Phaät Hoïc Phoå Thoâng KhoùaThöù Hai
Thích Thieän Hoa
Baøi Thöù Naêm
Nhaân Quaû
A. Môû Ñeà
Vuõ truï, vaïn vaät khoâng phaûi tuaàn haønh, bieán dòch moät caùch töï nhieân, voâ lyù, maø tuaân theo moät caùi luaät chung. Luaät ñoù laø luaät nhaân quaû. Luaät naøy khoâng phaûi do moät ñaáng naøo, xaõ hoäi naøo ñaët ra, maø laø moät luaät thieân nhieân aâm thaàm, laëng leõ, nhöng ñuùng ñaén voâ cuøng.
Ngöôøi ñôøi vì khoâng quan saùt moät caùch kyõ caøng, töôøng taân neân khoâng thaáy ñöôïc luaät aáy. Do ñoù, hoï ñaõ haønh ñoäng moät caùch böøa baõi, thieáu tinh thaàn traùch nhieäm ñoái vôùi baûn thaân mình vaø vôùi ngöôøi chung quanh. Vaø cuøng chính vì theá maø hoï ñau khoå, laën huïp maõi trong bieån meâ môø, toäi loãi.
Traùi laïi, Ñöùc Phaät laø vò hoaøn toaøn giaùc ngoä, ñaõ phaùt huy ra caùi luaät nhaân quaû ñang chi phoái, ñieàu haønh moïi söï vaät trong vuõ truï naày, neân Ngaøi ñaõ haønh ñoäng moät caùch saùng suoát, lôïi laïc cho chính mình vaø chuùng sanh.
Vaäy chuùng ta laø Phaät töû, chuùng ta caàn phaûi hieåu bieát caùi luaät nhaân quaû maø ñaáng Töø Phuï ñoù phaùt huy noù nhö theá naøo, ñeå roài haønh ñoäng ñuùng theo nhö lôøi Ngaøi ñaõ laøm, haàu ñem laïi haïnh phuùc chaân thaät, laâu beàn cho mình vaø cho ngöôøi chung quanh.
I. Ñònh Nghóa
"Nhaân" laø nguyeân nhaân, "Quaû" laø keát quaû. Nhaân laø caùi maàm. Quaû laø caùi haït, caùi traùi do maàm aáy phaùt sinh. Nhaân laø naêng löïc phaùt ñoäng, Quaû laø söï hình thaønh cuûa naêng löïc phaùt ñoäng aáy. Nhaân vaø Quaû laø hai traïng thaùi tieáp noái nhau maø coù. Neáu khoâng coù Nhaân thì khoâng coù Quaû; neáu khoâng coù Quaû thì khoâng coù Nhaân.
II. Nhöõng Ñaëc Tính Cuûa Luaät Nhaân Quaû
1. Nhaân theá naøo thì quaû theá aáy:
Neáu ta muoán coù quaû cam thì ta phaûi öôm haït gioáng cam; neáu ta muoán coù haït ñaäu thì ta phaûi gieo gioáng ñaäu. Khoâng bao giôø ta troàng cam maø laïi ñöôïc ñaäu, hay troàng ñaäu maø laïi ñöôïc cam. Ngöôøi hoïc ñaøn thì bieát ñaøn, ngöôøi hoïc chöõ thì bieát chöõ; noùi moät caùch khaùc, nhaân vôùi quaû bao giôø cuõng ñoàng moät loaïi vôùi nhau. Heã nhaân ñoåi thì quaû cuõng ñoåi.
2. Moät nhaân khoâng theå sanh ra quaû:
Söï vaät trong vuõ truï naày ñeàu laø söï toå hôïp cuûa nhieàu nhaân duyeân. Cho neân khoâng coù moät nhaân naøo, coù theå töï taùc thaønh keát quaû ñöôïc, neáu khoâng coù söï giuùp ñôõ cuûa nhieàu nhaân khaùc. Noùi raèng haït luùa sanh ra caây luùa, laø noùi moät caùch giaûn dò cho deã hieåu, chöù thaät ra haït luùa khoâng theå sanh ra gì ñöôïc caû, neáu ñeå moät mình noù giöõa khoaûng troáng khoâng, thieáu khoâng khí, aùnh saùng ñaát nöôùc, nhaân coâng.
