Phaät Hoïc Phoå Thoâng KhoùaThöù Ba
Thích Thieän Hoa
Baøi Thöù Naêm
Dieät Ñeá (Nirodha Dukkha)
A. Môû Ñeà
Sau khi noùi veà phöông dieän ñau khoå xong, Ñöùc Phaät noùi veà phöông dieän an laïc.
Sau khi giaûi baøy ñaày ñuû hieän töôïng nhaân quaû veà phaàn nhieãm, veà phöông dieän ñau khoå xong, Ñöùc Phaät lieàn thuyeát minh caùc hieän töôïng nhaân quaû veà phaàn tònh, veà phöông dieän an laïc. Noùi moät caùch khaùc, sau khi daïy xong Khoå ñeá vaø Taäp ñeá, Ñöùc Phaät lieàn daïy Dieät ñeá vaø Ñaïo ñeá. Coù ngöôøi chæ thaáy hai phaàn ñaàu cuûa Töù ñeá laø Khoå vaø Taäp, neân ñaõ töôûng Phaät laø ñaïo yeám theá, bi quan. Hoï cho raèng Phaät giaùo gieo vaøo loøng ngöôøi söï chaùn ñôøi vaø tuyeät voïng. Hoï ñaõ laàm lôùn! Keû bi quan, chaùn ñôøi laø keû thaáy cuoäc ñôøi xaáu xa, ñau khoå, maø khoâng tìm ra phöông phaùp ñeå thoaùt ra caûnh aáy, maø chæ buoâng xuoâi tay ngoài nhìn vaø khoùc than, saàu khoå. Ñaïo Phaät khoâng laøm nhö theá. Ñaïo Phaät trình baøy cho moïi ngöôøi thaáy caùi hieän taïi ñen toái cuûa mình, caùi hoaøn caûnh xaáu xa, coù nhieàu söï khuyeát ñieåm, ñeå caûi ñoåi noù, kieán taïo laïi moät cuoäc soáng ñeïp ñeõ, an vui hôn. Moät giaùo lyù nhö theá, khoâng theå goïi laø yeám theá, bi quan ñöôïc maø chính laø yeâu ñôøi, laïc quan, vì coøn tin töôûng ôû khaû naêng kieán taïo cuûa mình vaø chuùng sinh. Caûnh giôùi maø Ñöùc Phaät trình baøy cho chuùng ta thaáy ôû ñaây laø moät caûnh giôùi hoaøn toaøn traùi ngöôïc vôùi caûnh giôùi toái taêm, saàu khoå, ñôùn ñau maø chuùng ta ñang soáng. Caûnh giôùi aáy laø moät caûnh giôùi huy hoaøng, an laïc, maø chæ nhöõng ngöôøi ñaõ dieät tuïc, heát meâ môùi ñaït ñöôïc.
Caûnh giôùi aáy, chuùng ta seõ nghe Ñöùc Phaät trình baøy trong phaàn Dieät ñeá sau ñaây:
B. Chaùnh Ñeà
I. Ñònh Nghóa
Sao goïi laø Dieät-ñeá?
Dieät laø tieâu dieät, tröø dieät. Dieät ôû ñaây töùc laø dieät duïc voïng meâ môø, phieàn naõo. Ñeá laø lyù leõ chaéc thaät, ñuùng ñaén do trí tueä saùng suoát soi thaáu vaø thuyeát minh. Dieät-ñeá, chöõ Pali goïi laø "Nirodha Dukkha" töùc laø söï thaät ñuùng ñaén, maø Ñöùc Phaät ñaõ thuyeát minh veà hoaøn caûnh toát ñeïp maø moïi ngöôøi coù theå ñaït ñöôïc khi ñaõ dieät heát moïi phieàn naõo, meâ môø. Phieàn naõo, meâ môø laø nguyeân nhaân cuûa ñau khoå, nhö chuùng ta ñaõ nghe Phaät thuyeát trong phaàn Taäp-ñeá.
