Phaät Hoïc Phoå Thoâng KhoùaThöù Ba
Thích Thieän Hoa
Baøi Thöù 10
Ñaïo Ñeá (Nirodha Gamadukkha)
(Tieáp Theo)E. Baùt Chaùnh Ñaïo
A. Môû Ñeà
Trong 37 moùn trôï ñaïo, Baùt Chaùnh ñaïo laø moät phaùp moân chính, ñöôïc nhaéc nhôû ñeán nhieàu nhaát. Vì theá, moãi khi noùi ñeán Ñaïo ñeá laø ngöôøi ta lieân töôûng ñeán Baùt Chaùnh ñaïo. Thaäm chí coù ngöôøi töôûng laàm raèng Ñaïo ñeá vôùi Baùt Chaùnh ñaïo laø moät.
Sôû dó Baùt Chaùnh ñaïo ñöôïc xem laø phaùp moân chính cuûa Ñaïo ñeá, vì phaùp moân naày raát ñaày ñuû coù theå bao goàm ñöôïc caùc phaùp moân khaùc cuûa Ñaïo ñeá. Noù raát phuø hôïp vôùi moïi caên cô, moïi thôøi ñaïi, moïi phöông sôû; ñoái vôùi Tieåu Thöøa cuõng nhö Ñaïi Thöøa, ngöôøi Ñoâng phöông cuõng nhö Taây phöông ai ai cuõng ñeàu coâng nhaän giaù trò hoaøn toaøn cao caû cuûa Baùt Chaùnh ñaïo, vaø ñeàu aùp duïng phaùp moân naày trong söï tu haønh cuûa mình ñeå ñoaïn tröø phieàn naõo khoå ñau, haàu böôùc leân con ñöôøng giaûi thoaùt, an vui, töï taïi.
B. Chaùnh Ñeà
I. Ñònh Nghóa Baùt Chaùnh Ñaïo
Baùt Chaùnh ñaïo laø taùm con ñöôøng ngay thaúng hay taùm phöông tieän maàu nhieäm ñöa chuùng sinh ñeán ñôøi soáng chí dieäu.
Ngöôøi ta cuõng coù theå dòch nghóa "Baùt Chaùnh ñaïo" laø con ñöôøng chaùnh coù taùm ngaùnh, ñeå ñöa chuùng sinh ñeán ñòa vò Thaùnh.
Cuõng coù khi ngöôøi ta goïi Baùt Chaùnh ñaïo laø "Baùt Thaùnh ñaïo" vì caùi dieäu duïng cuûa noù sau ñaây:
a) Nhöõng keû phaøm phu hoïc ñaïo, noi theo phaùp moân naày maø tu, thì khoûi laàm laïc vaøo neûo nguy hieåm, laàn hoài seõ chöùng ñöôïc quaû Hieàn Thaùnh.
b) Nhöõng baäc Hieàn, Thaùnh nöông theo taùm phöông tieän naày thì seõ ñi ñeán caûnh Nieát Baøn.
Baùt Chaùnh ñaïo goàm coù:
1. Chaùnh kieán
2. Chaùnh tö duy
3. Chaùnh ngöõ
4. Chaùnh nghieäp
5. Chaùnh maïng
6. Chaùnh tinh taán
7. Chaùnh nieäm
8. Chaùnh ñònh
II. Noäi Dung Vaø Giaù Trò Moãi Thaønh Phaàn Cuûa Baùt Chaùnh Ñaïo
1. Chaùnh kieán: Chaùnh laø ngay thaúng, ñuùng ñaén; Kieán laø thaáy, nhaän bieát. Chaùnh kieán hay Chaùnh tri kieán laø thaáy, nghe, hay, bieát moät caùch ngay thaúng, coâng minh, ñuùng vôùi söï thaät khaùch quan. Ngöôøi coù chaùnh kieán thaáy nhö theá naøo thì nhaän ñuùng nhö theá aáy, khoâng laáy traéng laøm ñen, xaáu laøm toát, dôû laøm hay, hay traùi laïi. Söï nhaän xeùt söï vaät cuûa ngöôøi aáy khoâng bò taäp quaùn, thaønh kieán, duïc voïng ngaên che hay laøm sai laïc. Ngöôøi coù chaùnh kieán bieát phaân bieät caùi naøo giaû, caùi naøo thaät. Vaø khi ñaõ bieát caûnh giaû, vaät doái, thì maét khoâng chaêm, taâm khoâng chuù; coøn khi roõ bieát caûnh vaät thaät, lôøi leõ chaân, thì chuyeân taâm vaøo söï lyù chaân thaät laøm cho ñeøn hueä saùng ngôøi, tieàn traàn khoâng phöông che aùm ñöôïc.