Cho neân, khi ta nghe baát cöù ai tuyeân boá raèng: moïi vaät do moät nhaân sinh ra, hay moät nhaân coù theå sanh ra vaïn vaät; ta coù theå chaéc chaén raèng, ngöôøi aáy noùi sai söï thaät.
3. Trong nhaân coù quaû, trong quaû coù nhaân:
Chính trong nhaân hieän taïi ñaõ coù haøm chöùa caùi quaû vò lai; cuõng chính trong caùi quaû hieän taïi, ñaõ coù hình boùng cuûa nhaân quaù khöù.
Moät söï vaät maø ta goïi laø nhaân, laø khi noù chöa bieán chuyeån, hình thaønh ra caùi quaû maø ta mong muoán, chôø ñôïi. Moät söï vaät ta goïi laø quaû, laø khi noù chöa bieán chuyeån, hình thaønh ra traïng thaùi maø ta mong ñôïi öôùc muoán. Moãi vaät, vì theá, ñeàu coù theå goïi laø nhaân hay quaû ñöôïc: ñoái vôùi quaù khöù, thì noù laø quaû, nhöng ñoái vôùi töông lai thì noù laø nhaân. Nhaân vaø quûa tieáp noái nhau, ñaép ñoåi nhau nhö nhöõng voøng trong sôïi daây chuyeàn.
4. Söï phaùt trieån nhanh vaø chaäm töø nhaân ñeán quaû:
Söï bieán chuyeån töø nhaân ñeán quaû, coù khi nhanh khi chaäm, chöù khoâng phaûi bao giôø cuõng dieãn tieán trong moät thôøi gian ñoàng nhaát:
Coù nhöõng nhaân vaø xaûy ra keá tieáp nhau, lieàn nhau, nhaân vöøa phaùt khôûi thì quaû ñaõ xuaát hieän, nhö khi vöøa ñaùnh xuoáng maët troáng (nhaân) thì tieáng troáng lieàn phaùt hieän ra (quaû); hay khi hai luoàng ñieän aâm vaø döông vöøa gaëp nhau, thì aùnh saùng lieàn böøng leân.
Coù khi nhaân ñaõ gaây roài, nhöng quaû ñôïi moät thôøi gian, quaû môùi hình thaønh, nhö töø khi gieo haït gioáng, cho ñeán khi gaët luùa, caàn phaûi coù moät thôøi gian ít nhaát laø boán thaùng.
Coù khi töø nhaân ñeán quaû caùch nhau töøng chuïc naêm, nhö ñöùa treû môùi caép saùch ñi hoïc ñeán ngaøy thaønh taøi, phaûi qua moät thôøi gian ít nhaát laø möôøi naêm.
Coù khi caàn ñeán moät vaøi traêm naêm, hay nhieàu hôn nöõa quaû môùi xuaát hieän. Chaúng haïn nhö töø yù nieäm giaønh ñoäc laäp cuûa moät quoác gia, ñeán khi thöïc hieän ñöôïc neàn ñoäc laäp aáy, caàn phaûi qua bao theá kyû.
Vì lyù do mau chaäm trong söï phaùt hieän caùi quaû, chuùng ta khoâng neân noùng naåy haáp taáp, maø cho raèng caùi luaät nhôn quaû khoâng hoaøn toaøn ñuùng, khi thaáy coù nhöõng caùi nhaân chöa phaùt sinh ra quaû.
Nhö caùc ñoaïn treân ñaõ noùi, nhaân quaû chi phoái taát caû
vuõ truï vaïn höõu, khoâng coù moät vaät gì, söï gì, ñoäng vaät
hay thöïc vaät, vaät chaát hay tinh thaàn, thoaùt ra ngoaøi luaät
nhaân quaû ñöôïc. ÔÛ ñaây, ñeå coù moät quan nieäm roõ raøng
hôn veà luaät nhaân quaû, chuùng ta haõy tuaàn töï phaân tích haønh
töôùng cuûa nhaân quaû trong moïi söï vaät:
1. Nhaân quaû coù trong nhöõng vaät voâ tri voâ giaùc:
Nöôùc bò löûa ñoát thì noùng, bò gioù thoåi thì thaønh
soùng, bò laïnh thì ñoâng laïi. Naéng laâu ngaøy thì ñaïi haïn,
möa nhieàu thì luït, gioù nhieàu thì sanh baõo.