Khoå laø quaû, maø Taäp laø nhaân. Dieät khoå maø chæ dieät caùi quaû thì khoâng bao giôø heát khoå ñöôïc. Muoán dieät khoå taän goác, thì phaûi dieät caùi nhaân cuûa noù, nhö muoán nhoå caùi thaân caây, thì phaûi bôùi cho heát caùi reã cuûa noù aên saâu trong loøng ñaát.
Trong kinh Nhaân quûa, Phaät daïy raèng: "Caùc oâng phaûi bieát, vì Taäp nhaân phieàn naõo môùi coù quaû khoå sanh töû, vaäy caùc oâng phaûi döùt tröø phieàn naõo taäp nhaân. Khi ñaõ döùt tröø roài, laïi thöôøng thöôøng phaûi naém chaët choã döùt tröø cho chaén chaéc, khoâng khi naøo nôùi boû. Ñeán khi chöùng ñöôïc ñaïo quaû Nieát Baøn, thì taát nhieân taäp nhaân phieàn naõo phaûi dieät heát, maø quaû khoå luaân hoài cuõng khoâng coøn".
Theá cho bieát, muoán giaûi thoaùt taát phaûi tu haønh. Maø tu haønh laø gì?
Laø dieät tröø taäp nhaân phieàn naõo vaäy. Dieät tröø ñöôïc phaàn naøo taäp nhaân laø ñaõ böôùc ñeán gaàn giaûi thoaùt chöøng aáy, nhö moät caùi phao; caøng bôùt daàn ñöôïc chöøng naøo vaät naëng dìm noù xuoáng, thì noù laïi caøng noåi daàn leân maët nöôùc chöøng aáy vaäy.
II. Thöù Lôùp Ñoaïn Hoaëc (meâ laàm)
Nhö chuùng ta ñaõ bieát trong baøi Taäp-ñeá, taäp nhaân phieàn naõo raát phöùc taïp, coù thöù mong manh, caïn côït, coù thöù in saâu vaøo taâm thöùc töø laâu ñôøi laâu kieáp raát khoù döùt tröø. Do tính chaát caïn saâu cuûa caùc thöù phieàn naõo aáy, neân ñoaïn tröø cuõng phaûi tuaàn töï, theo thöù lôùp.
Coù hai lôùp ñoaïn hoaëc chính laø:
1. Kieán ñaïo sôû ñoaïn hoaëc: Nhöõng meâ laàm naày, khi thaáy chaùnh ñaïo môùi ñoaïn ñöôïc. Ñaây laø söï döùt tröø nhöõng sai laàm veà phaàn lyù trí. Nhöõng phieàn naõo naày thuoäc loaïi caïn côït gaây ra bôûi söï gaàn guõi taø sö, söï tuyeân truyeàn taø vaïy cuûa saùch vôû, cuøng nhöõng ngöôøi tri kieán khoâng chaân chaùnh. Neáu gaëp ñöôïc Minh sö, thaáy ñööoïc chaân lyù, thì lieàn ñoaïn heát. Vì theá söï döùt tröø nhöõng phieân naõo naày, goïi laø "Kieán ñaïo sôû ñoaïn hoaëc".
2. Tu ñaïo sôû ñoaïn hoaëc: Nhöõng meâ laàm naày, khi tu ñaïo môùi ñoaïn ñöôïc. Ñaây laø söï ñoaïn tröø nhöõng phieàn naõo, saâu kín, ñaõ ñam saâu goác reã trong taâm thöùc, bieán thaønh thoùi quen, nhö söï chaáp ngaõ, söï say ñaém nhuïc duïc, tham, giaän, kieâu caêng v.v... Ñoái vôùi nhöõng thöù phieàn naõo naày, phaûi caàn nhieàu coâng phu tu haønh deûo dai, chaéc chaén môùi coù theå ñoaïn tröø ñöôïc. Do ñoù, môùi goïi laø "Tu ñaïo sôû ñoaïn hoaëc".
