Phaät Hoïc Phoå Thoâng
KhoùaThöù BaThích Thieän Hoa
Baøi Thöù Baûy
Ñaïo Ñeá (Nirodha Gamadukkha)
A. Môû Ñeà
Noùi Toång Quaùt Veà Ñaïo Ñeá
Nhö trong baøi tröôùc ñaõ noùi, muoán thöïc chöùng, theå nhaäp Nieát Baøn thì phaûi tu theo phöông phaùp maø Phaät ñaõ daïy. Phöông phaùp chaân chính, coù hieäu quaû chaéc thaät ñeå thaønh Phaät ñoù laø Ñaïo ñeá. Phaàn naày laø phaàn quan troïng nhaát trong baøi Töù dieäu ñeá, vì neáu coù roõ bieát ñôøi laø ñau khoå, nguyeân nhaân cuûa noù laø gì, vaø neáu coù thieát tha caàu giaûi thoaùt khoûi caûnh khoå ñeå ñeán moät coõi an vui toát ñeïp nhaát laø Nieát Baøn, nhöng neáu khoâng coù phöông phaùp hieäu nghieäm ñeå thöïc hieän yù muoán aáy, thì bieát cho nhieàu cuõng voâ ích vaø caøng theâm ñau khoå. Do ñoù, Ñaïo ñeá laø phaàn quan troïng vaø ñöôïc Phaät daïy moät caùch roõ raøng chu ñaùo.
Ñaïo ñeá coù 37 phaåm, chia ra laøm 7 loaïi:
1 Boán moùn Nieäm xöù (Töù Nieäm xöù)
2 Boán moùn Chaùnh caàn (Töù Chaùnh caàn)
3 Boán moùn Nhö yù tuùc (Töù Nhö yù tuùc)
4 Naêm Caên (Nguõ Caên)
5 Naêm Löïc (Nguõ Löïc)
6 Baûy phaàn Boà ñeà (Thaát Boà ñeà phaàn)
7 Taùm phaàn Chaùnh ñaïo (Baùt Chaùnh ñaïo phaàn).
B. Chaùnh Ñeà
A. Töù Nieäm Xöù
Ñònh Nghóa Veà Töù Nieäm Xöù
TÖÙ laø boán; NIEÄM laø haèng nhôù nghó; XÖÙ laø nôi choán. Töù Nieäm Xöù laø boán choã, boán ñieàu maø keû tu haønh thöôøng ñeå taâm nhôù nghó ñeán. Ñoù laø:
Quaùn Thaân baát tònh
Quaùn Taâm voâ thöôøng
Quaùn Phaùp voâ ngaõ
Quaùn Thoï thò khoå.
1. Quaùn thaân baát tònh: Quaùn nghóa laø taäp trung tö töôûng ñeå quaùn saùt cho thaáu ñaùo. Baát tònh nghóa laø khoâng saïch. Quaùn thaân baát tònh nghóa laø taäp trung tö töôûng ñeå quaùn saùt moät caùch töôøng taän veà söï dô baån cuûa caùi thaân ta.
Noùi caùi thaân laø baát tònh, chaéc coù nhieàu ngöôøi ngaïc nhieân, phaûn ñoái cho laø Phaät ñaõ noùi quaù ñaùng.
Trong ñôøi coøn caùi gì quyù baùu hôn caùi thaân ñaâu? Ngöôøi ta baûo boïc noù, naâng niu noù, cung phuïng noù ñuû ñieàu. Ngöôøi ta cung caáp cho noù ñuû thöùc ngon vaät laï; ngöôøi ta ñuøm boïc noù trong haøng luïa, laø, gaám voùc; ngöôøi ta che chôû noù trong nhaø cao cöûa lôùn; ngöôøi ta daøm laøm taát caû nhöõng vieäc baát nhaân toån ñöùc ñeå cho noù ñöôïc sung söôùng. Caùi thaân ñöôïc quyù chuoäng, toân troïng nhö theá, maø baûo raèng noù laø dô baån, gôùm ghieác thì ai maø nghe ñöôïc.