2. Nhaân quaû trong loaøi thöïc vaät:
Haït cam thì sanh ra caây cam, caây cam thì sanh traùi cam. Haït ôùt thì sanh ra caây ôùt, caây ôùt thì sanh ra traùi ôùt. Noùi moät caùch toång quaùt, gioáng ngoït thì sanh traùi ngoït, gioáng chua thì sanh traùi chua, gioáng naøo thì sanh quaû aáy.
3. Nhaân quaû trong caùc loaøi ñoäng vaät:
Loaøi chim sanh ra tröùng, neân chuùng ta goïi tröùng laø nhaân, chôø khi aáp nôû thaønh con laø quaû; con chim aáy trôû laïi laøm nhaân, sinh ra tröùng laø quaû.
Loaøi thuù sanh con, con aáy laø quaû. Con thuù lôùn leân, trôû laïi laøm nhaân sanh con laø quaû.
4. Nhaân quaû nôi con ngöôøi:
Veà phöông dieän theå chaát: Thaân töù ñaïi laø do baåm thuï huyeát cuûa cha meï, vaø do hoaøn caûnh nuoâi döôõng. Vaäy cha meï vaø hoaøn caûnh laø nhaân, ngöôøi con tröôûng thaønh laø quaû, vaø cöù tieáp noái nhö theá maõi, nhaân sanh quaû, quaû sanh nhaân, khoâng bao giôø döùt.
Veà phöông dieän tinh thaàn: Nhöõng tö töôûng vaø haønh vi trong quaù khöù, taïo cho ta nhöõng taùnh tình toát hay xaáu, moät neáp soáng trong hieän taïi: tö töôûng vaø haønh ñoäng quaù khöù laø nhaân, taùnh tình neáp soáng tinh thaàn trong hieän taïi laø quaû. Taùnh tình vaø neáp soáng naøy laø nhaân, ñeå taïo ra nhöõng tö töôûng vaø haønh ñoäng trong töông lai laø quaû.
Ñeå nhaän roõ caùi phaàn tinh thaàn quan troïng naày, chuùng ta haõy daønh rieâng ra moät muïc, ñeå ñaët bieät chuù yù ñeán haønh töôùng cuûa noù döôùi ñaây.
IV. Nhaân Quaû Veà Phöông Dieän Tinh Thaàn
1. Nhaân quaû cuûa tö töôûng vaø haønh vi khoâng toát:
Tham: Thaáy tieàn cuûa ngöôøi, noåi loøng tham lam sanh ra troäm caép, hoaëc gieát haïi ngöôøi laø nhaân; bò chuû ñaùnh ñaäp hoaëc ñaâm cheùm, phaûi taøn taät, hay bò nhaø chöùc traùch baét giam trong khaùm ñöôøng, chòu nhöõng ñieàu tra taán, ñau khoå laø quaû.
Saân: Ngöôøi quaù noùng giaän, ñaùnh ñaäp vôï con, phaù hoaïi nhaø cöûa, cheùm gieát ngöôøi khoâng gôùm tay laø nhaân; khi heát giaän ñau ñôùn, nhìn thaáy vôï con bònh hoaïn, nhaø cöûa tieâu tan, luaät phaùp tröøng trò, phaûi chòu nhieàu ñieàu khoå cöïc laø quaû.
Si meâ: Ngöôøi say meâ saéc duïc, lieãu ngoû hoa töôøng, khoâng coù bieát söï hay dôû, phaûi traùi laø nhaân; laøm cho gia ñình luûng cuûng, thaân theå suy nhöôïc, trí hueä u aùm laø quaû.
Nghi ngôø: Suoát ñôøi cöù nghi ngôø vieäc naày vieäc khaùc, ai noùi gì cuõng khoâng tin, ai laøm gì cuõng khoâng theo, ñoù laø nhaân; keát cuoäc khoâng laøm neân ñöôïc vieäc gì caû, ñeán khi laâm chung, buoâng xuoâi hai baøn tay traéng ñoù laø quaû.
