BÀI THỨ HAI
LUẬN ĐẠI THỪA TRĂM PHÁP
Ngài THIÊN-THÂN Bồ-Tát tạo luận
Ngài HUYỀN-TRANG Pháp-sư dịch chữ Phạn ra chữ Hán
Sa-môn THÍCH-THIỆN-HOA dịch lại chữ Việt và lược giải.
Nguyên văn chữ Hán
Như Thế-Tôn ngôn:
“Nhứt thế pháp vô ngă”.
Hà
đẳng nhứt thế pháp?
Vân hà vi vô ngă?
如世尊言。
一切法無我。
何等一切法。
云何為無我。
Dịch nghĩa:
Như lời đức Thế-Tôn nói:
“Tất cả Pháp không thật”.
Vậy, cái ǵ là “tất cả Pháp”?
Và sao gọi là “không thật”?
LƯỢC GIẢI
Chữ “PHÁP” tức là tất cả sự vật từ tinh-thần lẫn vật-chất, nào Thánh Phàm chơn vọng, hữu-t́nh vô-t́nh, hữu-h́nh vô-h́nh, hữu-vi vô-vi, v.v... đều gọi là Pháp.
Dịch đúng theo văn Tàu: “Phàm cái ǵ, tự nó có thể giữ được h́nh-dáng hay khuôn-khổ của nó, làm cho người, khi trông đến nó, biết đó là vật ǵ, th́ gọi là “Pháp” (Nhậm tŕ tự tánh, quỷ sanh vật giải).
Chữ “NGĂ” là Ta hay Tôi. Phàm nói “Ta” th́ phải đủ hai điều-kiện: 1. Tự-tại hay tự-chủ, 2. Có thể sắp đặt sai khiến mọi việc. Như thế mới được gọi “Ta”. Nhưng chữ “vô ngă” ở đây, nên hiểu nghĩa là “không thật” th́ rơ hơn.
***
PHẦN THỨ NHẤT, NÓI 100 PHÁP
Nguyên văn chữ Hán:
Nhứt thế pháp giả, lược hữu ngũ chủng:
Nhứt giả Tâm pháp,
Nhị giả Tâm sở hữu pháp,
Tam giả Sắc pháp,
Tứ giả Tâm bất tương ưng hành pháp,
Ngũ giả Vô vi pháp.
一切法者。略有五種。
一者心法。
二者心所有法。
三者色法。
四者心不相應行法。
五者無為法
Dịch nghĩa:
Nói tất cả Pháp có năm món:
1. Tâm pháp
2. Tâm-sở-hữu pháp
3. Sắc pháp
4. Tâm-bất-tương-ưng-hành pháp
5. Vô-vi pháp
LƯỢC GIẢI
Chữ “TÂM” có nhiều nghĩa, nhưng tóm lại có 6 nghĩa:
1. Tập-khởi: Chứa nhóm và phát-khởi. Nghĩa này thuộc về thức thứ Tám (Tàng-thức). V́ thức này có công năng “chứa nhóm” chủng-tử của các pháp, rồi “phát-khởi” ra hiện-hành.
2. Tích-tập: Chứa nhóm. Nghĩa này thuộc về bảy thức trước. V́ bảy thức trước có công-năng “chứa nhóm” các pháp hiện-hành để huân vào Tàng-thức.
Trái lại, Bảy thức trước cũng có nghĩa “tập-khởi” (chứa nhóm và phát-khởi), v́ bảy thức trước có công-năng “chứa nhóm” các pháp hiện-hành, để huân vào Tàng-thức, “khởi thành” chủng-tử.
Thức thứ Tám cũng có nghĩa “tích-tập” (chứa nhóm), v́ thức thứ Tám có công-năng “chứa nhóm” chủng-tử của các pháp vậy.
3. Duyên-lự: Duyên cảnh, khởi phân-biệt. Tám thức đều tự duyên cái cảnh tướng-phần của ḿnh, rồi khởi ra phân-biệt (lự).
4. Thức: Hiểu biết phân-biệt. Cả tám thức đều có công-dụng hiểu biết phân-biệt.
5. Ư: Sanh-diệt tương-tục không gián-đoạn. Cả tám thức đều niệm niệm sanh-diệt tương-tục không gián-đoạn.
6. Tâm, Ư và Thức: V́ y theo đặc-tánh của mỗi thức, th́ thức thứ Tám về nghĩa “Tích-tập” thù-thắng, nên gọi là “Tâm”; thức thứ Bảy về nghĩa “sanh-diệt tương-tục” thù-thắng, nên gọi là “Ư” và sáu thức trước về nghĩa “phân-biệt” thù-thắng nên goi là “Thức”.
Chữ “TÂM-PHÁP”: Pháp thuộc về Tâm. V́ 8 món Tâm này có công-năng thù-thắng hơn hết; cũng như ông Vua có oai-quyền thế-lực, thống-trị thiên-hạ, cho nên cũng gọi là “Tâm-vương”.
