Phaät Hoïc Phoå Thoâng KhoùaThöù Ba
Thích Thieän Hoa
Baøi Thöù Chín
Ñaïo Ñeá (Nirodha Gamadukkha)
(Tieáp theo)
Nguõ Caên Nguõ Löïc
A. Môû Ñeà
Trong 37 moùn trôï ñaïo, Nguõ caên vaø Nguõ löïc laø nhöõng phöông phaùp quyù baùu, cuõng quan troïng nhö caùc phaùp khaùc; coù theå ñöa ngöôøi tu haønh töø ñòa vò phaøm phu ñeán caùc Thaùnh quaû trong ba thöøa. Chuùng laø söï phuïc söùc trang nghieâm, laø phöông tieän coâng hieäu giuùp ngöôøi thaúng tieán treân böôùc ñöôøng tu ñaïo, chöùng quaû. Vaäy Phaät töû chuùng ta khoâng theå khoâng bieát ñeå haønh trì.
B. Chaùnh Ñeà
I. Ñònh Nghóa Nguõ Caên
Nguõ caên laø naêm caên. Caên ñaây töùc laø caên baûn, laø goác reã, laø nguoàn goác ñeå taát caû caùc thieän phaùp phaùt xuaát.
Luaän Trí Ñoä, quyeån thöù möôøi, giaûi raèng: "Naêm caên naøy laø caên baûn ñeå phaùt sanh taát caû thieän phaùp, neân goïi laø nguõ caên". Naêm caên aáy laø: Tín caên, Taán caên, Nieäm caên, Ñònh caên, Hueä caên.
II. Thaønh Phaàn Vaø Noäi Dung Cuûa Nguõ Caên
1. Tín caên: laø loøng tin maïnh meõ vöõng chaéc. Loøng tin naøy khoâng gioáng nhö loøng tin muø quaùng, voâ ñieàu kieän, baát chaáp lyù trí cuûa phaàn nhieàu ngoaïi ñaïo. Loøng tin ôû ñaây laø con ñeû cuûa lyù trí, laø keát quaû cuûa söï suy luaän saùng suoát, cuûa söï quan saùt kyõ caøng. Ñöùc Phaät khoâng bao giôø baét buoäc Phaät töû tin moät ñieàu gì maø khoâng suy luaän ñöôïc, khoâng giaûi thích ñöôïc.Vì loøng tin cuûa ngöôøi Phaät töû khôûi töø trí xeùt ñoaùn. Bôûi theá neân noù voâ cuøng vöõng chaéc, maõnh lieät. Chính noù laø caên baûn phaùt sinh caùc haïnh laønh, Phaät daïy: "Tin laø meï voâ löôïng cuûa coâng ñöùc". Nhöng Phaät töû tin caùi gì? - Phaät töû tin Tam Baûo:
- Tin Phaät: Phaät töû bieát raèng Ñöùc Phaät laø ñaáng hoaøn toaøn giaùc ngoä, giaûi thoaùt. Vì theá, Phaät töû suoát ñôøi tin töôûng theo Phaät, ñeå höôùng tieán ñeán söï giaùc ngoä, giaûi thoaùt maø Phaät ñaõ thaân chöùng.
- Tin Phaùp: Phaùp laø chaân lyù, laø söï thaät maø Ñöùc Phaät ñaõ khaùm phaù ra vaø truyeàn laïi cho chuùng ta. Hay noùi moät caùch khaùc, phaùp laø giaùo lyù ñuùng nhö söï thaät maø Ñöùc Phaät ñaõ thuyeát minh. Chuùng ta tin töôûng nhöõng giaùo lyù aáy, vì ngöôøi noùi ra laø Ñöùc Phaät, ñaõ thaân chöùng ñöôïc vaø giaùc ngoä ñöôïc nhôø giaùo lyù aáy.
- Tin Taêng: Taêng laø ngöôøi thaät haønh caùc giaùo lyù cuûa Phaät ñeå giaùc ngoä mình vaø ngöôøi, laø keû thay Phaät ñöa cao ngoïn ñuoác chaùnh phaùp saùng ngôøi, ñeå soi ñöôøng cho chuùng sanh. Vì theá, Phaät töû suoát ñôøi quy höôùng veà Taêng.
