Phaät Hoïc Phoå Thoâng KhoùaThöù Ba
Thích Thieän Hoa
Baøi Thöù Saùu
Dieät Ñeá (Nirodha Dukkha)
(tieáp theo)
V. Dieät Ñeá Töùc Laø Nieát baøn
Kinh Nieát Baøn daïy: "Caùc phieàn naõo dieät goïi laø Nieát Baøn, xa lìa caùc phaùp höõu vi cuõng goïi laø Nieát Baøn".
Nhö caùc ñoaïn tröôùc cuûa baøi naày ñaõ noùi, ñeán boán quaû Thaùnh thì phieàn naõo noâng caïn vaø saâu kín ñaõ tuaàn töï bò tieâu dieät. Vaäy chöùng ñöôïc boán quaû Thaùnh aáy, töùc laø ñaõ chöùng Nieát Baøn. Noùi moät caùch khaùc, Dieät ñeá töùc laø Nieát Baøn.
Nieát Baøn hay Nieát Baøn na hay Neâ hoaøn laø do dòch aâm chöõ Phaïn Nirvana maø ra. Nieát Baøn coù nhieàu nghóa nhö sau:
Nieát (Nir) laø ra khoûi; Baøn (vana) laø röøng meâ, Nieát Baøn laø ra khoûi röøng meâ.
Nieát laø chaúng; Baøn laø deät. Coøn phieàn naõo thì coøn deät ra sanh töû, khoâng phieàn naõo thì khoâng coøn deät ra sanh töû. Vaäy Nieát Baøn laø khoâng deät ra sanh töû luaân hoài.
Chöõ Baøn cuõng coù nghóa laø khoâng ngaên ngaïi. Nieát Baøn coøn coù nhieàu nghóa khaùc nöõa, song toùm laïi khoâng ngoaøi ba nghóa: Baát sanh, giaûi thoaùt, tòch dieät.
Baát sanh, nghóa laø khoâng sanh ra, khoâng sanh caùc thöù meâ laàm toäi loãi.
Giaûi thoaùt, nghóa laø thoaùt ra ngoaøi söï raøng buoäc, khoâng maéc vaøo caùc huyeãn ngaõ, huyeãn phaùp.
Tòch dieät, nghóa laø vaéng laëng, döùt saïch. Vaéng laëng, an laønh, döùt saïch taát caû nguoàn goác meâ laàm.
Vì leõ Nieát Baøn coù nhieàu nghóa nhö theá, neân trong kinh thöôøng ñeå nguyeân aâm maø khoâng dòch nghóa.
Theo ñònh nghóa cuûa chöõ Nieát Baøn naày, thì boán quaû vò treân kia ñeàu goïi Nieát Baøn caû. Song vì ñaõ hoaøn toaøn hay chöa hoaøn toaøn maø chia ra laøm hai thöù:
1. Höõu dö y Nieát Baøn: (Nieát Baøn chöa hoaøn toaøn). Töø quaû vò thöù nhaát Tu ñaø hoaøn ñeán quaû vò thöù ba A na haøm, tuy ñaõ ñoaïn tröø taäp nhaân phieàn naõo, nhöng chöa tuyeät dieät, tuy ñaõ vaéng laëng an vui, nhöng chöa vieân maõn. Söï an vui chöa hoaøn toaøn, vì phieàn naõo vaø baùo thaân coøn soùt laïi, neân goïi laø Nieát-baøn höõu dö y. Vì phieàn naõo coøn soùt laïi neân phaûi chòu quaû baùo sanh töû trong naêm baûy ñôøi; song ngaõ chaáp ñaõ phuïc, neân ôû trong sanh töû maø vaãn ñöôïc töï taïi, chöù khoâng bò raøng buoäc nhö chuùng sinh.
2. Voâ dö y Nieát Baøn: (Nieát Baøn hoaøn toaøn). Ñeán quaû vò A La Haùn, ñaõ ñoaïn heát phieàn naõo, dieät heát caâu sanh ngaõ chaáp, neân hoaøn toaøn giaûi thoaùt caû khoå nhaân laãn khoå quaû. Söï sanh töû khoâng coøn buoäc raøng vò naày ñöôïc nöõa, neân goïi laø Nieát Baøn voâ dö y. Ñaây laø quaû vò cao toät cuûa haøng Thanh vaên. Ñeán ñaây ngoïn löûa duïc voïng ñaõ hoaøn toaøn taét heát, vaø trí voâ ngaïi hieän ra moät caùch ñaày ñuû, khoâng khi naøo coøn trôû laïi taâm khôûi chaáp ngaõ nöõa. Vì theá, neân ñöôïc töï taïi giaûi thoaùt ngoaøi voøng ba coõi: Duïc, Saéc, vaø Voâ saéc giôùi.