Song bình tónh maø xeùt laïi, caùi thaân naày thaät khoâng coù gi laø trong saïch caû. Ngay töø khi môùi ñaàu thai, caùi thaân naày ñaõ baát tònh roài, vì noù laø do hai thöù nhô nhôùp laø phuï tinh vaø maãu huyeát maø caáu thaønh. ÔÛ traïng thaùi ñaàu tieân, noù chaúng khaùc gì moät con hoä truøng, roài daàn daàn lôùn baèng haït ñaäu, roài baèng mieáng thòt, naèm laãn trong maùu me nhô nhôùp.
Veà sau, nhôø söï duy trì cuûa nghieäp thöùc noù töôïng thaønh hình ngöôøi, chìm ngaäp trong moät caùi boïc ñaày maùu huyeát. Caùi thaân naèm co ruùt trong ñoù cho ñeán chín thaùng möôøi ngaøy, roài chun theo moät con ñöôøng raát baån thæu, ñeå ra khoûi buïng meï. Töø ñoù, nhôø nhöõng thöïc phaåm phaàn nhieàu cuõng khoâng ñöôïc tinh khieát gì nhö thòt caù, maø caùi thaân lôùn daàn. Neáu xeùt veà söï tieâu hoùa cuûa thöùc aên thì chuùng ta cuõng khoâng khoûi laáy laøm khoù chòu: nhöõng moùn ngon vaät laï, môùi nuoát vaøo thì cuõng öa thích, nhöng khi ñaõ nuoát vaøo khoûi coå caùch moät ñem ñaõ bieán thaønh ñoà baát tònh, khi baøi tieát ra thì khoâng ai chòu noåi, ngay ñeán chuû nhaân cuûa noù. Chöa noùi ñaâu xa, caùi thaân naày vaøi ngaøy chöa taém ñaõ thaáy baån thæu, rít raém; caùi mieäng saùng daïy chöa suùc, ñaõ nghe coù muøi hoâi roài. Trong thaân, chín loã thöôøng troâi chaûy ra nhöõng ñoà baát tònh nhö: ñaïi, tieåu, gheøn, raùi, muõi, daõi... laém chuyeän nhô nhôùp. Ñoù laø môùi noùi beà ngoaøi, beà trong thaân ngöôøi laïi dô hôn thaäp phaàn. Khi moå buïng moät con gaø, con heo ta thaáy moät ñoáng naøo boïc chöùa, ruoät non, ruoät giaø, tim, gan, pheøo, phoåi, bong boùng... nhö theá naøo, thì caùc boä phaän trong cô theå ta cuõng chaúng khaùc gì theá aáy. Nhaát laø boä tieâu hoùa laø choã chöùa ñöïng ñuû thöù vaät thöïc hoâi thuùi, chaúng khaùc gì moät thuøng phaân.
Ñoù laø môùi noùi khi laønh maïnh, coøn khi ñau oám laïi caøng deã sôï hôn: naøo ñaøm, naøo muõi, thuùi tha tanh hoâi khoâng sao chòu ñöôïc, nhaát laø gaëp nhöõng beänh nan y nhö lao, cuøi, giang mai, hoa lieãu, thì thaät laø khoâng ai daùm laïi gaàn. Ñoù laø khi treû, coøn khi giaø ñaàu baïc raêng long, löng coøm, da nhaên, maù coùp, ñi ñöùng yeáu ôùt, khoâng coøn ñuû söùc ñeå söûa soaïn beà ngoaøi thì laïi caøng nhôùp nhuùa hôn nöõa.
Ñeán khi cheát, nghieäp thöùc khoâng coøn duy trì ñeå thay lôùp môùi ñoåi lôùp cuõ, thì da thòt raõ rôøi, ñuïng ñaâu reäu ñaáy. Neáu khoâng ñem choân caát cho kín, thì ruoài boï, troi gioøi ruùc ræa, muøi hoâi thuùi xoâng leân khoâng ai chòu noåi.
Vaäy caùi thaân naày quaû thaät laø baát tònh, khoâng coøn choái caõi vaøo ñaâu ñöôïc. Nhöng ngöôøi ñôøi vì khoâng xeùt kyõ neân môùi yeâu quyù noù, cöng döôõng noù ñuû ñieàu: heã thaân öa thì mình öa, thaân gheùt thì mình gheùt; laøm noâ leä cho thaân, gaây nghieäp, chòu quaû baùo ñôøi ñôøi kieáp kieáp khoâng döùt. Cuõng vì thaân, maø tham, saân, si noåi leân; cuõng vì thaân maø saùt, ñaïo, daâm sinh ra; cuõng vì thaân maø coïng ngoân, yû ngöõ, löôõng thieän, aùc khaåu hoaønh haønh. Traêm ngaøn vaïn ñieàu loãi laàm, cuõng vì quaù cöng döôõng caùi thaân naày maø taïo thaønh ra.