III. Caùc Taàng Baäc Tu Chöùng
Ñoaïn treân laø noùi toång quaùt veà hai loaïi ñoaïn dieät phieàn naõo cho deã phaân bieät vaø deã hieåu. Ñeán ñaây, ñeå coù moät yù nieäm roõ raøng veà caùc taàng baäc tu chöùng maø moät haønh giaû caàn phaûi traûi qua, chuùng ta haõy tuaàn töï ñieåm qua caùc quaû vò töø thaáp ñeán cao.
1. Töù gia haïnh: Muoán ñoaïn tröø kieán hoaëc, tröôùc tieân ngöôøi tu haønh phaûi rôøi xa caùc taø thuyeát, xoay taâm yù, tö töôûng daàn vaøo chaân lyù: voâ thöôøng, voâ ngaõ, baát tònh, töù ñeá, ñeå nhaän chaân ñöôïc caùc taùnh caùch voâ thöôøng, voâ ngaõ, baát tònh, khoâng thaät v.v... cuûa cuoäc ñôøi. Nhôø söï gaàn guõi vôùi chaân lyù nhö theá, neân nhöõng ñieàu thaáy bieát sai laàm ñieân ñaûo seõ tan heát vaø 88 moùn kieán hoaëc cuõng khoâng coøn. Tuy nhieân, khoâng phaûi chæ trong moät luùc maø ñoan ñöôïc taát caû kieán hoaëc; traùi laïi, phaûi caàn nhieàu thôøi giôø, coâng phu tu taäp. Töø nhöõng tö töôûng, thaønh kieán meâ laàm cuûa phaøm phu maø ñeán Thaùnh trí ñeå döï vaøo doøng Thaùnh quaû, ngöôøi tu haønh phaûi tu boán gia haïnh sau ñaây:
a) Noaõn vò: Noaõn laø hôi noùng; vò laø ñòa vò. Ngöôøi xöa, khi muoán laáy löûa, hoï duøng hai thanh cuûi tre coï saùt vaøo nhau; tröôùc khi löûa saép baät leân, phaûi qua giai ñoaïn phaùt ra hôi noùng. Ngöôøi tu haønh muoán coù löûa trí tueä, cuõng phaûi traûi qua giai ñoaïn hôi noùng. Taát nhieân hôi noùng löûa trí tueä chöa ñoát chaùy ñöôïc cuûi phieàn naõo, nhöng khoâng theå khoâng qua giai ñoaïn naày ñöôïc. Ñoù laø giai ñoaïn "Noaõn vò".
b) Ñaûnh vò: Ñaûnh laø choùp cao. Qua khoûi giai ñoaïn Noaõn vò, ngöôøi tu haønh tieáp tuïc tieán böôùc vaø leân ñöôïc treân choùp ñænh nuùi meâ laàm. Ñöùng ôû ñòa vò naày, toaøn thaân haønh giaû ñöôïc taém trong khoaûng khoâng gian roäng raõi voâ bieân, nhöng chaân chöa rôøi khoûi choùp nuùi meâ laàm.
c) Nhaãn vò: Nhaãn laø nhaãn nhòn, chòu ñöïng. Ngöôøi bieát nhòn, luoân luoân vaãn yeân laëng saùng suoát tröôùc söï khuaáy phaù cuûa ñoái phöông. Ngöôøi tu haønh leân ñeán baäc naøy, trí giaùc ngoä ñaõ gaàn saùng toû, thaân taâm vaãn giöõ ñöôïc möïc yeân laëng trong saùng, maëc duø caùc phaùp coù laêng xaêng vaø aån hieän.
d) Theá ñeä nhaát vò: Baäc naày cao quí nhaát trong ñôøi. Tu ñeán baäc naøy laø moät coâng phu raát to taùt, gaàn giaûi thoaùt ra ngoaøi voøng Duïc giôùi, nhö con dieàu giaáy bay lieäng giöõa khoâng trung, töï do qua laïi, khoâng coøn bò caùi gì laøm ngaên ngaïi, ngoaøi sôïi giaây gai nhoû. Neáu böùt sôïi gai kia laø dieàu bay luoân. Cuõng nhö theá, ngöôøi tu haønh phaù heát phaàn kieán-hoaëc nhoû nhít sau cuøng laø ñöôïc giaûi thoaùt luoân.