VI. Nieát Baøn Cuûa Ñaïi Thöøa Giaùo
Phaät Giaùo goàm coù Tieåu Thöøa vaø Ñaïi Thöøa maø Nieát Baøn laø danh töø chung cho caû hai thöøa aáy. Treân ñaây ñaõ noùi ñeán Dieät ñeá, hay Nieát Baøn cuûa Tieåu Thöøa, nhöng chöa noùi ñeán Nieát Baøn cuûa Ñaïi Thöøa. Vaäy noùi ñeán Nieát Baøn, thì cuõng neân môû roäng phaïm vi, noùi luoân caû Nieát Baøn cuûa Ñaïi Thöøa ñeå ñoäc giaû coù moät quan nieäm ñaày ñuû veà hai chöõ Nieát Baøn.
Noùi nhö theá, khoâng coù nghóa laø Nieát Baøn cuûa Tieåu Thöøa vaø Ñaïi Thöøa laø hai loaïi hoaøn toaøn khaùc nhau veà tính chaát. Neáu coù khaùc, thì chæ khaùc veà phaïm vi roäng heïp, roát raùo hay chöa roát raùo maø thoâi; nghóa laø Nieát Baøn cuûa Ñaïi Thöøa roäng raõi hôn coù theå goàm caû Nieát Baøn cuûa Tieåu Thöøa, maø Nieát Baøn cuûa Tieåu Thöøa khoâng theå goàm caû Nieát Baøn cuûa Ñaïi Thöøa. Caùc thaùnh giaû Nhò thöøa (Tieåu Thöøa) tuy ñaõ ñoaïn heát phieàn naõo, nhöng taäp khí vaãn coøn, coâng ñöùc trí tueä chöa vieân maõn neân Nieát Baøn maø hoï chöùng, duø laø Nieát Baøn cuûa haøng A La Haùn ñi nöõa, ñoái vôùi Ñaïi Thöøa cuõng chöa hoaøn toaøn, nghóa laø coøn laø Höõu dö y Nieát Baøn. Chæ coù Nieát Baøn cuûa chö Phaät môùi ñöôïc goïi laø Voâ dö y Nieát Baøn.
Ngoaøi caùi nghóa roäng heïp treân, Nieát Baøn cuûa Ñaïi Thöøa ñaïi khaùi coù hai loaïi:
1. Voâ truï xöù Nieát Baøn: Ñaây laø Nieát Baøn cuûa caùc vò Boà Taùt. Caùc vò A La Haùn, do tu nhaân giaûi thoaùt maø chöùng ñöôïc quaû giaûi thoaùt; nhöng chöa bieát nguoàn goác cuûa nhaân quaû, coøn chaáp coù thöïc phaùp phaûi tu, quaû vò phaûi chöùng, neân chöa ñöôïc hoaøn toaøn töï taïi. Caùc vò Boà Taùt thì traùi laïi, ñaõ hieåu roõ "Tam giôùi duy taâm, vaïn phaùp duy thöùc", phaùp taùnh bình ñaúng nhö nhö; khoâng thaáy moät phaùp gì coá ñònh, moät vaät gì chaéc thaät, bieät laäp, chæ thaáy chuùng laø nhöõng hình aûnh giaû doái, do ñoái ñaõi vôùi thöùc taâm, taïo thaønh bôûi thöùc taâm. Caùc vò Boà Taùt khoâng coù taâm ñòa ñaûo ñieân sai laàm, khoâng gaùn cho söï vaät moät giaù trò nhöùt ñònh, nhö toát, xaáu, khoå, vui, neân khoâng sanh ra nhöõng thaùi ñoä oaùn, thaân, bæ, thöû, öa, gheùt. Heã coù tri kieán sai laàm ñoù, laø bò chöôùng ngaïi khoå ñau. Caùc vò aáy tu haønh chöùng theo söï taùnh bình ñaúng, ñem taâm hoøa ñoàng cuøng söï vaät maø laøm vieäc lôïi tha. Tuy laøm vieäc lôïi tha, maø vaãn ôû trong chaùnh quaùn. Quaùn caùc phaùp nhö huyeãn nhö hoùa, khoâng coù thaät sanh töû, khoâng coù thaät Nieát Baøn, khoâng bao giöøo truï tröôùc (voâ truï). Do ñoù, Boà Taùt thöôøng ra vaøo sanh töû laáy phaùp luïc ñoä ñeå ñoä sanh, maø vaãn ôû trong Nieát Baøn töï taïi.
