Phaät Hoïc Phoå Thoâng KhoùaThöù Ba
Thích Thieän Hoa
Baøi Thöù Nhaát
Khaùi Nieäm Toång Quaùt Veà Töù Dieäu Ñeá (Ariya Saccani)
A.Môû Ñeà
Nguyeân Nhaân Vaø Hoaøn caûnh Ñöùc Phaät Thích Ca Giaûng Veà Phaùp Töù Dieäu Ñeá Laàn Ñaàu Tieân
Ñöùc Phaät Thích Ca, sau khi thaønh ñaïo döôùi coäi caây boà ñeà, lieàn nghó ñeán vieäc ñem giaùo lyù cuûa Ngaøi vöøa chöùng ñöôïc, ra truyeàn baù cho chuùng sanh. Nhöng giaùo lyù cuûa Ngaøi laø giaùo lyù cao sieâu, thaâm dieäu, coøn chuùng sanh phaàn ñoâng caên cô coøn thaáp keùm, khoù coù theå giaùc ngoä nhanh choùng nhö Ngaøi ñöôïc. Nhöng khoâng leõ vì giaùo phaùp cuûa Ngaøi thaäm thaâm vi dieäu maø khoâng giaùo hoùa chuùng sanh? Ñeå laøm troøn nhieäm vuï hoùa ñoä cuûa nhaø Phaät phöông tieän noùi phaùp Töù Dieäu Ñeá laø Tieäm giaùo ñeå cho chuùng sanh deã beà tu haønh.
Quan saùt caên cô naêm ngöôøi baïn ñoàng tu vôùi Ngaøi tröôùc kia laø nhoùm oâng Kieàu Traàn Nhö coù theå khai ngoä ñöôïc vôùi phaùp Töù Dieäu Ñeá, Ñöùc Phaät ñi ñeán Loäc Uyeån laø nôi hoï ñang tu haønh ñeå noùi phaùp Töù Dieäu Ñeá.
Sau khi nghe Phaät thuyeát phaùp Töù Dieäu Ñeá, thaønh kieán meâ laàm tan vôõ, trí hueä sieâu thoaùt xuaát hieän, naêm vò naøy ñöôïc ngoä ñaïo, chöùng nhaäp quûa vò A La Haùn. Ñoù laø naêm vò ñeä töû ñaàu tieân cuûa Ñöùc Phaät Thích Ca.
Töø ñaây veà sau, Töù Dieäu Ñeá laø giaùo lyù caên baûn veà Tieäm giaùo (phöông phaùp tu chöùng töø töø) vaø ñaõ giaùc ngoä cho khoâng bieát bao nhieâu ñeä töû cuûa Phaät.
Ngaøy nay, chuùng toâi ñem giaùo phaùp Töù Dieäu Ñeá ra trình baøy vôùi quí vò ñoäc giaû trong taäp saùch naøy, cuõng khoâng ngoaøi muïc ñích aáy.
B. Chaùnh Ñeà
I. Ñònh Nghóa Veà Töù Dieäu Ñeá
Töù laø boán; Dieäu laø hay ñeïp, quyù baùu, hoaøn toaøn; Ñeá laø söï chaéc chaén, roõ raøng ñuùng ñaén nhaát. Chöõ Phaïn laø Ariya Saccani.
Töù dieäu ñeá laø boán söï thaät chaéc chaén, quyù baùu, hoaøn toaøn nhaát, khoâng coù moät giaùo lyù ngoaïi ñaïo naøo coù theå saùnh kòp. Vôùi boán söï thaät maø Ñöùc Phaät ñaõ phaùt huy ñaây, ngöôøi tu haønh coù theå töø ñòa vò toái taêm, meâ môø, ñi daàn ñeán quaû vò giaùc ngoä moät caùch chaéc thaät, khoâng sai chaïy, nhö moät ngoïn ñuoác thieâng coù theå soi ñöôøng cho ngöôøi boä haønh ñi trong ñeâm toái ñeán ñích. Vì caùi coâng duïng quyù baùu, maàu nhieäm, voâ cuøng lôïi ích nhö theá neân môùi goïi laø Dieäu.
Chöõ Ñeá coøn coù nghóa laø moät Söï Thaät lôùn nhaát, cao nhaát, bao truøm taát caûcaùc Söï Thaät khaùc, vaø muoân ñôøi baát di baát dòch, chöù khoâng phaûi laø söï thaät haïn cuoäc trong khoâng gian vaø thôøi gian.