Toùm laïi, ngöôøi tu haønh thöôøng xuyeân qua boán moùn gia haïnh naày, töùc laø phaù ñöôïc caùi laàm veà tri kieán hay kieán hoaëc, caùi laàm cuûa Phi-phi-töôûng maø chöùng ñaëng quaû Tu-ñaø-hoaøn laø quaû vò ñaàu tieân trong Thanh-vaên-thöøa.
2. Tu ñaø hoaøn: Taøu dòch laø Döï löu quaû (döï vaøo doøng Thaùnh). ÔÛ quaû vò naøy, yù thöùc ñaõ saùng suoát, khoâng coøn bò meâ laàm nöõa, song thaát-thöùc coøn chaáp ngaõ, neân phaûi trôû laïi trong coõi Duïc, nhieàu nhaát laø baûy phen sanh töû nöõa, môùi goït saïch caùc kieát söû phieàn naõo thaàm kín, naèm neùp trong taâm thöùc, vaø chöùng quaû A La Haùn.
3. Tö ñaø haøm: Taøu dòch laø Nhaát lai, nghóa laø moät phen sanh laïi coõi Duïc ñeå tu haønh vaø döùt cho saïch phaàn meâ laàm ôû coõi Duïc, môùi tieán ñeán böïc A La Haùn. Treân kia, quaû Tu ñaø hoaøn chæ laø keát quaû cuûa coâng phu tu haønh ñoaïn ñöôïc kieán-hoaëc, chöù chöa ñaù ñoäng ñeán tö-hoaëc. Sau khi chöùng quaû Thaùnh ñaàu tieân roài, phaûi tu nöõa ñeå ñoaïn tröø tö-hoaëc, môùi chöùng ñöôïc baäc naày. Tuy nhieân, ôû coõi Duïc coù chín phaåm tö-hoaëc, maø vò naøy chæ môùi ñoaïn coù 6 phaåm, coøn 3 phaåm nöõa chöa ñoaïn. Nghóa laø môùi ñoaïn saùu phaåm thoâ thieån beân ngoaøi, coøn ba phaåm saâu kín beân trong chöa ñoaïn. Vì theá, phaûi trôû laïi moät phen ñeå ñoaïn cho heát ba phaàn sau, môùi böôùc leân Thaùnh quaû thöù ba laø A na haøm ñöôïc.
4. A na haøm: Taøu dòch laø Baát lai (nghóa laø khoâng trôû laïi coõi Duïc nöõa). Khi coøn bò meâ laàm cuûa coõi Duïc loâi keùo, môùi sanh vaøo coõi Duïc. Ñeán ñòa vò A na haøm naày nhöõng meâ laàm aáy khoâng coøn nöõa, neân khoâng bò taùi sanh ôû ñaáy nöõa, tröø tröôøng hôïp phaùt nguyeän trôû laïi coõi naày ñeå ñoä sanh. Vò naày ôû coõi Trôøi Nguõ-tònh-cö thuoäc Saéc-giôùi, cuõng goïi laø Nguõ-baát-hoaøn-thieân hay Nguõ na haøm. Vò naày ñaõ caùch xa chuùng ta nhö trôøi vôùi vöïc, ñaõ thoaùt ra ngoaøi coõi Duïc. Tuy theá, hoï vaãn coøn mang trong mình nhöõng meâ laàm vi teá caâu sanh cuûa hai coõi Saéc vaø Voâ-saéc. Vì vaäy, ôû Nguõ-tònh-cö thieân, hoï phaûi tu luyeän ñeå döùt cho heát vi teá hoaëc, môùi böôùc leân Thaùnh quaû A La Haùn (Tö-hoaëc goàm coù 9 phaåm. Tö ñaø haøm quaû ñoaïn saùu hoaëc, A na haøm quaû ñoaïn theâm ba hoaëc; ñeán A La Haùn quaû laø ñoaïn heát).