2. Taùnh tònh Nieát Baøn: Ñaây laø moät thöù Nieát Baøn töï taùnh thöôøng vaéng laëng maø thöôøng saùng suoát, thöôøng saùng suoát maø thöôøng vaéng laëng, ra ngoaøi taâm löôïng heïp hoøi cuûa phaøm phu vaø trí thöùc höõu haïn cuûa Nhò thöøa, ngoaïi ñaïo. Noù thöôøng boäc loä saùng suoát nôi chö Phaät, maø vaãn thöôøng saün coù nôi moïi loaøi chuùng sinh. Trong kinh coù khi goïi ñoù laø Phaät taùnh, laø chôn taâm, laø Nhö lai taïng v.v...
Neáu chuùng sinh töï tin mình coù taùnh Nieát Baøn thanh tònh, vaø khôûi taâm tu haønh theo töï taùnh aáy, töùc coù theå thaønh Phaät khoâng sai.
Mang töï taùnh Nieát Baøn maø ñeå cho phieàn naõo caáu traàn che laáp, thì laøm chuùng sinh traàm luaân trong beå khoå.
Traùi laïi, ngoä töï taùnh Nieát Baøn maø heát voïng töôûng meâ laàm laø thaønh Phaät, vaø coù ñaày ñuû boán ñöùc: thöôøng, laïc, ngaõ, tònh. "Thöôøng" nghóa laø khoâng bò chi phoái bôûi taùnh voâ thöôøng, khi naøo cuõng nhö khi naøo, khoâng leân boång xuoáng traàm, khoâng coù giaø treû, cheát soáng, ñoåi thay. "Laïc" nghóa laø khoâng coøn khoå naõo, lo buoàn. "Ngaõ" laø ñöôïc hoaøn toaøn töï chuû, khoâng bò noäi taâm hay ngoaïi caûnh chi phoái. "Tònh" laø khoâng coøn oâ nhieãm, luoân luoân thanh tònh, trong saùng. Chuùng ta ñöøng laàm töôûng taùnh "Chôn thöôøng" naày vôùi ñieàu thöôøng haèng cuûa theá gian; taùnh "Chôn laïc" vôùi söï vui thích töông ñoái laø söï vui thích coøn che ñaäy maàm moáng ñau khoå beân trong; taùnh "Chôn ngaõ" vôùi söï töï chuû trong nhaát thôøi, töï chuû ngaøy nay bò ñoäng ngaøy mai; taùnh "Chôn tònh" vôùi söï trong saïch töông ñoái ôû theá gian, söï trong saïch vaät chaát, söï töôùng beân ngoaøi, chöù beân trong vaãn coøn nhieãm oâ.
Vì tính caùch quyù troïng, cao caû tuyeät ñoái cuûa boán ñöùc: Thöôøng, Laïc, Ngaõ, Tònh neân Taùnh tònh Nieát Baøn laø thöù Nieát Baøn cao quí toät ñænh cuûa ñaïo Phaät, vaø ngöôøi Phaät töû Ñaïi Thöøa trong khi tu haønh, ñeàu phaùt nguyeän roäng lôùn quyeát taâm chöùng ñöôïc thöù Nieát Baøn aáy môùi thoâi.