Vaäy haønh giaû caàn phaûi quaùn saùt roõ caùi thaân laø baát tònh, môùi traùnh ñöôïc nhöõng nghieäp tham aùi. Nhöng quaùn saùt nhö theá naøo?
Xöa ôû AÁn ñoä, khi moät haønh giaû muoán quaùn saùt thaân baát tònh, thì tìm ñeán khu röøng ngöôøi ta boû xaùc ngöôøi cheát, goïi laø thi laâm(1) ñeå quaùn theo loái" Cöûu töôûng quaùn" cuûa Phaät daïy: Pheùp quaùn naøy goàm caùc giai ñoaïn nhö sau:
a) Tröôùng töôûng: Ngaøy ñaàu ôû gaàn beân caïnh thay cheát, quaùn thaây sình tröôùng to leân.
b) Thanh öù töôûng: Ngaøy thöù hai quaùn thaây bò gioù naéng xanh xaùm.
c) Hoaïi töôûng: Ngaøy thöù ba quaùn thaây bò raõ naùt.
d) Huyeát ñoà töôûng: Ngaøy thöù tö, quaùn thaây maùu thòt rôi rôùt lai laùng.
ñ) Noàng laõng töôûng: Ngaøy thöù naêm, quaùn thaây cheát da thòt ruïc raõ.
e) Haùm töôûng: Ngaøy thöù saùu, quaùn chim thuù ñeán moå aên thaây.
eâ) Taùn töôûng: Ngaøy thöù baûy, quaùn sau khi chim thuù aên, gaân xöông, ñaàu mình, tay chaân chia tan naùt vôõ.
g) Coát töôûng: Ngaøy thöù taùm, quaùn huyeát thòt ñaõ heát, chæ coøn boä xöông traéng böøa baõi.
h) Thieâu töôûng: Ngaøy thöù chín, quaùn boä xöông traéng ñoát chaùy thaønh tro ñaát.
Chín pheùp quaùn töôûng naày, ñeå ñoái trò loøng tham saéc duïc.
Moät khi pheùp quaùn naày ñaõ thuaàn thuïc, thì keû tu haønh thaáy moät caùch töôøng taän nhö ôû tröôùc maét, thaân mình vaø taát caû moïi ngöôøi ñeàu baát tònh, khoâng coù gì ñaùng quyù chuoäng, ham muoán. Do ñoù, coù theå ñoái trò ñöôïc bònh tham saéc duïc laø moät bònh raát traàm troïng vaø nguy hieåm cuûa con ngöôøi treân böôùc ñöôøng tu haønh. Nhöng quaùn thaân baát tònh laø ñeå tröø loøng tham saéc duïc, chöù khoâng phaûi ñeå gheâ tôûm thaân mình, ñeán noãi huûy boû maïng soáng, nhö saùu möôi vò Tyø Kheo trong thôøi Phaät taïi theá, sau khi quùan thaân baát tònh thuaàn thuïc roøi, thaáy gheâ tôûm mình vaø ngöôøi chung quanh, ñeán noãi thueâ ngöôøi gieát ñi. Ñaáy laø moät ñieàu maø Ñöùc Phaät nghieâm caám.
Ngaøy nay chuùng ta khoâng coù ñöôïc hueä nhaõn nhö Phaät ñeå troû vaøo boïn nöõ saéc maø Thieân ma sai ñeán ñeå quaáy roái, vaø baûo raèng: "Nhöõng caùi tuùi da ñöïng toaøn nhöõng ñoà dô baån kia, haõy ñi ñi, ta khoâng duøng!". Nhöng nhôø khoa hoïc ñaõ phaùt minh ra quang tuyeán, chuùng ta coù theå thaáy ñöôïc roõ raøng nhöõng boä xöông söôøn, xöông soáng, ñaàu laâu, tim, gan, pheøo, phoåi cuûa moät tuyeät theá giai nhaân, qua oáng roïi kieáng. Vaø chæ chöøng aáy cuûng ñuû cho chuùng ta quan nieäm raèng: Caùi ñeïp chæ laø boä maõ beân ngoaøi, laø lôùp da boïc, chöù beân trong thì boä xöông naøo cuõng gioáng nhau caû, vaø chieáu qua quang tuyeán X, thì caùi ñaàu laâu cuûa moät ngöôøi ñeïp, cuõng chaúng khaùc gì caùi ñaàu laâu traéng pheâu ñang naèm laên loùc ngoaøi baõi tha ma.