5. A La Haùn: Ñaây laø quaû vò cao nhaát, trong Thanh Vaên Thöøa. Taøu dòch coù ba nghóa:
a) ÖÙng cuùng: Vò naày coù phöôùc ñöùc hoaøn toaøn, trí hueä hôn caû, ñaùng laøm nôi phöôùc ñieàn cho chuùng sinh cuùng döôøng.
b) Phaù aùc. Vò naày ñaõ phaù tan nhöõng nhieàn naõo toäi aùc, khoâng coøn bò chuùng khuaáy phaù sai söû troùi buoäc nöõa.
c) Voâ sanh. Vò naày khoâng coøn bò xoay vaàn trong sanh töû luaân hoài nöõa, vì ñaõ phaù tröø ñöôïc phieàn naõo laø yeáu toá cuûa sanh töû luaân hoài.
Trong ba nghóa naày, Voâ sanh laø nghóa quan troïng hôn heát, neân ñaõ ñöôïc neâu leân trong chöõ A La Haùn. Vò naày khoâng nhöõng ñaõ phaù heát meâ hoaëc noâng caïn, maø chính ngay chuûng töû meâ laàm thaàm kín cuõng ñaõ döùt saïch. Cho ñeán chuûng töû chaáp ngaõ laø nguoàn goác phieàn naõo, nguoàn goác luaân hoài, cuõng bò deïp laïi moät beân, khoâng coøn boùng daùng ra vaøo trong A laïi da thöùc nöõa.
Taùnh caùch cuûa loøng ngaõ chaáp laø khieán chuùng sinh luoân luoân coá chaáp baûn thaân nhoû heïp, taïo thaønh ranh giôùi giöõa mình vaø ngöôøi, mình vaø söï vaät, ñeå roài gaây neân voâ löôïng toäi nghieäp vaø chòu voâ löôïng khoå baùo. Moät taùnh caùch nguy haïi cuûa loøng ngaõ chaáp nöõa laø thöôøng laøm cho chuùng sinh khoâng toû ngoä, khoâng theå nhaäp ñöôïc caùi taùnh "ñoàng nhaát, khoâng maát" cuûa vaïn söï vaïn vaät. Do ñoù, chuùng sinh phaûi chòu laém noãi thaêng traàm vôùi xaùc thaân beù nhoû cuûa mình.
Vò A La Haùn, do söï coá coâng beàn chí, ñaõ dieät ñöôïc loøng chaáp ngaõ aáy, neân khoâng bò soáng cheát khoå ñau, lo buoàn sôï haõi chi phoái. Nhö ñoà ñeä cuûa aû Phuø dung, moät khi ñaõ boû ñöôïc beänh ghieàn thì khoâng coøn ra vaøo nôi tieäm huùt laøm baïn vôùi baøn ñeøn oáng khoùi nöõa. A La Haùn laø vò ñaõ ñoaïn ñöôïc caùi sai laàm cuûa coõi trôøi Saéc-cöùu-caùnh, hay caùi laàm cuûa trôøi Phi-phi-töôûng, neân khoâng coøn vöông vaán vôùi caùc coõi trôøi aáy nöõa.