2. Chaùnh tö duy: Tö duy laø suy nghó, nghieäm xeùt; noù thuoäc veà yù thöùc. Chaùnh tö duy laø suy nghó, xeùt nghieäm chaân chaùnh, tö töôûng ñuùng vôùi leõ phaûi.
Ngöôøi tu theo pheùp Chaùnh tö duy, thöôøng xeùt nghó ñaïo lyù cao sieâu, suy tìm theå taùnh nhieäm maàu, bieát xeùt nhöõng haønh vi loãi laàm, nhöõng yù nghó xaáu xa ñeå saùm hoái; bieát suy nghó veà ba moùn voâ laäu hoïc: Giôùi, Ñònh, Hueä, ñeå tu giaûi thoaùt; bieát suy xeùt voâ minh laø nguyeân nhaân ñau khoå, laø nguoàn goác cuûa toäi aùc, vaø tìm phöông phaùp ñuùng ñaén ñeå tu haønh haàu giaûi thoaùt cho mình vaø cho ngöôøi.
3. Chaùnh ngöõ: Ngöõ laø lôøi noùi; Chaùnh ngöõ laø lôøi noùi chaân thaät, coâng bình, ngay thaúng vaø hôïp lyù.
Ngöôøi tu theo chaùnh ngöõ, khoâng bao giôø noùi sai, khoâng thieân vò, thaáy dôû noùi hay, khoâng xuyeân taïc, nghe moät ñöôøng noùi moät ngaû. Ngöôøi theo chaùnh ngöõ raát thaän troïng lôøi noùi; tröôùc khi muoán noùi gì phaûi suy nghó coi coù lôïi ích vaø chaân thaät khoâng. Xöa ñöùc Khoång Töû vaøo vieáng choán coå mieáu, thaáy böùc tranh hoïa moät hình ngöôøi bò keïp mieäng ba laàn, Ngaøi quay laïi daïy moân ñeä phaûi caån thaän lôøi noùi.
Ngaøy xöa, tröôùc khi Ñöùc Phaät saép nhaäp Nieát Baøn, coù Ñeä töû hoûi:
- Baïch Ñöùc Theá Toân, khi Phaät nhaäp Nieát Baøn roài, ngöôøi ñôøi sau gaëp nhieàu saùch vôû ngoaïi ñaïo khoâng sao phaân bieät vôùi kinh Phaät, nhö theá, bieát tin theo lôøi naøo tu?
Phaät daïy:
- Chaúng luaän laø lôøi noùi cuûa ai mieãn laø lôøi aáy ñuùng söï thaät, hôïp chaân lyù thì cöù tin theo maø tu.
Vaäy, phaøm nhöõng lôøi noùi ñuùng lyù, hôïp leõ, coù lôïi ích cho toaøn theå chuùng sinh laø chaùnh ngöõ. Nhöõng lôøi noùi aáy chuùng ta phaûi tin theo vaø taäp noùi cho ñuùng nhö theá.
4. Chaùnh nghieäp: Nghieäp laø do ngöôøi Trung Hoa dòch chöõ Phaïn Karma maø ra. Nghieäp hay Karma nghóa laø haønh ñoäng taïo taùc.
Chaùnh nghieäp laø haønh ñoäng, vieäc laøm chaân chính, ñuùng vôùi leõ phaûi, phuø hôïp vôùi chaân lyù, coù lôïi ích cho ngöôøi laãn vaät.
Ngöôøi theo ñuùng "chaùnh nghieäp" laø ngöôøi luoân luoân thaän troïng, giöõ gìn moïi haønh ñoäng cuûa mình, ñeå khoûi laøm toån haïi ñeán quyeàn lôïi, ngheà nghieäp, ñòa vò, danh giaù, haïnh phuùc, taùnh maïng cuûa ngöôøi khaùc. Hôn nöõa ngöôøi theo ñuùng chaùnh nghieäp bao giôø cuõng toân troïng löông taâm ngheà nghieäp cuûa mình, luoân luoân haønh ñoäng coù lôïi ích cho moïi ngöôøi, moïi vaät; vaø neáu caàn, coù theå hy sinh quyeàn lôøi hay taùnh maïng mình ñeå giaûi thoaùt noãi ñau khoå cho ngöôøi khaùc.