***
NGƯỜI HỌC NÊN HỌC THUỘC L̉NG NHỮNG DANH TỪ SAU ĐÂY:
I.- Ba cảnh: a) Tánh cảnh, b) Độc-ảnh cảnh, c) Đới-chất cảnh.
II.- Ba lượng: a) Hiện lượng, b) Tỷ lượng, c) Phi lượng.
III.- Ba tánh: a) Thiện tánh, b) Ác tánh, c) Vô-kư tánh.
IV.- Ba thọ: a) Khổ thọ, b) Lạc thọ, c) Xả thọ.
V.- Năm thọ: a) Khổ thọ, b) Lạc thọ, c) Ưu thọ, d) Hỷ thọ, đ) Xả thọ.
VI.- Tâm có bốn phần: a) Tướng-phần, b) Kiến-phần, c)Tự-chứng-phần, d) Chứng-tự-chứng-phần.
VII.- 51 món Tâm-sở, phân làm 6 vị:
a) Biến-hành, có 5
b) Biệt-cảnh, có 5
c) Thiện, có 11
d) Căn-bổn phiền-năo, có 6
e) Tùy phiền-năo, có 20
g) Bất-định, có 4
a) Dục-giới:
1. Ngũ thú tạp
cư địa.
2. Ly, sanh hỷ
lạc địa.
3. Định, sanh hỷ lạc địa.
b) Sắc-giới:
4. Ly hỷ, diệu lạc địa.
5. Xả niệm thanh-tịnh địa
VIII.- Ba
giới
và
chín địa:
6. Không
vô-biên-xứ địa
c) Vô-sắc-giới:
7. Thức vô-biên-xứ địa
8. Vô-sở-hữu xứ địa
9. Phi-tưởng phi-phi-tưởng xứ địa.
1. Thập trụ,
Tư-lương vị: 2. Thập hạnh,
a) Hiền:
3. Thập hồi-hướng.
1.Noăn,
Tứ gia-hạnh vị:
2. Đảnh,
3. Nhẫn,
4. Thế đệ nhứt.
IX.- Bồ-tát
có hai:
1. Hoan-hỷ địa,
2. Ly-cấu địa,
3. Phát-quang địa,
4. Diệm-huệ địa,
b) Thánh:
5. Nan-thắng địa,
6. Hiện-tiền địa,
7. Viễn-hành địa,
8. Bất-động địa,
9. Thiện-huệ địa,
10. Pháp-vân địa
X.- Tám thức và các duyên:
Nhăn-thức, có 9 duyên: 1. Hư-không, 2. Ánh sáng, 3. Căn, 4. Cảnh, 5. Tác-ư, 6. Phân-biệt y, 7. Nhiễm-tịnh y, 8. Căn-bản y, 9. Chủng-tử.
Nhĩ-thức, có 8 duyên: các duyên cũng đồng như Nhăn-thức trên, chỉ trừ “ánh sáng”.
Ba thức: Tỹ, Thiệt và Thân, lại c̣n có 7 duyên: Các duyên đồng như Nhăn-thức trên, chỉ bớt 2 duyên là Hư-không và Ánh sáng.
Ư-thức, có 5 duyên: 1. Căn, 2. Cảnh, 3. Tác-ư, 4, Căn-bản y, 5. Chủng-tử.
Mạt-na-thức, có 3 duyên: 1. Căn-cảnh, 2. Tác-ư, 3. Chủng-tử.
A-lại-da-thức, có 4 duyên: 1. Căn (Mạt-na), 2. Cảnh (thân-căn, khí-giới và chủng-tử), 3. Tác-ư, 4. Chủng-tử.
V́ muốn dễ nhớ, nên Cổ-nhơn có bài tụng như sau:
Nhăn-thức cửu duyên sanh
Nhĩ-thức duy
tùng bát
Tỹ, Thiệt,
Thân tam, thất
Hậu tam; ngũ,
tam, tứ
Dịch nghĩa
Nhăn-thức đủ chín duyên
Nhĩ-thức chỉ c̣n tám
Tỹ, Thiệt, Thân có bảy
Sau ba; năm, ba bốn
LƯỢC GIẢI
Nhăn-thức có đủ chín duyên; Nhĩ-thức chỉ có 8 duyên; Tỹ, Thiệt và Thân ba thức này lại có 7 duyên; c̣n ba thức sau th́ thức thứ 6 có 5 duyên, thức thứ 7 có 3 duyên và thức thứ 8 có 4 duyên. (Thức thứ 7 lấy kiến-phần của A-lại-da thức làm cảnh; Thức thứ 8 lấy căn-thân, khí-giới và chủng-tử làm cảnh).
Minh Quang posted May 25, 2005