Hôõi Phaät töû, neáu ai ñaõ phaùt taâm chaân thaät tu haønh, thì haõy coá gaéng thi haønh phaùp "quaùn thaân baát tònh"; neáu chöa ñuû phöông tieän ñeå thöïc haønh pheùp quaùn aáy, thì cuõng ñöøng bao giôø neân queân raèng: thaân ngöôøi khoâng trong saïch, khoâng coù gì ñaùng say meâ ñaém ñuoái ñeå ñeán noãi phaûi gaây ra bao nhieâu tai haïi, toäi loãi khoâng löôøng cho mình vaø ngöôøi chung quanh.
2. Quaùn taâm voâ thöôøng: Taâm voâ thöôøng, nghóa laø caùi töôùng cuûa töï taâm chuùng ta luoân luoân ñoåi thay, khoâng thöôøng. caùi töôùng cuûa töï taâm laø gì? Chính laø caùi phaân bieät, hieåu bieát haèng ngaøy, caùi thöùc.
Ngöôøi khoâng hoïc Phaät thì khoâng nhaän bieát theå chôn nhö roäng lôùn cuøng khaép caû vuõ truï, maø nhaän laàm caùi phaân bieät, caùi thöùc laø Ta, vaø cho raèng caùi Ta aáy laø thöôøng coøn, khoâng thay ñoåi, nhö nhöõng ngoaïi ñaïo chaáp coù thaàn ngaõ hay coù linh hoàn thöôøng truï.
Thaàn ngaõ laø loái chaáp cuûa " Soá luaän sö". Hoï cho raèng moãi chuùng ta coù thaàn ngaõ töï taïi, trong saïch, nhöng vì phaân bieät, neân nhaän thaáy coù vuõ truï vaïn höõu, roài sanh loøng öa muoán, boû maát thaàn ngaõ töï taïi trong saïch aáy. Vaäy muoán cho thaàn ngaõ ñöôïc giaûi thoaùt, thì phaûi döùt caû caùc moùn phaân bieät. Döùt cho heát saïch, khoâng thaáy, khoâng nghe, khoâng bieát nöõa, thì thaàn ngaõ môùi hieån loä ra, vaø khi aáy môùi nhaän bieát raèng vì mình môùi sanh ra coù vuõ truï. Hoï cho nhö theá laø roát raùo, maø khoânh bieát thaàn ngaõ aáy cuõng chæ laø voïng thöùc maø thoâi.
Coøn linh hoàn laø loái chaáp cuûa ña soá thaàn giaùo. Hoï cho raèng duy coù xaùc thòt cheát, chöù caùi linh hoàn trong tröôøng hôïp naøo cuõng vaãn nhaän bieát mình, bieát ngöôøi, cuõng thaáy nghe nhö xaùc thòt, khoâng bao giôø cheát...
Nhöng söï thaät khoâng phaûi theá: caùi taâm cuûa chuùng ta khoâng thöôøng chuùt naøo heát. Noù thay ñoåi luoân, khi nhoû khaùc, khi lôùn khaùc, khi coù hoïc khaùc, khi chöa hoïc khaùc, khi vui khi buoàn, khi thöông khi gheùt, khi chuyeân nieäm veà moät choã, khi taûn maùt ra caùc traàn duyeân... thaät khoâng coù gì laø thöôøng heát. Noù laø taâm phaùp voâ thöôøng, noù thay ñoåi ñuû caùch, tuøy choã tu taäp cuûa mình maø tieán hoùa. Neáu taâm laø thöôøng thì khoâng coù sanh töû. Neáu taâm laø thöôøng, thì duø coù tu haønh cuõng khoâng taêng tröôûng, thì ngöôøi doát cöù doát, ngöôøi vuïng cöù vuïng, ngöôøi döõ cöù döõ. Neáu taâm laø thöôøng thì khoâng coù nhaân quaû, tu cuõng chöøng aáy, maø khoâng tu cuõng chöøng aáy, döõ cuõng chöøng aáy, maø laønh cuõng chöøng aáy, cho ñeán ngöôøi hoïc, ngöôøi khoâng hoïc cuõng nhö nhau, chaúng coù gì sai khaùc, thay ñoåi caû.