VII. Bieän Minh Veà Nieát Baøn
Taùnh caùch cuûa Nieát Baøn quaù roäng raõi, caûnh giôùi cuûa Nieát Baøn quaù cao thaâm, neân hay gaây ra nhieàu söï hieåu laàm cho caùc caên cô thieån baïc, maø taäp quaùn, thaønh kieán, hoaøn caûnh haèng ngaøy laøm chuû trí thöùc. Ngöôøi ñôøi hay laáy taâm löôïng heïp hoøi cuûa mình ñeå hình dung Nieát Baøn, vaø ñaõ hình dung moät caùch quaù sai laïc, neân cuoái cuøng hoï keát luaän raèng: cöùu caùnh cuûa ñaïo Phaät laø moät söï khoâng töôûng. Caâu chuyeän nguï ngoân sau ñaây chöùng minh moät caùch huøng hoàn taâm traïng aáy:
Ngaøy xöa coù moät con caù, vì noù laø loaøi ôû nöôùc, neân dó nhieân cuoäc ñôøi chæ soáng trong nöôùc, vaø ngoaøi nöôùc ra khoâng bieát gì heát.
Moät hoâm noù ñang nhôûn nhô bôi loäi trong hoà, tình côø gaëp moät con ruøa, maø noù ñaõ quen töø tröôùc, ñi du lòch treân ñaát lieàn veà. Noù lieàn chaøo:
- Chaøo anh! Ñaõ töø laâu toâi khoâng gaëp anh. Vaäy xöa raøy anh ôû ñaâu?
- OÀ! Toâi ñi du lòch töø treân ñaát lieàn veà. Treân aáy, maët ñaát khoâ raùo quaù!
- Ñaát khoâ! Anh noùi caùi gì laï vaäy? Toâi chöa bao giôø thaáy nôi naøo kyø laï nhö vaäy. Leõ naøo laïi coù ñaát khoâ?
- Xin theà raèng toâi khoâng noùi ñuøa vôùi anh ñaâu. Nhöng neáu quaû tình anh khoâng theå tin ñöôïc thì tuøy anh, khoâng ai ngaên caûn ñöôïc anh; nhöng duø sao, toâi cuõng môùi töø ñoù veà.
- Naøy anh, anh haõy coá gaéng dieãn ñaït cho hôïp lyù hôn. Toâi nghi raèng caùch dieãn ñaït cuûa anh chöa ñöôïc roõ raøng laém. Anh vui loøng cho toâi bieát ñaát maø anh noùi ñoù coù gioáng nhö caùi gì trong theá giôùi cuûa chuùng ta ôû ñaây? Noù coù aåm öôùt khoâng?
- Khoâng! Noù khoâng aåm öôùt.
- Theá noù coù maùt dòu vaø laïnh khoâng?
- Noù khoâng maùt, khoâng dòu maø cuõng chaúng laïnh.
- Theá noù coù trong suoát ñeå cho aùnh saùn xuyeân qua ñöôïc khoâng?
- Khoâng, noù khoâng trong suoát vaø aùnh saùng khoâng theå xuyeân qua ñöôïc.
- Theá noù coù meàm vaø deã bò eùp ñeå cho toâi coù theå quaäy vi vaø ñi laïi deã daøng trong aáy khoâng?
- Khoâng, noù khoâng meàm, khoâng bò doàn eùp deã daøng vaø trong aáy, anh cuõng khoâng theå bôi loäi ñöôïc.
- Theá noù coù löu ñoäng vaø ñoå thaønh thaùc ñöôïc khoâng?
- Khoâng, noù khoâng löu ñoäng vaø cuõng khoâng ñoå thaønh thaùc ñöôïc.
- Vaäy thì noù coù daâng leân ñeå taïo thaønh nhöõng muõi soùng baïc ñaàu ñöôïc khoâng?
- Khoâng, toâi chöa bao giôø thaáy noù daâng thaønh laøn soùng caû.Ñeán ñaây, con caù veânh vaùo töï ñaéc than raèng:
- Toâi ñaõ töøng noùi vôùi anh raèng: ñaát maø anh noùi ñoù laø khoâng phaûi caùi gì caû. Toâi cuõng vöøa hoûi anh veà ñaát aáy vaø vôùi caâu hoûi naøo anh cuõng traû lôøi raèng khoâng. Ñaát anh noùi ñaõ laø khoâng phaûi baát cöù caùi gì toâi neâu ra, vaäy thì ñaát haún laø ngoan khoâng. Anh ñöøng tìm caùch bòp toâi nöõa.