Kieâu maïn: Töï cho mình laø hôn caû, khinh bæ moïi ngöôøi, chaø ñaïp leân nhaân phaåm ngöôøi chung quanh, laø nhaân; bò ngöôøi gheùt boû, xa laùnh, soáng moät ñôøi leû loi, coâ ñoäc laø quaû.
Nghieän röôïu traø: chung quanh tieän baïc aên nhaäu cho ngoûa ngueâ laø nhôn; ñeán luùc say söa cheùn baùt ngoån ngang, gheá baøn nghieâng ngaû nhieàu khi gaây ra cheùm gieát nhau laøm nhöõng ñieàu toäi loãi, phaûi bò phaït vaï vaø tuø toäi laø quaû.
Say meâ côø baïc: Thaáy tieàn baïc cuûa ngöôøi muoán hoát veà mình, ñaém ñuoái quanh naêm, suoát thaùng theo con baøi laù baïc, laø nhaân; ñeán luùc cuûa heát nhaø tieâu, nôï naàn vaây keùo, thieáu tröôùc huït sau, thaâm quyõ "thuït keùt" laø quaû.
2. Nhaân quaû cuûa tö töôûng vaø haønh vi toát:
Nhö treân chuùng ta ñaõ thaáy, nhöõng tö töôûng haønh vi xaáu xa taïo cho con ngöôøi nhöõng haäu quaû ñen toái, nhuïc nhaõ, khoå ñau nhö theá naøo, thì nhöõng tö töôûng vaø haønh vi ñeïp ñeõ taïo cho con ngöôøi nhöõng haäu quaû saùng laïng, vinh quanh vaø an vui nhö theá aáy.
Ngöôøi khoâng coù taùnh tham boûn sen, thì taát khoâng bò cuûa tieàn troùi buoäc, taâm trí ñöôïc thaûnh thôi.
Ngöôøi khoâng noùng giaän, taát ñöôïc soáng caûnh hieàn hoøa, gia ñình eâm aám; ngöôøi khoâng si meâ theo saéc duïc, thì taát ñöôïc gia ñình kính neå, trí hueä saùng suoát, thaân theå traùng kieän; ngöôøi khoâng hay ngôø vöïc, coù ñöùc tin, thì haêng haùi trong coâng vieäc, ñöôïc ngöôøi chung quanh tin caäy, deã thaønh töïu trong ñôøi; ngöôøi khoâng ngaïo maïn thì ñöôïc baïn beø quí chuoäng, nieàm nôû ñoùn tieáp, taän taâm giuùp ñôõ khi mình gaëp tai bieán.
Ngöôøi khoâng röôïu cheø, côø baïc thì khoâng ñeán noãi tuùng thieáu, baø con quen bieát kình neå, yeâu vì ...
Nhöõng ñieàu naày, töôûng khoâng caàn phaûi noùi nhieàu, quí ñoïc giaû cuõng chaùn bieát. Haøng ngaøy quanh chuùng ta, nhöõng caûnh töôïng nhaân vaø quaû aáy, dieãn ta khoâng ngôùt, chæ caàn giôû tôø baùo haøng ngaøy, ñoïc caùc muïc tin töùc laø thaáy ngay.
Noùi moät caùch toång quaùt, veà phöông dieän tinh thaàn cuõng nhö veà vaät chaát, ngöôøi ta gieo thöù gì, thì gaëp thöù aáy. Ngöôøi Phaùp coù caâu: Moãi ngöôøi laø con ñeû cuûa coâng nghieäp mình.
V. Lôïi Ích Ñem Laïi Cho Chuùng Ta Do Söï Hieåu Bieát Vaø AÙp Duïng Luaät Nhaân Quaû.
1. Luaät nhaân quaû traùnh cho ta nhöõng meâ tín dò ñoan, nhöõng tin töôûng sai laàm vaøo thaàn quyeàn:
Luaät nhaân quaû cho chuùng ta thaáy ñöôïc thöïc traïng cuûa söï vaät, khoâng coù gì mô hoà, bí hieåm. Noù veùn taát caû nhöõng caùi gì ñen toái, phænh phôø cuûa meâ tín dò ñoan ñang bao truøm söï vaät. Noù cuõng phuû nhaän luoân caùi thuyeát chuû tröông Vaïn vaät do moät vò thaàn sinh ra, vaø uy quyeàn thöôûng phaït muoân loaøi.