Trong giaùo lyù Tieåu thöøa thì Töù dieäu ñeá laø giaùo lyù caên baûn.
II. Töù Dieäu Ñeá Goàm Nhöõng Gì?
Töù dieäu ñeá, laø: Khoå ñeá, Taäp ñeá, Dieät ñeá vaø Ñaïo ñeá.
1. Khoå ñeá ( Dukkha). Khoå ñeá laø chaân lyù chaéc thaät, trình baøy roõ raøng cho chuùng ta thaáy taát caû nhöõng noãi ñau treân theá gian naøy maø moãi chuùng sinh ñeàu phaûi chòu, nhö Soáng laø khoå, Ñau laø khoå, Giaø laø khoå, Cheát laø khoå v.v... nhöõng noãi khoå daãy ñaày treân theá gian, bao vaây chuùng ta, chìm ñaém chuùng ta nhö nöôùc bieån. Do ñoù, Ñöùc Phaät thöôøng ví coõi ñôøi laø moät beå khoå meânh moâng.
2. Taäp ñeá (Sameda Dukkha). Taäp ñeá laø chaân lyù chaéc thaät, trình baøy nguyeân nhaân cuûa beå khoå traàn gian, laø lyù do vì ñaâu coù nhöõng noãi khoåi aáy. Khoå ñeá nhö laø baûn keâ hieän traïng cuûa chöùng beänh; coøn Taäp ñeá nhö laø baûn noùi roõ nguyeân nhaân cuûa chöùng beänh, lyù do vì sao coù beänh.
3. Dieät deá (Nirodha Dukkha). Dieät ñeá laø chaân lyù chaéc thaät, trình baøy roõ raøng hoaøn caûnh quaû vò an laønh, toát ñeïp maø chuùng sanh seõ ñaït ñeán khi ñaõ dieät tröø ñöôïc nhöõng noãi khoå vaø nhöõng nguyeân nhaân cuûa ñau khoå. Dieät ñeá nhö laø moät baûn cam ñoan cuûa löông y noùi roõ sau khi ngöôøi beänh laønh thì seõ aên ngon, nguû yeân nhö theá naøo, thaân theå seõ traùng kieän, taâm hoàn khoan khoaùi nhö theá naøo.
4. Ñaïo ñeá (Nirodha Gamadukkha). Ñaïo ñeá laø nhöõng phöông phaùp ñuùng ñaén, chaéc thaät ñeå dieät tröø ñau khoå. Ñoù laø chaân lyù chæ roõ con ñöôøng quyeát ñònh ñi ñeán caûnh giôùi Nieát Baøn. Noùi moät caùch giaûn dò, ñoù laø nhöõng phöông phaùp tu haønh ñeå dieät khoå vaø ñöôïc vui.
Ñaïo ñeá cuõng nhö caùi toa thuoác maø vò löông y ñaõ keâ ra ñeå ngöôøi bònh mua vaø nhöõng lôøi chæ daãn maø bònh nhaân caàn phaûi y theo ñeå laønh beänh.
III. Boá Cuïc Kyø Dieäu Cuûa Töù Dieäu Ñeá
Töù dieäu ñeá ñaõ ñöôïc Ñöùc Phaät saép ñaët theo moät thöù töï raát khoân kheùo, hôïp lyù, hôïp tình. Ngaøy nay caùc nhaø nghieân cöùu Phaät hoïc AÂu Taây, moãi khi noùi ñeán Töù Dieäu Ñeá, ngoaøi caùi nghóa lyù saâu xa, nhaän xeùt xaùc ñaùng, coøn toùm taét taùn thaùn caùi kieán truùc, caùi boá cuïc, caùi thöù lôùp cuûa toaøn boä phaùp moân aáy.