Vì muoán ñoái trò caùi voïng chaáp kia, neân Phaät môùi daïy pheùp quaùn "Taâm voâ thöôøng", ñeå cho chuùng sanh nhaän bieát raèng caùi taâm khoâng phaûi nhö moät vaät baát bieán voâ duïng, khoâng phaûi laø caùi "Ta" chaéc thaät muoân ñôøi, roài nöông vaøo ñoù maø sanh ra khoâng bieát bao nhieâu laø voïng töôûng phieàn naõo. Nhöõng taùnh tham, saân, si, maïn, nghi, aùc kieán v.v... ñeàu do ngaõ chaáp maø sanh ra caû.
Laïi cuõng vì chaáp taâm laø thöôøng neân chi chi cuõng cho laø do baûn taùnh cuûa mình, khoâng theå söûa ñoåi ñöôïc, nhö baûo: "Taùnh toâi hay noùng giaän, hay tham lam"; "Taùnh toâi hay ña meâ ñôøn ca xöôùng haùt"; "Taùnh toâi thích côø baïc röôïu cheø".
Hoï cho ñoù laø moät loái baøo chöõa, vì khoâng phaûi loãi taïi hoï, maø taïi caùi baûn ngaõ chaéc thaät cuûa hoï nhö theá roài, khoâng laøm sao söûa ñoåi ñöôïc. Do ñoù, hoï khoâng theå naâng cao taâm trí theo con ñöôøng chôn chaùnh ñöôïc.
Vaäy, Phaät töû chuùng ta caàn phaûi quaùn saùt caùi "taâm voâ thöôøng" ñoåi caùi taâm meâ laàm ra caùi taâm giaùc ngoä, phaûi tröø ngaõ chaáp ñeå ra khoûi voøng sanh töû luaân hoài.
3. Quaùn phaùp voâ ngaõ: Phaùp, theo tieáng Phaïn laø Dharma. Taøu dòch laø quyõ trì, nghóa laø naém giöõ phaïm vi cuûa mình, nhö vuoâng, daøi, troøn meùo... ñeå moãi khi ngöôøi ta troâng ñeán, lieàn nhaän bieát caùi naày laø vaät gì, vaø khoûi laãn loän vôùi vaät khaùc. Nghóa chöõ Phaùp roäng lôùn meânh moâng, chæ cho taát caû moïi söï thaät treân vuõ truï, chaúng nhöõng caùc vaät höõu hình, cho ñeán caùc vaät voâ hình töôûng töôïng nhö loâng ruøa, söøng thoû, cuõng goïi laø Phaùp caû.
Coøn Ngaõ coù nghóa laø chuû teå, laø rieâng coù töï töôùng cuûa mình. Ngöôøi ta thöôøng chaáp caùc phaùp ñeàu coù töï töôùng, coù caùi ngaõ rieâng bieät. Ngöôøi coù töï töôùng cuûa ngöôøi, vaät coù töï töôùng cuûa vaät, theá giôùi coù töï töôùng cuûa theá giôùi, quoác gia coù töï töôùng cuûa quoác gia, xaõ hoäi coù töï töôùng cuûa xaõ hoäi.
Ñaõ chaáp coù töï töôùng cuûa mình, taát nhieân thaáy coù töï töôùng cuûa ngöôøi khaùc. Ñoái vôùi töï töôùng cuûa moät vaät, heã veà mình thì khoâng veà ngöôøi khaùc, coøn veà ngöôøi khaùc thì khoâng veà mình. Do ñoù, sinh ra taâm nieäm nhaân, ngaõ, bæ thöû, quí troïng, khinh reû, tranh chaáp, ñaáu tranh trong xaõ hoäi.