2. Taán caên: Taán laø tinh taán. Taán caên laø söï duõng maõnh tinh taán treân böôùc ñöôøng tu taäp khoâng bao giôø thoái lui. Neáu ñaõ coù loøng tin chaéc chaén maø khoâng tinh taán thöïc hieän, laøm theo nhöõng ñieàu mình tin, thì loøng tin suoâng aáy trôû thaønh voâ duïng, khoâng ñöa chuùng ta ñeán ñaâu caû.
Vaäy cho neân ngöôøi Phaät töû ñaõ tin Tam Baûo, thì phaûi luoân luoân tinh taán thöïc haønh giaùo lyù cuûa Phaät. Theo Luaän Nhieáp Ñaïi Thöøa, tinh taán coù ba thöù:
- Bò giaùp tinh taán: Nghóa laø mang aùo giaùp tinh taán. Ngöôøi Phaät töû trong cuoäc chieán ñaáu ñeå dieät tröø ñau khoå, tieán tôùi giaûi thoaùt, caàn phaûi mang aùo giaùp tinh taán, ñeå khi xoâng pha vaøo traän ñòa "phieàn naõo", khoûi bò ma quaân haõm haïi. Nhôø coù aùo giaùp naøy, ngöôøi Phaät töû tin töôûng ôû naêng löïc cuûa mình huøng duõng tieán tôùi, khoâng sôï gian nan nguy hieåm, khoâng luøi böôùc tröôùc moät trôû ngaïi hay moät ñòch thuû naøo.
- Gia haïnh tinh taán: Nghóa laø luoân luoân gaéng söùc khoâng bao giôø döøng nghæ treân böôùc ñöôøng ñi ñeán giaûi thoaùt. Vôùi thöù tinh taán naøy, ngöôøi Phaät töû caøng tieán caøng haêng, caøng theâm söùc löïc, caøng phaán chí khoâng bao giôø bieát meät moûi.
- Voâ hyû tuùc tinh taán: Voâ hyû tuùc tinh taán nghóa laø khoâng vui söôùng töï maõn, cho laø vöøa ñuû khi môùi thu ñöôïc moät ít thaéng lôïi treân ñöôøng tu haønh. Ngöôøi Phaät töû chöa chöùng ñöôïc Phaät quaû thì coøn gia coâng gaéng söùc tu luyeän maõi, chöù khoâng chòu döøng nghæ, vui thuù vôùi moät quaû vò thaáp thoûi, taïm bôï, nhö ngöôøi boä haønh khi chöa ñeán ñích cuoái cuøng, thì coøn haêng haùi böôùc maõi, chöù khoâng chòu chaám döùt cuoäc haønh trình cuûa mình, baèng caùch an phaän ôû maõi trong moät quaùn troï beân ñöôøng.
3. Nieäm caên: Nieäm laø ghi nhôù. Ghi nhôù nhöõng gì?
a) Thöù nhaát nieäm thí: nghóa laø nhôù tu boá thí. Ngöôøi Phaät töû thöôøng ngaøy nhôù ñem taøi saûn boá thí cho ngöôøi baàn cuøng; ñem huøng löïc cöùu giuùp ngöôøi sôï haõi; ñem chaùnh phaùp chæ giaùo cho ngöôøi si meâ, khieán hoï heát khoå ñöôïc vui.
b) Thöù hai nieäm giôùi: nghóa laø nhôù trì tònh giôùi ñeå ñoaïn tröø caùc phieàn naõo nghieäp chöôùng, taêng tröôûng moïi haïnh laønh. Giôùi coù ba thöù:
Nhieáp luaät nghi giôùi: Nhöõng giôùi ñeå ngaên caám caùc haïnh nghieäp thoâ xaáu, ñoaïn dieät caùc nghieäp chöôùng nôi thaân taâm.
Nhieáp thieän phaùp giôùi: Nhöõng quy ñieàu ñuùng phaùp vaø lôïi ích, ngöôøi thöïc haønh theo noù, coù theå thaønh töïu taát caû phaùp laønh.