Ngoaøi ra cuõng goïi laø chaùnh nghieäp, khi duøng trí hueä ñeå quaùn töôûng nhöõng phaùp chaân chính, hoaëc ngoài Thieàn, nieäm Phaät, hoaëc trì tuïng kinh haønh, ñeå giöõ gìn thaân, khaåu, yù ba nghieäp cho thanh tònh.
5. Chaùnh maïng: Maïng laø söï soáng, ñôøi soáng. Chaùnh maïng laø sanh soáng moät caùch chaân chính baèng ngheà nghieäp löông thieän, trong saïch cuûa mình. Ngöôøi theo ñuùng Chaùnh maïng soáng moät cuoäc ñôøi ngay thaät, khoâng gian tham, khoâng laøm giaøu treân moà hoâi, nöôùc maét cuûa ngöôøi khaùc, khoâng laøm cho ngöôøi vaø vaät phaûi ñau khoå vì ngheà nghieäp cuûa mình. Ngöôøi theo ñuùng Chaùnh maïng soáng moät cuoäc ñôøi coù yù nghóa lôïi mình, lôïi ngöôøi, xöùng vôùi baùt côm mình aên, manh aùo mình maëc chöù khoâng aên khoâng ngoài roài, soáng baùm vaøo ngöôøi khaùc.
Ngöôøi theo Chaùnh maïng soáng ñuùng Chaùnh phaùp, khoâng meâ tín dò ñoan, vaø bieát thaân töù ñaïi voán voâ thöôøng, neân laáy tònh giôùi laøm theå, laáy trí tueä laøm maïng, boû nieäm voïng caàu, an vui vôùi chaùnh phaùp.
6. Chaùnh tinh taán: Chöõ tinh taán ôû ñaây cuõng cuøng nghóa nhö tinh taán ñaõ noùi trong baøi tröôùc, nghóa laø chuyeân caàn, sieâng naêng, thaúng tieán muïc ñích ñaõ vaïch saün khoâng vì moät lyù do gì maø luøi böôùc. Chaùnh tinh taán laø chuyeân caàn, sieâng naêng laøm vieäc chaùnh nghóa, lôïi laïc cho mình cuõng nhö cho ngöôøi vaø vaät.
Ngöôøi theo ñuùng Chaùnh tinh taán, tröôùc tieân, bao giôø cuõng haêng haùi söûa mình, cöông quyeát baøi tröø nhöõng ñieàu aùc, quyeát taâm phaùt trieån moïi haïnh laønh (xem baøi Töù Chaùnh caàn). Ngöôøi theo ñuùng Chaùnh tinh taán, duõng maõnh tieán leân treân ñöôøng ñi ñeán giaûi thoaùt, cho ñeán luùc naøo ñaït ñöôïc muïc ñích cao caû, cuøng toät aáy môùi thoâi (xem ñoaïn "Taán caên" trong baøi Nguõ caên).
Noùi toùm laïi, ngöôøi theo ñuùng Chaùnh tinh taán, quyeát taïo nghieäp voâ laäu xuaát theá gian, laáy chaùnh trí laøm maõnh löïc, laáy Nieát Baøn laøm choã quy höôùng, moät loøng chaúng treã, muoân kieáp khoâng dôøi, quyeát gaéng coâng phu, ñònh thaønh ñaïo quaû ñeå tröôùc töï ñoä, sau hoùa ñoä chuùng sanh.
7. Chaùnh nieäm: Nieäm laø ghi nhôù (cuõng nhö nghóa chöõ nieäm ôû caùc baøi tröôùc). Chaùnh nieäm laø ghi nhôù ñeán nhöõng ñieàu hay leõ phaûi, nhöõng ñieàu lôïi laïc cho mình cho ngöôøi, nhöõng ñaïo lyù chaân chính quyù troïng cao sieâu.
Chaùnh nieäm coù hai phaàn:
a) Chaùnh öùc nieäm: laø nghó nhôù ñeán caùc ñieàu loãi laàm ñeå thaønh taâm saùm hoái, vaø nghó nhôù ñeán Töù troïng aân: aân cha meï, aân toå quoác, aân chuùng sinh vaø aân Tam Baûo ñeå lo baùo ñeàn.
b) Chaùnh quaùn nieäm: laø duøng taâm töø bi xeùt nghó cuoäc ñôøi laø khoå naõo, taät beänh, meâ môø maø chuùng sinh ñang maéc phaûi, ñeå môû roäng loøng thöông yeâu vaø quyeát ra tay cöùu ñoä.