Song, xeùt ra cho kyõ thì caùc phaùp naøo phaûi thaät coù "töï töôùng"? Noùi veà luïc traàn thì saéc ñoái vôùi khoâng, ñoäng ñoái vôùi tònh, sanh ñoái vôùi dieät...naøo coù caùi gì rieâng moät mình thaät coù töï töôùng ñaâu? Traàn ñoái vôùi caên maø coù hình töôùng, caên ñoái vôùi traàn maø coù taùc duïng, ngoaøi traàn khoâng coù caên, ngoaøi caên khoâng coù traàn. Nhö theá, thì bieát taát caû caùc phaùp, duø caên, duø traàn cuõng ñeàu khoâng coù töï töôùng.
Trong kinh Laêng Nghieân coù caâu: "Nhaân duyeân hoøa hôïp, hö voïng höõu sanh, nhaân duyeân bieät ly, hö voïng höõu dieät". Nghóa laø: caùc nhaân duyeân nhoùm hoïp thì giaû doái coù sanh, caùc nhaân duyeân chia reõ, thì giaû doái coù hoaïi dieät. Vaäy ñuû bieát: taát caû caùc phaùp laøm nhaân duyeân cho nhau, in tuoàng laø coù, chöù khoâng coù töï töôùng. Khoâng coù töï töôùng, töùc laø "voâ ngaõ".
Ví nhö trong giaác chieâm bao, vì nhaân duyeân chieâm bao hieän ra thaáy coù caûnh naày caûnh khaùc. Ñöông khi aáy, ngöôøi chieâm bao, cuõng laàm töôûng laø thaät coù, ñeán khi thöùc daäy, môùi nhaän ra ñoù laø caûnh giaû doái trong chieâm bao. Chuùng ta cuõng theá, vì meâ laàm neân khoâng nhaän ra ñöôïc söï giaû doái cuûa söï vaät. Trong khi taâm duyeân vôùi caûnh, caûnh duyeân vôùi taâm, vaïn phaùp hieän ra giöõa vuõ truï, chuùng ta töôûng laø thaät coù. Thaät ra, caùc phaùp ñeàu khoâng töï töôùng, ñeàu laø "voâ ngaõ".
Chuùng ta khoâng bieát lyù "phaùp voâ ngaõ", cho neân ngoaøi bò hoaøn caûnh kích thích, trong bò phieàn naõo lay ñoäng, quay cuoàng theo söï muùa roái cuûa giaû caûnh. Vì theá, tuy muoán töï taïi maø chöa luùc naøo chuùng ta ñöôïc töï taïi, muoán an vui maø chöa luùc naøo ñöôïc an vui, muoán thöôøng truï maø vaãn phaûi troâi laên trong voøng sanh töû.
Neáu chuùng ta chöùng ñöôïc phaùp voâ ngaõ roài, thì moät theå voâ ngaõ truøm khaép caû phaùp giôùi. Caûnh cuõng voâ ngaõ, taâm thöùc cuõng voâ ngaõ, thì coøn caùi chi maø gheùt, maø thöông, maø chòu sanh töû luaân hoài nöõa.
Phaùp voâ ngaõ laø loái tu giaûi thoaùt roát raùo. Neáu ai ai cuõng bieát tu haïnh voâ ngaõ moät ñoâi phaàn thì ñaâu coù söï ích kyû haïi nhaân, vaø caûnh töôïng theá giôùi hoøa bình ñaâu phaûi laø ñieàu khoâng theå thöïc hieän ñöôïc?
4. Quaùn thoï thò khoå: Thoï laø chòu, nhaän laõnh. Thoï thi khoå nghóa laø coù nhaän laõnh laø coù khoå.
Nhaän laõnh ñaây laø nhaän laõnh caùi gì?
Vaø vì sao nhaän laõnh laïi khoå?