Nhieâu ích höõu tình giôùi: Nhöõng ñieàu luaät laøm lôïi ích an laïc cho taát caû chuùng sinh.
c) Thöù ba nieäm thieân: Luaän Nhieáp Ñaïi Thöøa coù noùi: "Thieân nieäm truï laø an truï boùn moùn thieàn ñònh". Vaäy nieäm thieân laø nhôù tu caùc nieäm thieàn ñònh, ñeå gaïn saïch taát caû phieàn naõo, theå chöùng chaân nhö:
4. Ñònh caên: Ñònh hay tònh löï do dòch nghóa chöõ Phaïn laø Dhyana (Thieàn na). Ñònh laø laéng taâm yeân tònh, chuyeân chuù vaøo chaùnh phaùp, ñeå suy ñaït thaät nghóa cuûa noù. Theo Luaän Nhieáp Ñaïi Thöøa, ñònh coù theå chia laøm ba baäc:
- An truï ñònh: Ñeå taâm an truï vaøo ñònh caûnh, khoâng cho taùn ñoäng, do ñoù phieàn naõo ñöôïc tieâu tröø.
- Daãn phaùt ñònh: Do ñoaïn saïch phieàn naõo neân ñöôïc phaùt sanh saùu moùn thaàn thoâng laø caùc coâng ñöùc thuø thaéng.
- Thaønh sôû taùc söï ñònh: Do ñaõ phaùt khôûi ñöôïc caùc coâng ñöùc, thaàn thoâng, neân thöôøng laøm lôïi ích cho taát caû chuùng sanh; cöùu ñoä chuùng sanh giaûi thoaùt sanh töû, chöùng ñöôïc Nieát Baøn.
5. Hueä caên: Hueä laø trí hueä saùng suoát, thaâm nhaäp ñöôïc chaân töôùng cuûa vaïn phaùp. Trí hueä aáy khoâng coù söï phaân bieät, vì phaân bieät laø taùc duïng cuûa voïng thöùc, laø meâ laàm. Cuõng theo Luaän Nhieáp Ñaïi Thöøa, trí hueä coù ba thöù:
- Voâ phaân bieät gia haïnh hueä: Quaùn trí naày khoâng coøn thaáy coù phaân bieät, nhöng coøn coù gia haïnh, nghóa laø coøn phaûi duïng coâng tu haønh, ñeå thaønh töïu hoaøn toaøn voâ phaân bieät trí. Vì theá, neân goïi laø " voâ phaân bieät gia haïnh hueä".
- Voâ phaân bieät hueä: Trí hueä naày khoâng coù söï phaân bieät, maø khoâng caàn phaûi gia haïnh vì ñaõ thuaàn thuïc. Do khoâng phaân bieät neân khoâng coù meâ voïng. Nhôø trí hueä naøy, ngöôøi tu haønh ñöôïc töï taïi theå chöùng nhaân nhö.
- Voâ phaân bieät haäu ñaéc hueä: Hay haäu ñaéc trí, nghóa laø trí hueä coù ñöôïc sau khi ñaõ chöùng ñöôïc chaân nhö. Trí hueä naøy hoaøn toaøn saùng suoát, toû ngoä ñöôïc thaät nghóa cuûa caùc phaùp. Chö Phaät nhôø haäu ñaéc trí naày maø thi taùc voâ löôïng coâng ñöùc, ñeå cöùu ñoä chuùng sanh.
Noùi moät caùch toång quaùt giaûn dò, hueä caên laø trí hueä do thieàn ñònh ñaõ laøm laëng saïch caùc voïng töôûng, phaân bieät maø phaùt sanh. Noù khoâng ñaït ñöôïc söï thaät cuûa caùc phaùp; noù laø caên nguyeân phaùt sanh moïi vieäc vó ñaïi ñeå giaûi thoaùt chuùng sinh.
III. Ñònh Nghóa Nguõ Löïc
Nguõ löïc töùc laø naêm naêng löïc vó ñaïi, naêm thaàn löïc cuûa Nguõ caên. Noùi moät caùch deã hieåu: nguõ caên nhö naêm caùnh tay, coøn nguõ löïc nhö laø söùc maïnh cuûa naêm caùnh tay aáy.