Do ñoù, ngöôøi hieåu roõ luaät nhaân quaû seõ khoâng ñaët sai loøng tin töôûng cuûa mình, khoâng caàu xin moät caùch voâ ích, khoâng yû laïi thaàn quyeàn, khoâng lo sôï hoang mang.
2. Luaät nhaân quaû ñem laïi loøng tin töôûng vaøo chình con ngöôøi:
Khi ñaõ bieát cuoäc ñôøi cuûa mình do nghieäp nhaân cuûa mình taïo ra, mình laø ngöôøi thôï töï xaây döïng ñôøi mình, mình laø keû saùng taïo, maø khoâng tin töôûng ôû mình thì coøn tin töôûng ôû ai nöõa? Loøng töï tin aáy laø moät söùc maïnh voâ cuøng quùy baùu, laøm cho con ngöôøi daùm hoaït ñoäng, daùm hy sinh haêng haùi laøm ñieàu toát.
Vì nhöõng haønh ñoäng toát ñeïp aáy, hoï bieát seõ laø nhöõng caùi nhaân quyù baùu, ñem laïi nhöõng keát quaû ñeïp ñeõ.
3. Luaät nhaân quaû laøm cho chuùng ta khoâng chaùn naûn, khoâng traùch moùc:
Ngöôøi hay chaùn naûn, hay traùch moùc laø vì ñaõ coù thoùi quen yû laïi ôû keû khaùc, laø vì höôùng ngoaïi.
Nhöng khi ñaõ bieát mình laø ñoäng löïc chính, laø nguyeân nhaân chính cuûa moïi söï thaát baïi hay thaønh coâng, thì coøn chaùn naûn traùch moùc ai nöõa? Ñaõ bieát mình laø quan troïng nhö theá, laø chæ coøn lo töï söûa mình, thoâi gieo nhaân xaáu, ñeå khoûi phaûi gaët quaû xaáu, traùnh taïo gioáng aùc ñeå khoûi mang caùi aùc.
VI. Quyeát Nghi
1. Coù ngöôøi nghó raèng: Nhaân quaû laø moät luaät töï nhieân raát ñuùng ñaén coâng baèng, sao coù ngöôøi caû ñôøi hieàn töø maø laïi gaëp laém tai naïn khoå sôû; traùi laïi, nhöõng ngöôøi hung aùc, sao laïi vaãn ñöôïc an bình?
Ñaùp: Nhöõng ñoaïn treân ñaõ noùi, thôøi gian tieán trieån töø nhaân ñeán quaû, coù khi nhanh khi chaäm, chöù khoâng phaûi khi naøo cuõng ñoàng nhau. Coù caùi nhaân töø ñôøi nay, ñeán ñôøi sau môùi hình thaønh quaû v.v...
Vaäy neáu coù ngöôøi trong ñôøi hieän taïi laøm vieäc hung aùc maø ñöôïc an laønh, laø do kieáp tröôùc hoï taïo nhôn hieàn töø. Coøn caùi nhôn hung aùc, môùi taïo trong ñôøi nay, thì töông lai hay qua ñôøi sau, hoï seõ chòu quaû baùo. Cuõng nhö coù ngöôøi naêm nay aên chôi, khoâng laøm gì heát, maø vaãn no ñuû, laø nhôø naêm roài hoï coù laøm, coù tieàn cuûa ñeå daønh vaäy. Coøn caùi nhaân aên chôi khoâng laøm naêm nay, thì sang naêm hoï seõ chòu quaû ñoùi raùch.