Song quaû A La Haùn cuõng chia laøm hai böïc, tuøy theo caên cô lanh lôïi hoaëc chaäm luït cuûa caùc vò aáy.
a) Baát hoài taâm ñoän A La Haùn: laø vò A La Haùn traàm khoâng treä tòch, töï thoûa chí vaøo ñòa vò ñaõ chöùng, chöù khoâng phaùt taâm xoay veà Ñaïi Thöøa.
b) Hoài taâm ñaïi A La Haùn: laø vò A La Haùn lôïi caên lôïi trí, phaùt taâm xoay veà Ñaïi Thöøa roäng lôùn chöù khoâng töï maõn ôû ñòa vò ñaõ chöùng.
IV. Giaù Trò Dieäu Duïng Cuûa 4 Coõi Thaùnh
Boán quaû thaùnh cuûa Thanh vaên treân ñaây, ñeàu laø nhöõng keát quaû giaûi thoaùt hieån nhieân cuûa coâng phu tu taäp. Khoâng cöù caên cô naøo ñeàu coù theå ôû ngay trong caûnh giôùi cuûa mình (kinh goïi laø töï ñòa, töï giôùi), maø tu taäp ñeå ñaït ñeán boán quaû vò aáy. Heã ñoaïn tröø meâ laàm ñöôïc chöøng naøo thì chöùng quaû ñeán chöøng aáy, chöù khoâng phaûi chôø sanh qua theá gian khaùc môùi chöùng quaû kia ñaâu.
Khi chöùng ñeán quaû Tu ñaø hoaøn thì goïi "Kieán-ñaïo sôû ñoaïn". ÔÛ ñaây, yù thöùc ñaõ töông öng vôùi Hueä taâm sôû, saùng suoát, tröïc nhaän ñaïo lyù moät caùch roõ raøng. Coøn caùc vò sau, thuoäc veà "Tu-ñaïo sôû ñoaïn", nghóa laø sau khi ñaõ goäi röûa caùc chuûng töû meâ laàm (tö hoaêc) cuûa A laïi da thöùc môùi chöùng ñöôïc. Do söï döùt tröø phieàn naõo saâu hay caïn ñoù, maø dieäu duïng cuûa moãi quaû vò khaùc nhau.
ÔÛ ñòa vò "Kieán-ñaïo sôû ñoaïn" laø thaønh töïu ñöôïc naêm pheùp thaàn thoâng (coâng duïng töï taïi khoâng bò chöôùng ngaïi):
a) Thieân nhaõn thoâng: Nhaõn löïc soi thaáy khaép muoân loaøi cuøng söï sanh hoùa trong theá giôùi bao la hieän taïi.
b) Thieân nhó thoâng: Nhó löïc nghe khaép moïi nôi, ñuû caùc tieáng taêm ñoàng loaïi vaø dò loaïi.
c) Tha taâm thoâng: Taâm löïc bieát ñöôïc taâm nieäm, sôû caàu cuûa keû khaùc.
d) Tuùc maïng thoâng: Trí löïc hay bieát caùc kieáp tröôùc cuûa mình.
ñ) Thaàn tuùc thoâng: Coù hai nghóa: moät laø ñöôïc thaàn thoâng töï taïi nhö yù muoán, hai laø trong giaây laùt muoán ñi ñaâu lieàn ñöôïc nhö yù muoán, khoâng bò söï vaät höõu hình laøm chöôùng ngaïi.
Naêm pheùp thaàn thoâng naày, tuy coù ñaëc bieät hôn nhaân loaïi nhieàu, song chöa phaûi laø ñieåm quan troïng cuûa ngöôøi tu haønh caàu giaûi thoaùt. Ñieåm quan troïng nhaát cuûa ngöôøi tu giaûi thoaùt laø "Laäu taän thoâng". Laäu taän thoâng laø ñöôïc trí tueä thoâng suoát caû ba ñôøi, khoâng coøn bò caùc phieàn naõo höõu laäu laøm ngaên ngaïi, nghóa laø giaûi thoaùt sanh töû. Chæ nhöõng vò A La Haùn môùi ñöôïc quûa naày.
(Xem tieáp baøi thöù saùu)
Minh Quang posted July 16, 2002