- Toát! Anh ñaõ quaû quyeát raèng khoâng coù ñaát lieàn. Toâi cuõng khoâng coù caùch naøo hôn laø cöù ñeå anh tieáp tuïc tin nhö anh ñaõ nghóa. Nhöng moät mai, coù ai khaùc hôn toâi vaø ñuû söùc phaân bieät cho anh thaáy söï sai khaùc giöõa ñaát vaø nöôùc, ngaøy aáy anh seõ thaáy raèng anh chæ laø moät con caù ngoác.Taâm traïng cuûa con caù naøy laø taâm traïng cuûa moät soá ngöôøi thöôøng döïa vaøo söï hieåu bieát noâng caïn cuûa mình, ñeå quan nieäm Nieát Baøn. Coù ngöôøi nghó raèng Nieát Baøn laø moät traïng thaùi hö voâ tòch dieät; coù ngöôøi nghó Nieát Baøn laø caûnh Thieân ñöôøng nhö cuûa ngoaïi ñaïo; coù ngöôøi laïi baûo neáu Nieát Baøn khoâng phaûi laø hö voâ tòch dieät maø cuõng khoâng phaûi laø Thieân ñöôøng, thì Nieát Baøn laø moät khoâng töôûng.
Nieát Baøn khoâng theå laø moät traïng thaùi hö voâ tòch dieät ñöôïc. Tam taïng giaùo ñieån chöa bao giôø noùi ñeán caûnh giôùi hö voâ aáy. Söï hieåu laàm Nieát Baøn vôùi hö voâ laø con ñeû cuûa söï nghieân cöùu thoâ thieån, noâng caïn qua caùc ñònh nghóa cuûa Nieát Baøn. Nghe noùi Nieát Baøn töùc laø "Dieät", ngöôøi ta voäi töôûng ngay "Dieät" nghóa laø hoaïi dieät khoâng coù gì toàn taïi caû. Ngöôøi ta khoâng ngôø raèng "Dieät" ôû ñaây, coù nghóa laø dieät nguoàn goác ñau khoå, phieàn naõo, meâ laàm. Maø khi ñau khoå dieät thì an vui taát phaùt sinh, meâ laàm dieät thì saùng suoát taát toû loä.
Nhö treân ñaõ trình baøy, Nieát Baøn coù ñuû dieäu duïng: Thöôøng, Laïc, Ngaõ, Tònh thì sao goïi laø hö voâ ñöôïc?
Nieát Baøn cuûa Phaät cuõng khoâng phaûi laø moät caûnh thieân ñöôøng nhö ngöôøi ñôøi vaø caùc ngoaïi ñaïo thöôøng ca tuïng. Nguyeân nhaân cuûa söï hieåu laàm naøy laø do taäp quaùn xem Phaät Giaùo cuõng nhö caùc "thaàn ñaïo" khaùc. Tröôùc khi Phaät giaùng theá, trong kinh Veä ñaø (veùda) cuûa ngoaïi ñaïo ôû AÁn ñoä, cuõng töøng duøng danh töø Nieát Baøn vôùi nhieàu ñònh nghóa khaùc nhau, tuøy theo trình ñoä hieåu bieát cao thaáp cuûa hoï. Coù ñaïo cho cheát roài maát haún laø Nieát Baøn; coù ñaïo cho coõi trôøi cuûa Duïc giôùi laø Nieát Baøn; coù ñaïo cho chöùng ñöôïc taùnh khoâng tham aùi ôû coõi Sô thieàn laø Nieát Baøn; coù ñaïo cho caùc ñònh caûnh Khoâng-voâ-bieân xöù; Phi-phi-töôûng xöù ôû coõi trôøi Voâ-saéc laø Nieát Baøn.
Nhöng, vôùi ñaïo Phaät thì nhöõng nôi aáy coøn ôû trong voøng tam giôùi luaân hoài. Bôûi ôû ñoù chöa dieät ñöôïc heát loøng chaáp ngaõ, chaáp phaùp, coøn soáng cheát theo voïng töôûng sanh dieät, chöù chöa ñöôïc roát raùo nhö Nieát Baøn cuûa Phaät.
Noùi moät caùch toùm taét deã hieåu, Nieát Baøn cuûa ñaïo Phaät laø söï theå nhaäp vaøo baûn theå saùng suoát, thanh tònh, ñaày ñuû caùc ñöùc Thöôøng, Laïc, Ngaõ, Tònh. Baûn theå aáy khoâng phaûi cheát laëng maø laø soáng ñoäng, coù ñaày ñuû coâng naêng, moät söï soáng ñoäng trong vaéng laëng, maø kinh thöôøng goïi laø "vaéng thöôøng soi, soi maø thöôøng vaéng" (tòch nhi thöôøng chieáu, chieáu nhi thöôøng tòch).