Ngöôøi theo ñuùng Chaùnh nieäm, thöôøng quaùn saùt caûnh chaân ñeá, naêng töôûng nieäm caùc phaùp trôï ñaïo; baát luaän ôû ñaâu vaø laøm gì, cuõng nhôù nghó ñeán caùi quaû voâ laäu xuaát theá gian, duø traûi qua bao nhieâu soá kieáp cuõng khoâng thoái taâm xao laõng.
8. Chaùnh ñònh: Chöõ "Ñònh" ôû ñaây cuõng ñoàng nghóa nhö chöõ ñònh trong caùc baøi tröôùc, nghóa laø taäp trung tö töôûng vaøo moät vaán ñeà gì, ñeå thaáy cho roõ raøng. Chaùnh ñònh laø taäp trung tö töôûng vaøo moät vaán ñeà chính ñaùng, ñuùng vôùi chaân lyù, coù lôïi ích cho mình vaø ngöôøi.
Ngöôøi theo ñuùng Chaùnh ñònh, thöôøng taäp trung tö töôûng ñeå quaùn saùt nhöõng vaán ñeà chính sau ñaây:
- Quaùn thaân baát tònh: (baát tònh quaùn) töùc laø quaùn töôûng thaân khoâng thanh tònh, ñeå tröø tham duïc, si aùi (xem laïi ñoaïn: "quaùn thaân baát tònh" trong baøi Töù nieäm xöù).
- Quaùn töø bi (töø bi quaùn) laø quaùn töôûng taát caû chuùng sinh ñeàu laø moät chaân taâm, bình ñaúng khoâng khaùc, ñeå ñoaïn tröø thuø haän, vaø môû roäng loøng thöông yeâu ñeå cöùu ñoä chuùng sinh.
- Quaùn nhaân duyeân: (nhaân duyeân quaùn) laø quaùn töôûng taát caû phaùp höõu hình nhö muoân vaät, voâ hình nhö taâm nieäm ñeàu laø giaû hôïp, duyeân nhau maø coù, chöù khoâng coù moät caùch chaân thaät, khoâng tröôøng toàn, ñeå ñoaïn tröø ngu si, phaùp chaáp.
- Quaùn giôùi phaân bieät: (giôùi phaân bieät quaùn) nghóa laø phaân bieät vaø quaùn töôûng söï giaû hôïp cuûa 18 giôùi: 6 caên, 6 traàn, 6 thöùc ñeå thaáy khoâng thaät coù "ngaõ, phaùp" ngoõ haàu dieät tröø ngaõ chaáp, phaùp chaáp.
- Quaùn hôi thôû: (soå töùc quaùn) nghóa laø quaùn töôûng baèng caùch chuyeân chuù ñeám hôi thôû ra vaøo, ñeå ñoái trò söï taùn loaïn cuûa taâm thöùc.
C. Keát Luaän:
Nhö ñaõ noùi ôû ñoaïn môû ñeà, Baùt Chaùnh ñaïo laø phaùp moân raát ñöôïc thoâng duïng. Söï thoâng duïng naøy sôû dó coù ñöôïc laø nhôø lôïi ích thieát thöïc vaø quyù baùu cuûa noù ñoái vôùi ñôøi soáng caù nhaân cuûa ngöôøi tu haønh, ñoái vôùi xaõ hoäi, vaø ñoái vôùi ñôøi soáng töông lai. Coù theå toùm taét nhöõng lôïi ích, hay coâng naêng cuûa Baùt Chaùnh ñaïo trong ba ñieåm sau ñaây:
1) Caûi thieän töï thaân: Neáu con ngöôøi chuyeân tu theo taùm ñöôøng chaùnh naøy, thì söûa ñoåi ñöôïc taát caû moïi söï baát chính, moïi toäi loãi trong ñôøi soáng hieän taïi cuûa mình, nhö yù nieäm meâ môø, ngoân ngöõ ñaûo ñieân, haønh vi saùi quaáy, ñôøi soáng voâ luaân. Khi nhöõng ñieàu treân naày ñaõ ñöôïc caûi thieän, thì taát cuoäc ñôøi rieâng cuûa moãi ngöôøi seõ chaân chính, lôïi laïc vaø thieän myõ.