IV. Thaønh Phaàn Vaø Noäi Dung Cuûa Nguõ Löïc
1. Tín löïc: töùc laø thaànlöïc cuûa ñöùc tin, hay söùc maïnh lôùn lao, vi dieäu do tín caên phaùt sinh.
2. Taán löïc: töùc thaàn löïc cuûa ñöùc tinh taán, hay söùc maïnh baát thoái chuyeån, kieân coá, coù theå san baèng moïi trôû löïc, söùc maïnh naøy do taán caên phaùt sinh.
3. Nieäm löïc: töùc laø thaàn löïc cuûa söï ghi nhôù, hay söùc maïnh lôùn lao beàn chaéc cuûa nieäm caên.
4. Ñònh löïc: töùc thaàn löïc cuûa söï taäp trung tö töôûng hay söùc maïnh vó ñaïi cuûa ñònh caên.
5. Hueä löïc: töùc thaàn löïc cuûa trí hueä hay söùc maïnh voâ bieân cuûa hueä caên.
Noùi moät caùch toång quaùt, nhöõng söùc maïnh naày laø keát quaû thaâu ñaït ñöôïc do söï kieân coá tu luyeän cuûa Nguõ caên. Noù nhö laø moät ngoïn löûa baät leân sai khi ngöôøi ta ñaõ noã löïc coï saùt hai caây cuûi vaøo nhau ñeå laáy löûa.
C. Keát Luaän
Dieäu Duïng Cuûa Nguõ Caên Vaø Nguõ Löïc
Nhö chuùng ta ñaõ thaáy ôû treân, Nguõ caên vaø Nguõ löïc vöøa laøm hai caên baûn, vöøa laø nghò löïc ñeå phaùt sinh, taêng tröôûng voâ löôïng coâng ñöùc thuø thaéng.
Baát luaän ngöôøi naøo, heã ñaõ laáy trí laøm neàn taûng, tinh taán thaät haønh chaùnh phaùp (taán), haèng ghi nhôù chaùnh phaùp ñeå tieán tu (nieäm), taäp trung tö töôûng ñeå tröø saïch voâ minh phieàn naõo, ñem dieäu hueä voâ phaân bieät (hueä) ñeå chöùng chaân nhö, thì ngöôøi aáy theá naøo cuõng naém chaéc trong tay quaû vò voâ thöôïng Boà ñeà. Vì sao? Vì ngöôøi aáy ñaõ coù nhöõng thaàn löïc vó ñaïi (Nguõ löïc) do Nguõ caên gaây taïo. Vôùi nguõ löïc naày, haønh giaû nhö ngöôøi boä haønh coù ñuû phöông tieän linh lôïi, dieäu duïng ñeå baêng röøng, vöôït bieån vaø ñi ñeán ñích cuoái cuøng. Ñích cuoái cuøng cuûa ngöôøi tu haønh theo chaùnh phaùp töùc laø thaønh Phaät.Ñeán ñích naøy, ngöôøi aáy laø aùnh saùng cuûa chuùng sinh, laø ruoäng phöôùc toái thaéng ñeå chuùng sinh gieo maàm an laïc. Chính ngöôøi naøy môùi coù ñuû thaàn löïc, dieäu duïng laøm cho chuùng sinh trôû thaønh nhöõng keû hoaøn toaøn giaûi thoaùt, hoaøn toaøn giaùc ngoä.
Keát quûa cuûa Nguõ caên vaø Nguõ löïc lôùn lao, quyù baùu nhö theá ñoù, chuùng ta khoâng theå khoâng tu theo hai phaùp moân aáy.
