BÀI THỨ SÁU

GIẢI THÍCH CÁC ĐIỀU NGHI

 

 

CHÁNH VĂN

Hỏi: Nếu chỉ có nội thức, không có ngoại cảnh làm duyên, thì nội thức làm sao sanh ra các món phân biệt?

Đáp: Nguyên văn chữ Hán

Tụng viết

            Do nhứt thế chủng thức

            Như thị như thị biến

            Dĩ triển chuyển lực cố

            Bỉ bỉ phân biệt sanh

Dịch nghĩa

Luận chủ nói bài tụng để trả lời rằng: Do các chủng tử trong Tạng thức, trùng trùng biến ra các pháp. Vì sức phát triển sanh khởi của các pháp, nên sanh ra các món phân biệt.

 

LƯỢC GIẢI

 

Hỏi: - Nếu không có ngoại cảnh làm duyên, chỉ có nội thức thì nội thức làm sao sanh ra các món phân biệt?

Đáp: - Luận chủ trả lời: Do thức A lại da chứa đựng chủng tử của các pháp, các chủng tử  ấy lại sanh ra các pháp hiện hành rồi mỗi pháp hiện hành lại sanh Kiến phần (năng phân biệt) và Tướng phần (bị phân biệt).

Câu “như thị như thị biến”; nghĩa là từ khi sanh cho đến khi chín sự biến đổi phát triển rất nhiều.

Câu “triển chuyển lực cố”; nghĩa là tám thức hiện hành và các Tâm sở tương ưng, nào Tướng phần, nào Kiến phần v.v...đều có cái năng lực hổ trợ cho nhau, nên sanh ra các cảnh giới thế gian (bị phân biệt) và các món phân biệt (năng phân biệt)

 

CHÁNH VĂN

Hỏi: - Nếu chỉ có nội thức, không có ngoại cảnh để làm trợ duyên, thì tại sao lại có chúng hữu tình sanh tử tương tục?

Đáp: - Nguyên văn chữ Hán

Tụng viết

            Do chư nghiệp tập khí

            Nhị thủ tập khí câu

            Tiền Dị thục ký tận

            Phục sanh dư Dị thục

Dịch nghĩa

Luận  chủ nói bài tụng để trả lời rằng: Do tập khí (chủng tử) của các nghiệp và tập khí (chủng tử) của hai thủ (năng thủ, sở thủ) chung nhau làm duyên nên thân dị thục (báo thân) đời này vừa hết, thì lại tiếp tục sanh ra các thân dị thục đời sau và đời sau nữa.

 

LƯỢC GIẢI

 

Hỏi: - Nếu chỉ có nội thức, không có ngoại cảnh làm duyên, thì tại sao hiện nay thấy có các chúng hữu tình sanh tử tiếp nối luôn luôn?

Đáp: - Do có các nghiệp làm duyên, nên chúng hữu tình sanh tử tương tục.

Chữ “Chư nghiệp”: Nghĩa là nghiệp lành, nghiệp dữ và nghiệp bất động (tu thiền định).

Chữ  “Nhị thủ”: Kiến phần (năng thủ), Tướng phần (sở thủ) hoặc Danh (tâm) và Sắc (vật) hay Tâm vương và Tâm sở.

Chữ “Tập khí”: Tức là biệt danh của chủng tử. Như người viết chữ: khi chưa viết thì cái công năng tập quen (tập khí) đó, nó tiềm tàng núp ẩn trong tay, người không thấy được. Đến khi viết chữ, là do cái công năng tập luyện (khí phần) ngày trước đó, nên nay mới viết được. Bởi thế nên “chủng tử” (công năng tiềm tàng) cũng gọi là “tập khí”.

Báo thân của loài hữu tình, gọi là thân Dị thục. Khi thân Dị thục hiện tiền sắp diệt, thì chủng tử của các nghiệp làm sơ duyên và chủng tử của hai món thủ làm thân duyên, tương tục không dứt, nên làm cho sanh ra thân Dị thục đời sau. Bởi thế nên các chúng hữu tình, khi sắc thân này chết đi, thì lại sanh ra sắc thân khác. Do đó mà sanh tử nối luôn, không biết chừng nào cùng tận.            .