Coøn ngöôøi ñôøi nay hieàn töø, laøm caùc ñieàu phöôùc thieän, maø vaãn gaëp tai naïn, khoå sôû, laø do ñôøi tröôùc, hoï taïo nhöõng nhôn khoâng toát. Caùi nhôn hieàn töø ñôøi nay, qua ñôøi sau hoï seõ höôûng quaû vui. Cuõng nhö coù ngöôøi tuy naêm nay sieâng naêng laøm ruoäng, maø vaãn thieáu huït, laø vì nhaân aên chôi naêm vöøa roài. Caùi nhaân sieâng naêng naêm nay, sang naêm sau hoï seõ höôûng quaû sung tuùc. Do ñoù, Coå nhaân coù noùi:
Thieän aùc ñaùo ñaàu chung höõu baùo,
Chæ danh lai taûo döõ lai trì
(Vieäc laønh hay vieäc döõ ñeàu coù quaû baùo, chæ khaùc nhau ñeán sôùm hay muoän maø thoâi)
2. Coù ngöôøi hoûi: Theo luaät nhaân quaû thì laøm naáy chòu: cha laøm toäi, con khoâng theå thay theá ñöôïc; con laøm toäi, cha khoâng theå thay theá ñöôïc. Sao thaáy coù nhöõng vieäc: cha laøm con phaûi chòu lieân can, con laøm cha phaûi chòu aûnh höôûng?
Traû lôøi: Trong kinh Phaät daïy: Nhaân quaû nghieäp baùo coù hai thöù: Bieät nghieäp vaø Coäng nghieäp.
Bieät nghieäp laø nghieäp baùo rieâng cuûa moãi chuùng sanh, nhö mình coù hoïc nhieàu thì mình bieát nhieàu, mình aên thì mình no, mình sieâng naêng thì mình deã thaønh coâng, mình nhaùc löôøi thì mình thaát baïi.
Coäng nghòeâp laø nghieäp chung cho nhieàu chuùng sinh; cuøng soáng trong moät hoaøn caûnh.
Nhö ngöôøi Vieät Nam, soáng treân maûnh ñaát chöõ S naày trong giai ñoaïn chieán tranh Vieät Phaùp vöøa qua, thì duø giaøu, duø ngheøo, duø trí thöùc, duø bình daân, ñeàu chòu aûnh höôûng chung cuûa chieán tranh; nhö sanh ôû moät nöôùc tieân tieán, thì moïi ngöôøi ñeàu töông ñoái ñöôïc höôûng moät ñôøi soáng vaät chaát ñaày ñuû hôn ôû moät nöôùc baùn khai.
Ñaõ sanh chung moät gia ñình, moät xöù sôû hay moät daân toäc, coá nhieân caùi nghieäp quaû phaûi coù lieân quan vôùi nhau.
Saùch coù caâu:
Nhaát nhôn taùc phöôùc, thieân nhôn höôûng,
Ñoäc thoï khai hoa, vaïn thoï höông.
(Moät ngöôøi laøm phöôùc, ngaøn ngöôøi ñeàu ñöôïc aûnh
höôûng; moät caây troå hoa, muoân caây chung quanh ñeàu ñöôïc
thôm laây).
Chuùng ta ñaõ bieát giaù trò cuûa luaät nhaân quaû, vaäy chuùng
ta neân ñem baøi hoïc naày ra aùp duïng vaøo moïi coâng vieäc haèng
ngaøy cuûa chuùng ta.
Khi chuùng ta laøm moät vieäc gì, noùi moät lôøi gì, cuõng neân
nghó tröôùc keát quaû toát hay xaáu cuûa noù, chöù ñöøng laøm
lieàu, noùi lieàu, roài phaûi chòu haäu quaû ñau khoå, nhuïc nhaõ
trong töông lai. Neáu chuùng ta laøm ñöôïc nhö theá, thì chuùng ta
seõ thaáy taùnh tình vaø haønh vi cuûa chuùng ta, moãi ngaøy moãi
caûi tieán, caùc vieäc sai quaáy seõ giaûm bôùt, caùc vieäc laønh
caøng theâm taêng tröôûng.
Vaø do söï gieo nhaân toaøn thieän ñoù, töø ñòa vò ngöôøi, chuùng ta coù theå tieán daàn leân ñeán quaû vò thaùnh hieàn, sieâu nhaân.
Minh Quang posted January 25, 2002