Tröôùc tieân, Ñöùc Phaät chæ cho chuùng sanh thaáy caùi thaûm caûnh hieän taïi cuûa coõi ñôøi. Caùi thaûm caûnh bi ñaùt naày coù naèm ngay tröôùc maét ta, beân tai ta, ngay trong chính moãi chuùng ta; nhöõng söï thaät coù theå thaáy, nghe, ngöûi, neám, rôø ñöôïc, chöù khoâng phaûi nhöõng söï thaät xa laï ôû ñaâu ñaâu. Ñaõ laø moät chuùng sanh, ai khoâng coù sanh, ai khoâng ñau oám, ai khoâng giaø, ai khoâng cheát v.v...? Vaø nhöõng traïng thaùi aáy ñeàu mang theo taùnh chaát khoå caû. Ñaõ coù thaân, taát phaûi khoå. Ñoù laø moät chaân lyù roõ raøng, giaûn dò, khoâng ai laø khoâng nhaän thaáy, neáu coù moät chuùt ít nhaän xeùt.
Khi chæ cho moïi ngöôøi thaáy caùi khoå ôû tröôùc maét, ôû chung quanh vaø chính trong moãi chuùng ta roài, Ñöùc Phaät môùi ñi qua giai ñoaïn thöù hai laø chæ cho chuùng sanh thaáy nguoàn goác, lyù do cuûa nhöõng noãi khoå aáy. Ngaøi ñaõ töø hieän taïi ñi daàn veà quaù khöù, ñaõ töø beà maët ñi daàn xuoáng beà saâu, ñaõ töø caùi deã thaáy ñeán caùi khoù thaáy. Nhö theá laø lyù luaän cuûa Ngaøi ñaõ ñaët caên baûn leân thöïc taïi, leân nhöõng ñieàu coù theå chöùng nghieäm ñöôïc, chöù khoâng phaûi xa laï, vieãn vong, mô hoà.
Ñeán giai ñoaïn thöù ba, Ñöùc Phaät neâu leân, trình baøy cho chuùng ta thaáy caùi vui thuù cuûa söï heát khoå. Giai ñoaïn naày töông phaûn vôùi giai ñoaïn thöù nhöùt: giai ñoaïn treân khoå sôû nhö theá naøo, thì giai ñoaïn naày laïi vui thuù nhö theá aáy. Caûnh giôùi vui thuù maø Ngaøi trình baøy cho chuùng ta thaáy ôû ñaây, cuõng khoâng coù gì laø mô hoà, vieãn voâng, vì neáu ñaõ coù caùi khoå thì taát nhieân phaûi coù caùi traùi laïi vôùi caùi khoå laø caùi vui. Vaø khi ñaõ thaáy roõ ñöôïc caùi khoå nhö theá naøo, thì môùi haêng haùi tìm caùch thoaùt khoå vaø khao khaùt höôùng ñeán caùi vui maø Ñöùc Phaät ñaõ giôùi thieäu.
Ñeán giai ñoaïn thöù tö laø giai ñoaïn Phaät daïy nhöõng phöông phaùp ñeå thöïc hieän caùi vui aáy. ÔÛ ñaây chuùng ta neân chuù yù laø Ñöùc Phaät trình baøy caûnh giôùi giaûi thoaùt tröôùc, roài môùi chæ baøy phöông phaùp tu haønh sau. Ñoù laø moät loái trình baøy raát khoân kheùo, ñuùng taâm lyù: tröôùc khi baûo ngöôøi ta ñi, thì phaûi neâu muïc ñích seõ ñeán nhö theá naøo, roài ñeå ngöôøi ta suy xeùt, löïa choïn coù neân ñi hay khoâng. Neáu ngöôøi ta nhaän thaáy muïc ñích aáy cao quyù, ñeïp ñeõ, khi aáy ngöôøi ta môùi haêng haùi, noã löïc khoâng quaûn khoù nhoïc, ñeå thöïc hieän cho ñöôïc muïc ñích aáy.
Nhö theá, chuùng ta coù theå phaùc hoïa laïi caùi boá cuïc cuûa böùc hoïa Töù Dieäu Ñeá nhö sau:
Chuùng ta ñang ñöùng tröôùc moät böùc hoïa vó ñaïi goàm coù hai phaàn chính: Phaàn döôùi laø moät beå thaúm meânh moâng, soùng gioù tôi bôøi, trong aáy thuyeàn beø ñang bò ñaém chìm, vôùi voâ soá naïn nhaân ñang laën huïp, keâu la, khoùc loùc, chôùi vôùi... (Khoå ñeá).