Nhaän laõnh ôû ñaây coù moät nghóa voâ cuøng roäng raõi, nghóa laø nhaän laõnh taát caû nhöõng gì maø ngöôøi ñôøi coù theå nhaän ñöôïc trong cuoäc soáng. Tröôùc tieân nhaän laõnh caùi thaân naày laø caùi thaân rieâng cuûa ta, caùi taâm naày laø caùi taâm rieâng cuûa ta. Söï thoï nhaän naày laø nguoàn goác ñaàu tieân ñeå thoï nhaän nhöõng caùi khaùc nhau veà sau: ñeå giöõ gìn thaân maïng, ta thoï caùi aên, thoï caùi maëc, thoï caùi ôû, thoï saéc, thanh, höông, vò, xuùc; thoï nhöõng caùi gì laøm cho ta khoaùi traù, thích thuù, vui veû. Vaø loøng tham caøng nhieàu, thì thoï laïi caøng laém. Töø caùi thoï caàn thieát cho cuoäc soáng, ta tieán daàn ñeán nhöõng caùi thoï ít caàn thieát, roài ñeán nhöõng caùi thoï xa xæ, thöøa thaõi voâ ích, nhöng vì thoùi quen goùp nhaët, tham lam, ta khoâng theå boû qua ñöôïc. Noùi toùm laïi, moãi chuùng sinh, moãi cuoäc ñôøi laø moät chuoãi thoï nhaän lieân tieáp.
Vaø chính thoï nhaän aáy laø maàm chính cuûa ñau khoå.
Tröôùc tieân ta thoï nhaän cuoäc ñôøi; nhöng cuoäc ñôøi laø gì neáu khoâng phaûi laø moät tröôøng ñau khoå, nhö chuùng ta ñaõ thaáy trong phaàn khoå ñeá? Naøo sanh, naøo laõo, naøo beänh, naøo töû, naøo yeâu maø phaûi xa lìa, naøo oaùn maø phaûi gaëp gôõ v.v... thaät laø toaøn nhöõng khoå, nhöng ñoù laø môùi noùi nhöõng noãi khoå caên baûn. Ngoaøi ra, coøn bao nhieâu noãi khoå khaùc, cuõng do thoï maø ra nhö: nhaän ñöôïc moät caùi gì cho laø quyù thì nôm nôùp sôï maát, lo tìm kieám caùch naày, chöôùc noï ñeå giöõ gìn noù. Nhöng cuoäc ñôøi ñaõ laø voâ thöôøng thì coøn caùi gì laø toàn taïi maõi? Ngay cuoäc ñôøi cuûa ta maø cuõng khoâng giöõ maõi ñöôïc thì coøn caùi gì giöõ ñöôïc nöõa? Do ñoù, sanh buoàn thöông, tieác nuoái, maát aên boû nguû. Vaø ngöôøi caøng thoï nhieàu chöøng naøo laïi caøng khoå chöøng aáy. Keû giaøu thì sôï maát cuûa, keû coù ñòa vò thì sôï maát ñòa vò, keû coù ngöôøi yeâu ñeïp thì sôï maát ngöôøi yeâu, keû coù danh voïng lôùn thì sôï maát danh voïng...
Nhöng coù phaûi muoán thoï laõnh thì bao giôø cuõng ñöôïc thoï laõnh theo yù muoán ñaâu? Thoï maø may gaëp thuaän caûnh thì ñöôïc thoûa daï trong phuùt ñaàu tieân, nhöng thoï maø gaëp nghòch caûnh thì caøng theâm ñau khoå. ÔÛ ñôøi, thuaän caûnh thì ít, maø nghòch caûnh thì quaù nhieàu. Thöôøng thöôøng, ta ngöûa tay mong nhaän laõnh moät caùi naày, maø moät caùi traùi ngöôïc khaùc laïi rôi vaøo tay ta! Do ñoù, sanh giaän döõ, thaát voïng, khoå ñau.
Ñoù laø nghóa cuûa "Thoï thì khoå". Pheùp quaùn naày muïc ñích ñoái trò beänh tham laø moät beänh traàm troïng nhaát trong caùc beänh phieàn naõo, ñaõ aên saâu goác reã trong loøng chuùng sanh töø laâu ñôøi laâu kieáp.