Moät hoïc giaû taây phöông raát thoâng hieåu veà ñaïo hoïc Ñoâng phöông. OÂng Ram Linsen ñaõ vieát trong quyeån Le Destin du 20 sieøcle (vaän meänh cuûa theá kyû hai möôi) nhö sau veà Nieát Baøn: "Nieát Baøn khoâng phaûi tòch nhieân baát ñoäng, cuõng khoâng phaûi laø caùi troáng khoâng, laø caùi cheát maát voâ toâng voâ tích. Nieát Baøn laø söï thöïc chöùng caùi baûn theå cuûa vuõ truï. Khoâng thöïc chöùng ñöôïc caùi baûn theå ñoù laø ngöôøi coøn thieáu soùt, laø soáng moät ñôøi soáng maát quaân bình giöõa xaùc thòt vaø taâm linh. Nieát Baøn khoâng phaûi laø ngoaøi caùi ñoäng. vaø chính Nieát Baøn môùi laø nguoàn goác cuûa nhöõng vieäc laøm chaân chính. Ñaây laø moät söï thaät, nhaát laø ñoái vôùi Ñaïi Thöøa Phaät Giaùo".
Nhö theá, Nieát Baøn khoâng phaûi laø moät loái khoâng töôûng, vieãn voâng khoâng thöïc hieän ñöôïc. Mieãn laø töï tin mình coù taùnh Nieát Baøn vaø coá gaéng taäp soáng theo töï taùnh aáy, thì Nieát Baøn laø moät keát quaû raát thieát thöïc. Meâ muoäi khoâng töï tin mình coù taùnh Nieát Baøn laø chuùng sinh; töï tin mình coù taùnh Nieát Baøn vaø laøm phaùt trieån taùnh aáy laø Thaùnh giaû. Ñeå cho phieàn naõo tham, saân, si voâ minh chaáp ngaõ laøm chuû, laø luaân hoài. Gaïn loïc caáu baån phieàn naõo voâ minh nôi taâm thöùc cho heát saïch, nhö gaïn boû buøn nhô nôi nöôùc, cho ñeán khi ly nöôùc hoaøn toaøn trong suoát, aáy laø Nieát Baøn hieån hieän.
VIII. Moät Maåu Chuyeän Veà Nieát Baøn
Ñeå chöùng minh taùnh caùch trieàn phöôïc cuûa phieàn naõo vaø giaûi thoaùt cuûa Nieát Baøn treân ñaây, trong kinh Samitha Nikaya (Taïp A Haøm) Phaät keå moät maåu chuyeän nhö sau:
"Coù moät teân troäm bò ngöôøi ta baét ñöôïc ñem naïp cho nhaø vua. Muoán giam giöõ noù, nhaø vua ra leänh dôû naép röông thaû ra boán con raén doäc. Con thöù nhaát quaán laáy tay maët toäi nhaân; con thöù hai quaán laáy tay traùi toäi nhaân; con thöù ba quaán ngang hoâng vaø con thöù tö quaán quanh coå noù.
Moät ngöôøi ñöùc haïnh ñeán gaàn toäi nhaân, thaáy roõ tình caûnh, lieàn noùi raèng: Ngöôi ñaõ bò ngöôøi ta giöõ gìn caån thaän, vaäy haõy ñöùng yeân, chôù neân cöïa quaäy maø bò raén caén. Noïc con raén thöù nhaát seõ laø cho thaân ngöôi cöùng ñô nhö ñaù; noïc con raén thöù hai laøm cho thaân ngöôi tieâu ra nhö nöôùc; noïc con raén thöù ba laøm cho thaân ngöôi tan ra nhö boät vaø bò gioù cuoán ñi; noïc con raén thöù tö seõ ñoát ngöôi chaùy nhö ngoïn löûa.
Teân troäm traû lôøi:
- Khoâng phaûi! Nhöõng con raén aáy ñeàu laø ñoà trang söùc cuûa toâi. Ñaây laø ñoâi voøng cuûa toâi, ñaây laø sôïi daây chuyeàn coå vaø ñaây laø sôïi daâylöng.