 

( Nghiệp lành                 )

Chủng-tử các nghiệp     ( Nghiệp dữ                  ) Làm sơ-duyên

( Nghiệp bất-động         )

 Tập-khí

(chủng tử)                                             ( Tướng và Kiến            )

Chủng-tử hai thủ            ( Danh và Sắc               ) Làm thân-duyên.

                                                ( Tâm và Tâm-sở           )

 

 

CHÁNH VĂN

Hỏi: - Nếu chỉ có thức mà thôi, tại sao rất nhiều chỗ trong kinh Phật nói có ba tánh?

Đáp: - Phải biết ba tánh đó cũng chẳng ngoài thức.

Hỏi: - Tại sao vậy?

Đáp: - Nguyên văn chữ Hán

Tụng viết

            Do bỉ bỉ biến kế

            Biến kế chủng chủng vật

            Thử Biến kế sở chấp

            Tự tánh vô sở hữu

            Y tha khởi tự tánh

            Phân biệt duyên sở sanh

            Viên thành thật ư bỉ

            Thường viễn ly tiền tánh

            Cố thử dữ y tha

            Phi dị phi bất dị

            Như vô thường đẳng tánh

            Phi bất kiến thử bỉ

Dịch nghĩa

Luận chủ nói ba bài tụng để trả lời rằng: Do tánh Biến kế sở chấp, vọng chấp tất cả các vật. Tánh Biến kế sở chấp này, không thật có tự thể. Còn tánh Y tha khởi là do các duyên phân biệt mà sanh. Tánh Viên thành thật, là do trên tánh Y tha khởi xa lìa tánh Biến kế sở chấp mà hiện.

Bởi thế nên tánh “Viên thành thật” đối với tánh “Y tha khởi” cũng khác mà cũng không khác, vì không thể tách riêng được. Bởi thế nên, nếu không thấy được tánh Viên thành thật, thì cũng không thể thấy được tánh Y tha khởi. Cũng như tánh vô thường ...đối với các pháp, cũng khác mà cũng không khác.

 

LƯỢC GIẢI

Hỏi: - Nếu chỉ có thức mà thôi, thì tại sao trong các kinh rất nhiều chỗ, Đức Thế Tôn nói có ba món tự tánh: 1. Biến kế sở chấp tự tánh. 2. Y tha khởi tự tánh. 3. Viên thành thật tự tánh.

Đáp: - Luận chủ trả lời rằng: “Ba món tự tánh Phật nói đó, cũng không rời thức”. Song còn e người không tin, nên Luận chủ nói tiếp 3 bài tụng để giải thích nguyên do.

  Tánh Biến kế sở chấp này là do chúng sanh vọng chấp ức đạc mà có. Như bên Âu châu có nhà học giả thấy bộ xương khỉ giống bộ xương người, nhơn đó họ nghi ngờ và ức đạc rằng: loài khỉ tiến hoá thành loài người; rồi đề xướng lên cái thuyết “Động vật tiến hóa” (Darwin). Từ đó về sau họ mới chủ trương rằng “Tất cả vật trên thế gian, đều do tiến hoá thành”. Bởi thế nên bài tụng nói:”Vọng chấp tất cả vật”.

Vì vọng tưởng ức đạc, chớ chẳng phải thật có, dụ như lông rùa sừng thỏ, nên bài tụng nói:”Tánh Biến kế Sở chấp không có thật thể” ( thử Biến kế sở chấp, tự tánh vô sở hữu).

Còn tánh “Y tha khởi”, là do phân biệt các duyên trong thế gian mà sanh. Thí như người nhặm con mắt, xem hư không thấy có các hoa đốm, rồi khởi vọng tưởng phân biệt: hoa này đỏ hay trắng, tốt hay xấu, giống thật hoa hay không ...Họ không biết rằng: Trong hư không chẳng có hoa, do nhặm mắt nên thấy có hoa (Y tha khởi).

Trong tánh “Y tha khởi” có nhiễm và tịnh; nếu lìa được phần nhiễm ô tức là tánh Biến kế sở chấp, thì đặng phần thanh tịnh, gọi là tánh “Viên thành thật”. Cũng như nước và sóng, nếu sóng xao động lặng, thì tánh nước yên tịnh hiện ra.