Trong caùi phaàn naày cuûa böùc tranh, ta cuõng thaáy ñöôïc nhöõng nguyeân nhaân gaây ra nhöõng thaûm hoïa aáy: ñoù laø nhöõng luoàng gioù duïc voïng, tham, saân, si ... nhöõng ñaùm maây voâ minh ñen nghòt, che khuaát caû maët trôøi (Taäp ñeá).
Nhìn ñeán phaàn treân cuûa böùc hoïa, ta thaáy quang caûnh daàn daàn saùng suûa, yeân tónh; ôû ñaây, gioâng toá khoâng ñeán ñöôïc, khoâng coù nhöõng vöïc saâu, hoá hieåm, khoâng coù nhöõng naïn nhaân ñang reân sieát, khoùc than ... ñaây laø moät mieàn cao nguyeân, caøng leân cao, caûnh trí caøng ñeïp ñeõ, yeân vui. Ngöôøi ôû ñaây troâng coù veû bình tónh, thaûnh thôi, vui veû laém; vaø cuõng nhö caûnh trí, nhöõng ngöôøi caøng ôû taàng baäc cao thì laïi caøng coù dung maïo ñeïp ñeõ, coát caùch phöông phi, giaûi thoaùt... (Dieät ñeá).
Trong phaàn naày, neáu chuùng ta chuù yù nhìn roõ, thì thaáy töø moät caûnh ôû döôùi leân moät caûnh treân, coù nhöõng con ñöôøng ñi vôùi nhöõng caùi baûng ñeà teân ñöôøng ñi, raát hay nhö: Töù nieäm xöù, Töù chaùnh caàn, Töù nhö yù tuùc,. Baùt chaùnh ñaïo v.v... Treân nhöõng con ñöôøng aáy, coù raát nhieàu ngöôøi ñang ñi leân, vaø raát ít ngöôøi ñi xuoáng. vaø caøng leân cao thì con ñöôøng laïi caøng roäng raõi maùt meû, toát ñeïp vaø nhöõng khaùch boä haønh laïi caøng mang raát ít haønh lyù... (Ñaïo ñeá).
Böùc hoïa aáy coù ghi maáy chöõ ôû phaàn döôùi laø: "Theá gian" vaø phaàn treân laø "Xuaát theá gian".
Ñaây, böùc hoïa Töù Dieäu Ñeá roõ raøng trình baøy ra tröôùc maét chuùng ta hai caûnh giôùi: Theá gian vaø Xuaát theá gian, töông phaûn nhö theá ñoù. Nhöõng ai ñaõ nhìn ñöôïc böùc hoïa aáy, taát ñeàu coù moät thaùi ñoä laø muoán xa laùnh caûnh ôû phaàn döôùi vaø mong öôùc ñöôïc soáng trong caûnh giôùi trình baøy ôû phaàn treân böùc hoïa.
IV. Ñòa Vò Quan Troïng Cuûa Töù Dieäu Ñeá Trong Toaøn Boä Giaùo Lyù Cuûa Ñöùc Phaät Thích Ca
Töù Dieäu Ñeá laø giaùo lyù caên baûn cuûa ñaïo Phaät, khoâng phaûi rieâng ñoái vôùi Tieåu Thöøa maø chung cho caû Ñaïi Thöøa nöõa. Ngöôøi tu haønh muoán coù moät keát quaû chaéc chaén, khoâng theå boû qua Töù Dieäu Ñeá ñöôïc. Phaùp moân naày, tuy tieán chaäm, nhöng khi tieán ñöôïc böôùc naøo laø chaéc böôùc naáy. Phaùp moân naày tuy khoâng ñöa thaúng ngöôøi tu haønh ñeán quaû vò Phaät, nhöng vôùi moät söï tinh taán vaø quyeát taâm, noù coù theå deã daøng ñöa ngöôøi tu haønh ñeán quaû vò A La Haùn. Roài töø quaû vò A La Haùn, haønh giaû seõ tu theâm moät phaùp moân khaùc cuûa Ñaïi Thöøa, ñeå tieán ñeán quaû vò Phaät. Caên cô naøo, trình ñoä naøo cuõng coù theå tu theo phaùp moân naày ñöôïc, chöù khoâng phaûi nhö moät soá phaùp moân khaùc, phaûi caàn coù moät trình ñoä hoïc thöùc cao vaø moät trí tueä treân möùc trung bình môùi coù theå theo ñöôïc. Vì theá, noù laø moät phaùp moân phoå thoâng cho caû hai phaùi Tieåu Thöøa laãn Ñaïi Thöøa, Nam toâng vaø Baéc toâng. Ngaøy nay phaùp moân naøy laø phaùp moân ñöôïc phoå bieán nhaát treân theá giôùi. Caùc Phaät töû AÂu Myõ haàu heát ñeàu tu theo phaùp moân naày vaø nhöõng taäp saùch nghieân cöùu veà ñaïo Phaät cuûa nhöõng nhaø Phaät hoïc taây phöông ñeàu noùi nhieàu nhaát veà Töù Dieäu Ñeá.
