lúc ấy tôi hết sức bận, loay hoay vặn một cái đinh bù lon ăn cứng trong máy phi cơ. Tôi bận tâm lo lắng lắm, v́ trận hỏng máy này đă bắt đầu cho thấy quá trầm trọng, và nước uống cứ hao cạn hoài xui tôi lo sợ nặng nề: càng ngày càng khốn đốn về sau.  

"Những gai nhọn dùng vào việc chi?"  

Hoàng tử bé không bao giờ rút lui câu hỏi, mỗi phen chú đă nêu nó ra rồi. Tôi đă bực ḿnh v́ cái bù lon, nên đáp bừa:  

"Gai nhọn, không dùng vào cái tích sự chi ráo, đó chỉ là cái ác hại thuần túy của hoa!"  

"Ồ!"  

Nhưng sau một lúc im lặng chú văng ra một câu, với giọng thật là oán hận:  

"Tôi không tin lời bác! Hoa mảnh khảnh lắm. Hoa thơ dại lắm. Hoa phải tự gắng làm cho ḿnh yên dạ phần nào hay phần nấy. Hoa tự nghĩ là ḿnh ắt ghê gớm lắm với những gai nhọn của ḿnh..."  

Tôi không trả lời. Lúc đó tôi tự nhủ: “Nếu cái đinh bù lon này mà c̣n cứng cổ, th́ ta sẽ đập một nhát búa vào th́ nó phải nhảy tung ngay". Hoàng tử nhỏ lại quấy rầy ư tưởng tôi:  

"Và bác tưởng, bác tưởng rằng hoa..."  

"Nhưng không! Không! Tôi chẳng tưởng tư ǵ ráo ráo! Tôi trả lời bạ đâu bù đó. Tôi bận tâm lo chuyện hệ trọng!"  

Chú đờ đẫn nh́n tôi.  

"Bận tâm lo chuyện hệ trọng!"  

Chú nh́n tôi bàn tay cầm búa, ngón tay đen ś những dầu nhớt, đương nghiêng thân trên một cái vật chú xem ra xấu xí quá.  

"Bác nói chuyện nghe như những người lớn!"  

Câu đó làm tôi thấy hổ thẹn chút ít. Nhưng chú vẫn tiếp tục:  

"Bác lẫn lộn tuốt luốt hết! Lẫn lộn tuốt hết."  

Trông chú thật quả là cáu tiết. Chú lắc đầu tóc vàng óng bay tung trong gió:  

"Tôi biết một tinh cầu có một Ông Cụ mặt đỏ như gấc chín. Chẳng bao giờ ông ta ngó một ngôi sao. Chẳng bao giờ ông ta yêu ai hết. Chẳng bao giờ ông ta làm một cái việc chi khác, ngoài cái việc làm những bài toán cọng. Và suốt ngày ông ta lặp đi lặp lại y hệt như bác: “Tôi là một con người trang nghiêm! Tôi là một con người trang nghiêm" và cái đó làm ông ta ph́nh to lên cái lỗ mũi tự hào. Nhưng đó không phải một con người, đó là một cái nấm!"  

"Một cái ǵ?"  

"Một cái nấm!"  

Hoàng tử bé bây giờ mặt mày tái xanh v́ tức giận.  

"Từ hàng triệu năm rồi, hoa đă tạo gai. Từ hàng triệu năm rồi cừu vẫn cứ ăn hoa. Và cái sự t́m hiểu xem tại sao mà hoa phải nhọc mệt tạo măi những gai nhọn chẳng dùng được vào việc ǵ ǵ hết cả, sự đó chẳng phải là chuyện nghiêm trang hay sao? Cuộc chiến tranh giữa cừu và hoa, không phải là chuyện hệ trọng hay sao? Chẳng nghiêm trang hệ trọng hơn những bài toán cọng của ông cụ bự đỏ như gấc chín hay sao? Và nếu tôi có biết, chính tôi có biết một đóa hoa duy nhất ở đời, không đâu có cả, ngoài tinh cầu tôi, và nếu một con cừu bé có thể rỡn chơi liếm sơ qua một chút, mà tiêu diệt tan hoang mất cái đóa hoa ấy như vậy đó trong một buổi mai dịu dàng và chẳng nhận thấy rằng cái việc ḿnh làm kia gớm guốc thế nào, đó không phải là chuyện hệ trọng hay sao?  

Chú đỏ mặt, rồi tiếp:  

"Nếu có một kẻ yêu một đóa hoa duy nhất chỉ duy có một mà thôi trong hàng triệu triệu tinh cầu, chừng đó đủ để kẻ ấy sung sướng lúc nh́n ngàn sao ở trên trời. Anh ta tự nhủ: “Đóa hoa của ḿnh hiện nằm tại đó, nơi đó, chốn kia...". Nhưng nếu con cừu ăn đóa hoa, th́ sự đó đối với anh ta cũng như thể là đột nhiên trong một nháy ngàn ngàn ngôi sao th́nh ĺnh tắt lịm! Và đó, không phải là chuyện hệ trọng hay sao!  

Chú không nói thêm ǵ được nữa. Đột nhiên, chú ̣a lên khóc. Đêm xuống rồi. Tôi bỏ rơi tay búa. Tôi chả c̣n sá ǵ búa dao bù lon nữa, chả thiết chi tới chuyện chết khác, chết đói. Trên một tinh cầu, tinh cầu của tôi, trên Địa cầu của tôi, có một hoàng tử bé cần được an ủi! Tôi ôm chú vào ḷng. Tôi ru. Tôi bảo: “Đóa hoa chú yêu dấu đó không gặp nguy hại ǵ đâu... Tôi sẽ vẽ thêm một cái rọ bịt mơm vào cái mồm con cừu của chú... Tôi sẽ vẽ một tấm áo giáp sắt cho đóa hoa của chú... Tôi sẽ...". Tôi chẳng c̣n biết nói chi nữa. Tôi thấy ḿnh vụng về quá. Tôi không biết làm cách ǵ để đi tới cơi ḷng chú, gặp gỡ linh hồn chú... Thật huyền bí không xiết, là cái xứ sở của lệ vàng.  

 

[Trở về trang Thơ Văn]   [Xem tiếp chương 2]   [Xem tiếp chương 3]   [Xem tiếp chương 4]