Bởi thế nên “tánh Viên thành thật” với “tánh Y tha khởi”, không thể nói khác hay không khác, cũng như nước với sóng không hai mà cũng không một.

 

                        Tánh Biến kế sở chấp: Vọng                              Không tự thể

                                                            Chơn: Tịnh                    )

Ba tánh             Tánh Y tha khởi                                                 ) Có tự thể

                                                            Vọng: Nhiễm                 )

                        Tánh Viên thành thật:     Chơn                           Chẳng phải có,

                                                                                                chẳng phải không.

Câu “phi bất kiến thử bỉ”; nghĩa là nếu không thấy được tánh Viên thành thật đây, thì cũng không thấy được tánh Y tha khởi kia.

Nghĩa này không những trong đạo Phật, ngay đến người thế tục, nếu không tu theo Phật pháp, để ngộ tánh Viên thành thật, thì cũng không thể thấy được các pháp Y tha khởi của thế gian.

CHÁNH VĂN

Hỏi: - Nếu đã có 3 tánh, tại sao Đức Thế Tôn lại nói: “Tất cả pháp đều không có tự tánh?

Đáp: - Nguyên văn chữ Hán

Tụng viết:

            Tức y thử tam tánh

            Lập bỉ tam vô tánh

            Cố Phật mật ý thuyết

            Nhứt thế pháp vô tánh

            Sơ tức tướng vô tánh

            Thứ vô tự nhiên tánh

            Hậu do viễn ly tiền

            Sở chấp ngã, pháp tánh

Thử chư pháp thắng nghĩa

Diệt tức thị chơn như

Thường như kỳ tánh cố

Tức Duy thức thật tánh.

Dịch nghĩa

Luận chủ nói 3 bài tụng để trả lời rằng: Phật y cứ trên ba món tự tánh này, mà mật ý nói: “Tất cả pháp đều không có tự tánh”.

1. Biến kế sở chấp không tự tánh, vì tướng hy vọng vậy.

2. Y tha khởi không có tự tánh, vì do các duyên phân biệt sanh, không phải tự nhiên có.

3. Viên thành thật không có tự tánh, do xa lìa tánh Biến kế hư vọng chấp ngã chấp pháp mà hiện.

Đây là nghĩa thù thắng của các pháp, cũng gọi là “chơn như”, vì tánh nó “thường như” vậy; cũng tức “thật tánh” của Duy thức.

  

LƯỢC GIẢI

 

Hỏi: - Nếu có ba món tự tánh, tại sao đức Thế Tôn lại nói: “Tất cả pháp đều không có tự tánh”?

Đáp: - Luận chủ nói 3 bài tụng để giải thích: “Phật y cứ trên ba món tự tánh, rồi giả lập ba món vô tánh”. - Đã nói “Phật giả lập ba món vô tánh” thì biết rằng chẳng phải thật vô. Sở dĩ Phật phương tiện mật ý nói như vậy, chẳng qua để đối trị cái chấp “ba tánh” mà thôi, chớ không phải thật ý. Cũng như dùng ba món thuốc để đối trị ba bịnh.

Ba món vô tánh là: 1. Tướng vô tánh; nghĩa là tướng Biến kế sở chấp, hư vọng không thật có, 2. Tự nhiên vô tánh; nghĩa là do các duyên sanh, không phải tự nhiên có; nên cũng gọi là “sanh vô tánh”, 3. Thắng nghĩa vô tánh; nghỉa là xa lìa cac vọng chấp ngã chấp pháp rồi, mới hiện ra tánh này; nên gọi là “Thắng nghỉa vô tánh”.

Thắng nghĩa vô tánh, cũng tức là chơn như, vì tánh nó chơn thật không vọng, thương như vậy; cũng gọi là “Thật tánh của Duy thức”.

                        (           Tướng vô tánh để đối trị Biến,               )

                         (                      Kế sở chấp tánh                        )

Vô tánh            (           Tự nhiên vô tánh để đối trí Tự                )           Ba tánh

(thuốc)               (                      nhiên tánh (Y tha)                      )           (bịnh)

                        (           Thắng nghĩa vô tánh để đối trị                )

                         (                      Viên thành thật tánh                   )