2) Caûi thieän hoaøn caûnh: Neáu trong xaõ hoäi ai ai cuõng ñeàu chuyeân tu theo taùm ñöôøng chaùnh naày, thì caûnh theá gian seõ an laønh, tònh laïc, khoâng coøn chieán tranh xaâu xeù gieát haïi laãn nhau.
3) Seõ chöùng quaû Boà-ñeà: Ngöôøi chuyeân tu theo taùm ñöôøng chaùnh naày, khoâng nhöõng coù nhieàu lôïi laïc trong cuoäc ñôøi hieän taïi maø coøn gaây taïo cho mình moät töông lai töôi saùng, gieo troàng cho mình nhöõng haït gioáng Boà ñeà ñeå ngaøy sau gaët haùi quaû voâ thöôïng Nieát Baøn, ñaày ñuû boán ñöùc Thöôøng, Laïc, Ngaõ, Tònh.
Vì nhöõng lôïi ích quyù baùu nhö theá, chuùng toâi xin khuyeân moïi Phaät töû haõy phaùt nguyeän cöông quyeát tu theo Baùt Chaùnh ñaïo.
Toång Keát Veà Ñaïo Ñeá
Chuùng ta vöøa bieát qua noäi dung cuûa Ñaïo ñeá, hay 37 moùn trôï ñaïo laø: Töù nieäm xöù, Töù chaùnh caàn, Töù nhö yù tuùc, Nguõ caên, Nguõ löïc, Thaát Boà ñeà phaàn, Baùt Chaùnh ñaïo. Phaàn Ñaïo ñeá ñaõ chieám heát boán baøi trong möôøi baøi noùi veà Töù ñeá. Chæ caùi soá löôïng aáy cuõng ñuû noùi leân söï quan troïng maø Ñöùc Phaät muoán daønh cho phöông phaùp tu haønh ñeå chöùng nhaäp Nieát Baøn. Nhöng chuùng ta ñöøng neân thaáy quaù nhieàu phaùp moân maø voäi naûn loøng, thoái chí. Vì caên cô chuùng sinh khoâng ñeàu, neân Ñöùc Phaät caàn cheá ra nhieàu phaùp moân, ñeå moãi ngöôøi coù theå tuøy theo caên cô mình maø löïa phaùp moân thích hôïp ñeå tu haønh. Taát nhieân moät ngöôøi coù theå tu nhieàu phaùp moân neáu coù ñuû khaû naêng, trí tueä, söùc khoûe; nhöõng neáu khoâng ñuû ñieàu kieän, thì tu moät phaùp moân cuõng ñöôïc. Khi tu thaønh moät phaùp, caùc phaùp kia ñeàu thaønh, vì noù coù nhieáp thuoäc laãn nhau, trôï thaønh cho nhau.
Vaäy Phaät töû khoâng neân ngaõ loøng thoái chí. Vôùi söï quyeát taâm, vôùi ñöùc tinh taán, chuùng ta tuaàn töï tieán daàn vaøo Ñaïo ñeá, khoâng lo sôï, khoâng nghi ngôø, cuõng khoâng quaù boàng boät, noùng naûy, roài ñaây chaäm hay nhanh, theá naøo cuõng phaûi ñeán ñích.
Hôõi quyù vò Phaät töû! Möôøi phöông caùc ñöùc Nhö Lai, ñaàu tieân ñeàu nhôø caùc phaùp moân naày maø daàn daàn ñöôïc vieân thaønh Phaät quaû. Taát caû Thaùnh giaû trong ba thöøa, ñeàu nöông vaøo ñaây ñeå tu haønh cho ñeán ngaøy ñaït ñích. Chuùng ta, ñaøn con Phaät, nhöõng ngöôøi ñang canh caùnh oâm aáp beân loøng chí nguyeän thaønh Phaät, ñeå cöùu ñoä vaø cöùu ñoä chuùng sinh, leõ naøo trong luùc Ñöùc Phaät ñaõ vì loøng töø bi maø söûa soaïn cho chuùng ta moïi phöông tieän, moïi haønh lyù ñeå tieán leân ñöôøng giaûi thoaùt, chuùng ta laïi do döï, chaàn chôø hay thoái thaùc!
Vaäy chuùng ta haõy mau mau caát böôùc leân ñöôøng giaûi thoaùt.
HEÁT.
Minh Quang posted July 23, 2002