C. Keát Luaän
Phaät Töû Phaûi Hoïc vaø Thöïc Haønh Phaùp Töù Dieäu Ñeá
Moät giaùo lyù caên baûn, quan troïng nhö Töù Dieäu Ñeá, ngöôøi Phaät töû khoâng theå khoâng hieåu ñöôïc. Khoâng hieåu bieát veà Töù Dieäu Ñeá laø khoâng hieåu bieát gì veà giaùo lyù ñaïo Phaät caû. Ngöôøi Phaät töû, hôn ai caû, phaûi thaáu trieät coõi ñôøi laø khoå. Muoán theá, khoâng gì hôn laø haõy laéng nghe Ñöùc Phaät daïy veà Khoå ñeá, vì chæ coù Khoå ñeá môùi noùi leân moät caùch töôøng taän ñaày ñuû, chính xaùc veà moïi noãi khoå ñau cuûa coõi ñôøi.
Thaáy roõ ñöôïc moïi noãi khoå ñau roài, ta caàn tìm hieåu vì ñaâu coù khoå, nguyeân nhaân cuûa khoå laø ñaâu. Vì chæ khi nhaän thaáy ñöôïc nguoàn goác cuûa noù, môùi coù theå dieät tröø taän goác noù ñöôïc. Ñieàu naøy, cuõng khoâng choã naøo noùi roõ raøng, phaân tích raønh maïch baèng Taäp ñeá. Nhöng thaáy ñöôïc moïi noãi ñau khoå cuûa coõi ñôøi vaø nguoàn goác cuûa noù, khoâng phaûi ñeå maø chaùn ngaùn, khoùc loùc, reân sieát. Neáu theá thì khoâng coù gì tieâu cöïc bi quan baèng. Moät soá dö luaän töôûng laàm ñaïo Phaät laø yeám theá bi quan laø vì hoï ñaõ döøng laïi ôû hai phaàn ñaàu cuûa Töù Dieäu Ñeá.
Nhöng ngöôøi Phaät töû khoâng döøng laïi ñoù. Ñaõ thaáy ñau khoå laøm cho cuoäc ñôøi xaáu xa, ñen toái, khoå ñau, thì phaûi dieät tröø ñau khoå. Haïnh phuùc khoâng ñaâu xa, haïnh phuùc hieän ra sau khi ñaõ dieät tröø ñöôïc ñau khoå. Ñau khoå luøi chöøng naøo thì haïnh phuùc ñeán chöøng aáy, nhö boùng toái tan ñi ñeán ñaâu thì aùnh saùng thay vaøo ñeán ñoù. Muoán thaáy aùnh saùng cuûa Nieát Baøn thì phaûi thöïc hieän nhöõng lôøi daïy cuûa Phaät trong Dieät ñeá.
Muoán thöïc hieän Nieát Baøn thì phaûi coù ñuû phöông tieän. Nhöõng phöông tieän naày, Ñöùc Phaät ñaõ cung caáp moät caùch ñaày ñuû trong trong Ñaïo ñeá.
Nhö theá, Ñöùc Phaät Thích Ca ñaõ laøm ñaày ñuû nhieäm vuï cuûa keû daãn ñöôøng cho chuùng ta ñi töø coõi ñôøi ñen toái ñeán quaû vò A La Haùn. Ngaøi ñaõ ñaët vaøo tay chuùng ta moät baûn ñoà chæ daãn roõ raøng veà cuoäc haønh trình vaø ban cho chuùng ta ñaày ñuû phöông tieän caàn thieát trong chuyeán ñi vó ñaïi aáy.
Chuùng ta chæ coøn leân ñöôøng vaø böôùc ñi.
Minh Quang posted July 11, 2002