Ñ. Thaát Boà Ñeà Phaàn
A. Môû Ñeà
Thaát Boà ñeà phaàn cuõng laø moät phaùp moân quan troïng khoâng keùm gì nguõ caên, nguõ löïc. Sôû dó Ñöùc Phaät cheá ra nhieàu phaùp moân nhö theá laø ñeå tuøy caên cô töøng ngöôøi, ai hôïp phaùp moân naøo thì tu phaùp moân aáy. Nhöõng phaùp moân naày veà teân goïi, veà chi tieát thì coù khaùc nhau, nhöng veà ñaïi theå, veà tinh thaàn thì coù nhieàu choã gioáng nhau. Vì theá, chuùng ta seõ thaáy trong phaùp moân "Thaát Boà ñeà phaàn" coù nhieàu ñieåm gioáng nhö trong "Töù Nhö yù tuùc" hay "Nguõ caên, Nguõ löïc".
B. Chaùnh Ñeà
I. Ñònh Nghóa Thaát Boà Ñeà Phaàn
Boà ñeà do phieân aâm chöõ Phaïn Boddhi maø ra. Ngöôøi Trung hoa dòch laø Giaùc ñaïo, hay ñaïo quaû giaùc ngoä. Phaàn laø töøng phaàn, töøng loaïi. Thaát Boà ñeà phaàn laø baûy phaùp tu taäp tuaàn töï höôùng ñeán ñaïo quaû voâ thöôïng Boà ñeà, hay baûy phaùp giuùp ngöôøi tu haønh thaønh töïu ñaïo quaû Ñaïi giaùc.
Noù cuõng coù teân laø Thaát giaùc chi. "Giaùc: töùc laø Boà ñeà, coøn "Chi" töùc cuõng nhö phaàn vaäy. Thaát giaùc chi töùc laø baûy nhaùnh, baûy phöông tieän ñi ñeán ñích giaùc ngoä.
II. Thaønh Phaàn Vaø Noäi Dung Cuûa Thaát Boà Ñeà Phaàn
Thaát Boà ñeà phaàn goàm coù:
1. Traïch phaùp: Traïch laø löïa choïn; Phaùp laø phaùp moân, laø phöông phaùp tu haønh. Traïch phaùp laø duøng trí hueä ñeå löïa choïn phaùp laønh ñeå tu, phaùp döõ ñeå traùnh. Trong söï tu taäp, neáu ta khoâng coù trí phaân bieät chaùnh taø, taát phaûi laàm laïc. Nhö caùc baøi tröôùc ñaõ noùi, loøng tin cuûa ngöôøi Phaät töû phaûi döïa treân lyù trí, neáu khoâng laø meâ tín. Ñöùc Phaät coù daïy: "Haõy duøng trí hueä suy nghieäm, giaûn traïch caùc phaùp, roài seõ tin thoï, thaät haønh theo". Neáu tu laàm, tin chaï, ñieàu coù nguy haïi gaép traêm nghìn laàn ngöôøi khoâng tu haønh. Vì vaäy, Phaät töû chuùng ta muoán thaúng tieán treân ñöôøng giaùc ngoä, giaûi thoaùt, khoâng phaûi nghe ai baûo gì tin naáy, khoâng phaûi töï baûo moät caùch böøa baõi: "ñaïo naøo cuõng toát caû"; khoâng phaûi dung hoøa Phaät giaùo vôùi ngoaïi ñaïo; traùi laïi, Phaät töû caàn saùng suoát ñeå phoøng söï ñaùnh loän soøng cuûa caùc ngoaïi ñaïo, söï xuyeân taïc xaûo quyeät ñeå laøm maát loøng tin saùng suoát cuûa chuùng ta. Chuùng ta phaûi luoân luoân tænh taùo phaân bieät chaùnh, taø, chaân, nguïy; phaûi thöôøng duøng trí hueä maø giaûn traïch caû nhöõng phaùp ôû ngoaøi vaø nhöõng yù töôûng chôn voïng cuûa taâm ñeå tu, ñeå ñoaïn.
2. Tinh taán: Nhöng moät khi ñaõ löïa choïn ñöôïc phaùp moân chaân chính ñeå tu roài, thì phaûi tinh taán, nghóa laø luoân luoân duõng tieán treân böôùc ñöôøng tu taäp, khoâng quaûn ngaïi gian lao khoù nhoïc, khoâng khieáp sôï; khoâng thoái chuyeån, khoâng töï maõn, töï cao maø boû dôû muïc ñích chöa ñaït ñöôïc (nhö ñaõ noùi ôû baøi nguõ caên).