Vaäy Phaät töû chuùng ta, muoán dieät tröø taùnh tham, phaûi quaùn "thoï thò khoå". ta phaûi luoân luoân nhôù lôøi Phaät daïy: heã coù laõnh thoï thì coù khoå; caøng laõnh thoï nhieàu thì caøng khoå laém. Caøng ít laõnh thoï, thì khoå ñau caøng ít. Taát nhieân chuùng ta khoâng theå xaû boû taát caû trong moät luùc; nhöng chuùng ta neân tuaàn töï xaû nhöõng gì deã xaû, coù theå xaû ñöôïc, roài ñi daàn ñeán nhöõng caùi khoù xaû. Caøng xaû chöøng naøo laïi caøng nheï gaùnh ñau thöông. Ngöôøi ñôøi thöôøng cho raèng caøng gaùnh nhieàu vaøng baïc chaâu baùu, danh voïng, ñòa vò, saéc ñeïp, vui thuù, laïi caøng söôùng; nhöng ñaõ goïi laø gaùnh gì thì gaùnh cuõng laø gaùnh, vaø caøng gaùnh naëng thì vai caøng ñau, chaân caøng moûi, ñi caøng chaäm; toùm laïi khoå caøng nhieàu. Traùi laïi, neáu chuùng ta khoâng laõnh thoï, nhö saéc ñeïp, muøi ngon, vò laï v.v... thì thaân taâm ta khoâng bò lay ñoäng. Ñoái vôùi caûnh ta thaáy khoâng coù gì ñaùng öa, cuõng khoâng où gì ñaùng gheùt; khoâng coù gì ñaùng vui möøng, cuõng khoâng coù gì ñaùng khoå sôû. Nhö theá môùi ñöôïc an nhieân töï taïi thoaùt voøng khoå ñau.
C. Keát Luaän
"Töù nieäm xöù" laø gíao lyù caên baûn trong phaàn Ñaïo ñeá. Coù hieåu ñöôïc giaùo lyù naày moät caùch töôøng taän thì söï tu haønh môùi vöõng chaéc ñöôïc. Noù ñaùnh ñoå ñöôïc moät caùch roát raùo boán thaùnh kieán sai laàm lôùn lao cuûa con ngöôøi laø: töôûng thaân mình laø quyù baùu toát ñeïp trong saïch; töôûng taâm mình laø vónh vieãn thöôøng coøn, nhö moät linh hoàn baát dieät; töôûng moïi söï vaät treân ñôøi naày chaéc thaät tröôøng cöûu; töôûng thu nhaän tom goùp ñöôïc nhieàu chöøng naøo thì sung söôùng chöøng aáy.
Nhöng söï thaät laïi raát traùi ngöôïc:
1) Thaân thì baát tònh, nhö moät caùi ñaõy ñöïng ñoà dô, khoâng ñaùng naâng niu chìu chuoäng.
2) Taâm thì voâ thöôøng, luoân luoân bieán ñoåi theo vôùi hoaøn caûnh beân ngoaøi, khoâng coù gì laø tröôøng toàn, baát dieät.
3) Phaùp thì voâ ngaõ, khoâng coù töï taùnh nhaát ñònh, khoâng chaéc thaät maø ñeàu laø nhö huyeãn nhö hoùa.
4) Thoï thì khoå, chaúng haïn, ta thoï laõnh caùi thaân, thì caùi thaân laø dô baån; ta thoï laõnh caùi taâm, thì taâm laø voâ thöôøng laø luoân luoân bieán ñoåi; ta thoï laõnh söï vaät ôû chung quanh, thì söï vaät ñeàu laø giaû traù, nhö khoùi, nhö maây. Do ñoù, caøng thoï laõnh nhieàu chöøng naøo, laïi caøng ñau khoå nhieàu chöøng aáy.
Vaäy chuùng ta phaûi luoân luoân quaùn saùt, ghi nhôù boán söï thaät treân ñaây. Caøng chöùng ñöôïc boán söï thaät aáy chöøng naøo thì söï chaáp ngaõ, chaáp phaùp, tham, saân, si laïi caøng bôùt daàn chöøng aáy.
Phaät töû caøng naém vöõng boán söï thaät aáy chöøng naøo, thì söï tu haønh theo caùc moân trong Ñaïo ñeá sau naày, nhö boán moùn chaùnh caàn, boán moùn Nhö yù tuùc, Nguõ caên, Nguõ löïc v.v... môùi doõng maõnh vaø choùng coù keát quaû chöøng aáy.
------------
(1) ÔÛ AÁn-ñoä coù 4 caùch taùng ngöôøi cheát laø thaû xuoáng soâng, hoûa thieâu, choân vaø boû vaøo röøng.
Minh Quang posted July 18, 2002