Ngöôøi ñöùc haïnh laïi daïy noù töø töø gôõ boán con raén aáy, ñem boû vaøo trong röông, ñaïy naép laïi, roài mau mau chaïy troán.
Noù laøm theo.
Hay tin, nhaø vua lieàn truyeàn leänh cho naêm teân lính ñuoåi theo baét teân troäm.
Noù raùng chaïy ñöôïc moät ñoåi, laïi gaëp ngöôøi ñöùc haïnh khi naõy hoâ to:
- Ngöôi haõy chaïy thaät mau leân! Coù naêm teân lính ñang ñuoåi theo sau löng kìa! Chuùng laïi thaû ra boán con raén ñoäc ñeå röôït baét ngöôi ñaáy.
Khi ñaõ ñuoái söùc, teân troäm lieàn döøng chaân laïi, vaø thaáy phía tröôùc coù saùu caùi nhaø boû troáng, vöøa bò saùu teân cöôùp vaøo veùt saïch cuûa caûi.
Saùu teân cöôùp laïi nhaäp ñoaøn vôùi naêm teân lính ñeå ñuoåi baét noù.
Ngöôøi ñöùc haïnh laïi hoâ to leân nöõa:
- Ngöôi raùng chaïy mau leân! Boïn cöôùp vaø lính nhaø vua saép ñeán nôi. Chuùng laïi baét theâm moät ngöôøi baïn thaân cuûa ngöôi ñeå duï ngöôi trôû veà trò toäi.
Nhöng chaïy ñöôïc moät ñoãi, toäi nhaân laïi gaëp moät caùi bieån ngay tröôùc maët, neân phaûi döøng chaân laïi. Noù heát söùc lo aâu, vì taïi ñaây khoâng coù ghe thuyeàn chi ñeå thoaùt thaân caû.
Ngöôøi ñöùc haïnh daïy noù laáy taùm caønh caây khoâ, keát laïi thaønh beø, ñeå bôi ñi troán.
Laøm beø xong, noù bôi ra ñöôïc moät ñoãi thì gaëp moät hoøn cuø lao. Noù ñònh gheù leân, nhöng doøm ngoaùi laïi phía sau, thaáy quaân lính vaãn coøn ñuoåi naø theo. Noù coá söùc bôi ñeán moät cuø lao thöù nhì, roài thöù ba vaø thöù tö. Nhaân daân ôû taïi choã ñoù lieàn toân noù leân laøm vua. Luùc aáy, ñoaøn ngöôøi ñuoåi theo sau noù ñeàu bò tieâu dieät vaø noù khoâng coøn thaáy hình boùng ñau nöõa!
Nhaø vua aùm chæ caùi nghieäp; teân troäm aùm chæ ngöôøi ñi tìm ñaïo; boán con raén ñoäc aùm chæ töù ñaïi; naêm teân lính aùm chæ nguõ uaån; saùu caùi nhaø boû troáng sau khi bò cöôùp aùm chæ saùu caên; saùu teân cöôùp aùm chæ saùu traàn; taùm caønh caây keát laïi thaønh beø aùm chæ baùt chaùnh ñaïo; boán cuø lao aùm chæ boán böïc thieàn ñònh hay boán quaû Thaùnh; leã toân vöông aùm chæ söï giaûi thoaùt; söï tieâu dieät cuûa ñoaøn ngöôøi ñuoåi theo sau aùm chæ söï tan bieán cuûa maøn voâ minh vaø söï beû gaõy baùnh xe luaân hoài".
Maåu chuyeän treân naày nguï yù raèng: keû phaøm phu bò maøn voâ minh che laáp, ñaém meâ theo vaät duïc, nhaän khoå laøm vui, nhaän xaáu laøm toát, khaùc gì keû toäi troäm nhaän raén ñoäc laøm ñoà trang söùc. Neáu noù khoâng nhôø nhaø tu haønh ñöùc haïnh haïy baûo, thì ñaâu bieát mình ñang bò raén ñoäc bao vaây ñeå chaïy thoaùt, vaø ñaâu coù gaéng söùc deûo dai ñeå böôùc leân bôø giaûi thoaùt.