3. Hyû: Nghóa laø hoan hyû. Nhôø tinh taán tu haønh, neân ñoaïn tröø ñöôïc daàn phieàn naõo thaønh töïu voâ löôïng coâng ñöùc, do ñoù, sanh taâm hoan hyû vaø phaán chí tu haønh.
4. Khinh an: Khinh laø nheï nhaøng. An laø an oån. Nhôø söï tinh tieán tu taäp neân thaân taâm ñöôïc thanh tònh; do ñoù ngöôøi tu haønh caûm thaáy nheï nhaøng, khoan khoaùi, khinh an, nhö ñaõ truùt ñöôïc gaùnh naëng duïc voïng, meâ môø.
5. Nieäm: (Cuõng nhö chöõ nieäm trong maáy baøi tröôùc) nghóa laø thöôøng ghi nhôù chaùnh phaùp ñeå thöïc haønh. Taâm nieäm ta, neáu khoâng thöôøng nhôù chaùnh phaùp, taát nhieân taïp nieäm phaùt sanh, phieàn naõo taêng tröôûng. Cuõng nhö moät ñaùm ñaát neáu khoâng troàng hoa, thì coû moïc. Vì theá ngöôøi tu haønh caàn phaûi ñeå taâm ghi nhôù chaùnh phaùp, ñöøng cho xao laõng buoâng lung nghó baäy.
6. Ñònh: (Cuõng nhö chöõ ñònh ôû maáy baøi tröôùc) nghóa laø taâm chuyeân chuù, taäp trung vaøo phaùp mình ñang tu.
7. Xaû: Nghóa laø boû ra ngoaøi khoâng vöôùng baän. Xaû töùc laø haønh xaû taâm sôû, moät trong 11 moùn Thieän taâm sôû.
Haønh xaû nghóa laø theá naøo?
Ngöôøi tu haønh, nhôø trí saùng suoát, nhaän bieát "thoï laø khoå", neân khoâng naém giöõ moät thöù naøo heát, duø quyù baùu bao nhieâu. Ngay trong söï tu haønh cuõng vaäy, hoï khoâng truï tröôùc ôû caùc phaùp mình ñaõ tu, ñaõ chöùng; traùi laïi hoï luoân luoân xaû boû nhöõng gì mình ñaït ñeán, ñeå tieán trieån treân böôùc ñöôøng ñi ñeán giaûi thoaùt. Neáu ngöôøi tu haønh cöù maõi say ñaém vaøo quaû vò mình ñaõ chöùng, thì suoát ñôøi seõ bò traàm moät nôi ñoù, khoâng bao giôø coù theå tieán leân, ñeå ñaït thaønh ñaïo quaû voâ thöôïng Boà ñeà. Kinh Kim Cang sôù coù noùi: "Ngöôøi tu haønh phaûi nhö ngöôøi nöông thuyeàn qua soâng, khi thuyeàn ñaõ caäp beán, neáu ta khoâng boû noù ñeå leân bôø, thì ñöøng hoøng ñeán ñaâu vaø bieát gì ñöôïc. Ngöôøi muoán thaønh ñaáng sieâu vieät töï taïi, caàn phaûi töø khöôùc moïi ñaém say".
Phaùp haønh xaû naày giuùp chuùng ta thaønh töïu söï sieâu vieät.
C. Keát Luaän
Toùm laïi, ngöôøi tu baûy phaùp Boà ñeà phaàn naày, chaéc chaén seõ ñöôïc boán keát quaû quyù baùu sau ñaây:
1. Taát caû phaùp aùc ñeàu ñöôïc tieâu tröø.
2. Taát caû phaùp laønh caøng ngaøy caøng taêng tröôûng.
3. Vì thöôøng tu thieän, ñoaïn aùc, neân luoân luoân ñöôïc an laïc, khoâng bò ñau khoå.
4. Seõ chöùng thaønh Phaät quaû.
Minh Quang posted July 22, 2002