Chuùng sinh khi coøn meâ laàm, gaây neân toäi loãi, thì giôø phuùt naøo cuõng bò caàm tuø trong ñau khoå, bò troùi buoäc vì nghieäp nhaân. Nhöng ñeán khi böôùc leân bôø giaûi thoaùt, ñöôïc töï taïi thì chaúng khaùc gì moät vò chuùa teå.
Boán cuø lao maø teân troäm ñeán ñöôïc trong caâu chuyeän naøy, chæ môùi coù nghóa laø boán quaû Thaùnh cuûa haøng Nhò thöøa, chöa phaûi laø Nieát Baøn roát raùo, hoaøn toaøn cuûa chö Phaät. Nhöng duø sao caâu chuyeän treân cuõng cho chuùng ta moät yù nieäm thoâ thieån veà söï tieán trieån cuûa keû tu haønh ñi töø caûnh giôùi ñau khoå, phieàn naõo laø caûnh giôùi Ta baø naày, ñeán traïng thaùi Thöôøng, Laïc, Ngaõ, Tònh laø Nieát Baøn.
C. Keát Luaän
Noùi toùm laïi, Dieät-ñeá töùc laø chaân lyù chaéc thaät noùi veà quaû vò maø moät keû tu haønh coù theå chöùng ñöôïc. Quaû vò aáy töùc laø Nieát Baøn.
Nhöng vì söï tu haønh coù thaáp coù cao, coù roäng coù heïp, neân quaû chöùng töùc laø Nieát Baøn cuõng coù thaáp coù cao, coù hoaøn toaøn, coù chöa hoaøn toaøn.
Ñoái vôùi haøng Tieåu Thöøa, thì ba quaû ñaàu: Tu ñaø hoaøn, Tö ñaø haøm, A na haøm laø thuoäc veà Höõu dö y Nieát Baøn, vì phieàn naõo chöa hoaøn toaøn tuyeät dieät. Chæ ñeán quaû vò A La Haùn laø quaû vò maø moïi phieàn naõo ñaõ tuyeät dieät, môùi thuoäc veà Voâ dö y Nieát Baøn.
So vôùi Ñaïi Thöøa, thì Nieát Baøn cuûa A La Haùn cuõng coøn laø Höõu dö y Nieát Baøn, vì caùc vò A La Haùn maëc duø phieàn naõo ñaõ döùt saïch, ngaõ chaáp ñaõ heát, nhöng phaùp chaáp haõy coøn, thaáy coù phaùp mình tu, coù Nieát Baøn mình chöùng, neân chöa coù theå goïi laø ñöôïc laø Voâ dö y Nieát Baøn. Chæ coù Nieát Baøn cuûa Ñaïi Thöøa môùi laø Voâ dö y Nieát Baøn, vì ôû ñaây ñaõ döùt saïch ngaõ chaáp, phaùp chaáp, khoâng coøn thaáy coù phaùp mình tu, Nieát Baøn mình chöùng.
Nieát Baøn cuûa Ñaïi Thöøa coù hai loaïi: Voâ truï xöù Nieát Baøn cuûa caùc vò Boà Taùt, vaø Taùnh tònh Nieát Baøn laø chaân taùnh baûn lai thanh tònh vaø saùng suoát cuûa vuõ truï, maø caùc Ñöùc Phaät ñaõ theå chöùng.
Treân ñaây keå sô qua caùc loaïi Nieát Baøn, laø caùc quaû vò cuûa Dieät-ñeá Nieát Baøn maø chuùng toâi dieãn taû baèng vaên töï ôû ñaây so vôùi Nieát Baøn thaät, coøn xa caùch muoân truøng, Nhöng vôùi hoaøn caûnh hieän taïi cuûa chuùng ta, khoâng coù phöông tieän naøo khaùc hôn ñeå trình baøy vaø tìm hieåu Nieát Baøn, thì ñaønh phaûi duøng vaên töï vaäøy.
Muoán thaáy ñöôïc Nieát Baøn thaät, phaûi töï mình thaân chöùng, phaûi theå nhaäp Nieát Baøn. Muoán thaân chöùng, theå nhaäp Nieát Baøn, caàn phaûi tu theo phöông phaùp maø Ñöùc Phaät ñaõ daïy trong phaàn Ñaïo-ñeá, laø phaàn maø chuùng toâi seõ trình baøy trong nhöõng baøi sau ñaây.
Minh Quang posted July 16, 2002
