Phaät Hoïc Phoå Thoâng KhoùaThöù Hai
Thích Thieän Hoa
Baøi Thöù Chín
Luïc Hoøa
A. Môû Ñeà
1. Tai haïi cuûa söï baát hoøa:
Trong söï soáng chung ñuïng haèng ngaøy, khoâng coù gì tai haïi baèng söï baát hoøa. Söï baát hoøa laøm ung ñoäc cuoäc soáng chung vaø baét buoäc ngöôøi ta phaûi xa nhau, neáu khoâng muoán ôû gaàn nhau ñeå laøm khoå cho nhau.
Trong gia ñình, anh em khoâng hoøa, thì tình coát nhuïc chia ly. Vôï choàng khoâng hoøa, thì gia nghieäp chaúng thaønh, con caùi phaûi bò ñau khoå, vì gaàn cha thì phaûi xa meï; gaàn meï thì phaûi xa cha. Xoùm laøng khoâng hoøa thì hay sinh ra raày raø, kieän caùo, cheùm gieát laãn nhau. Quoác gia khoâng hoøa thì sanh ra giaëc giaõ loaïn laïc, daân chuùng khoå sôû. Nhaân loaïi baát hoøa thì chieán tranh tieáp dieãn, nhaân sinh ñieâu ñöùng, suy taøn.
2. Söï quan troïng cuûa nhu hoøa:
Ñaõ thaáy söï baát hoøa nhö theá naøo, taát nhieân cuõng phaûi thaáy ñöùc taùnh nhu hoøa laø caàn thieát nhö theá naøo cho ñôøi soáng taäp theå.
Chuùng ta thöôøng nghe noùi: "Dó hoøa vi quùi"
(laáy hoøa laøm quyù). Boán chöõ giaûn dò aáy coù moät coâng duïng
ích lôïi voâ cuøng. Nhöõng ai laáy noù laøm phöông chaâm, thì
baát luaän vieäc lôùn vieäc nhoû ñeàu thaønh töïu deã daøng.
Traùi laïi, nhöõng ai khinh thöôøng noù, thì coâng vieäc chung
khoâng bao giôø coù keát quaû.
Saùch Nho cuõng coù noùi: "Thôøi theá thuaän, khoâng baèng
ñòa theá lôïi; ñòa theá lôïi, khoâng baèng nhaân taâm hoøa"
(thieân thôøi baát nhö ñòa lôïi, ñòa lôïi baát nhö nhaân hoøa).
Xem theá thì ñuû bieát: yeáu toá hoøa laø quan troïng hôn
heát trong moïi vieäc, moïi toå chöùc. Gia ñình hoøa thì gia ñình
coù haïnh phuùc; nöôùc nhaø hoøa thì nöôùc nhaø ñöôïc thaïnh
trò; nhôn loaïi hoøa thì theá giôùi an laïc.
Hieåu bieát hôn ai heát söï quan troïng cuûa ñöùc taùnh nhu hoøa trong ñôøi soáng taäp theå, Ñöùc Phaät ñaõ cheá ra phaùp "Luïc hoøa" cho haøng Phaät töû.
B. Chaùnh Ñeà
I. Ñònh Nghóa
Luïc hoøa laø saùu phöông phaùp cö xöû vôùi nhau cho hoøa hôïp töø vaät chaát ñeán tinh thaàn, töø lôøi noùi ñeán vieäc laøm. Hoøa ôû ñaây laø hoøa vôùi muïc ñích tieán tôùi söï cao ñeïp, ñeán con ñöôøng giaûi thoaùt, toaøn thieän toaøn myõ, chöù khoâng phaûi hoøa moät caùch nhu nhöôïc, thuï ñoäng, ai noùi quaáy cuõng öø, ai noùi phaûi cuõng gaät. Hoøa ôû ôû ñaây cuõng khoâng phaûi laø phöông tieän trong giai ñoaïn ñeå ruùt thaéng lôïi veà mình, roài laïi chieán. Hoøa ôû ñaây nhaèm muïc ñích laøm lôïi cho taát caû, gaây haïnh phuùc cho taát caû, trong aáy coù boùng daùng "töï vaø tha" khoâng coù so ño "ta vaø ngöôøi".
II. Luïc Hoøa Laø Nhöõng Gì ?
Luïc hoøa goàm coù saùu ñieåm sau ñaây:
1. Thaân hoøa cuøng ôû (Thaân hoøa ñoàng truù):
Nghóa laø cuøng nhau ôû döôùi moät maùi nhaø, trong moät phaïm vi, moät toå chöùc, hoâm sôùm coù nhau, cuøng aên cuøng nguû, cuøng hoïc cuøng haønh.
Khi ñaõ soáng chung ñuïng haèng ngaøy nhö theá, thì phaûi hoøa
thuaän vôùi nhau, khoâng duøng söùc maïnh, voõ löïc ñeå laán
hieáp, ñaùnh ñaïp nhau. Neáu laø anh em, vôï choàng, con caùi trong
moät gia ñình, thì phaûi treân thuaän döôùi hoøa, anh ra anh, em ra
em, choàng ra choàng, vôï ra vôï, chöù khoâng ñöôïc loän xoän
voâ traät töï, hieáp ñaùp, saùt phaït nhau.
Neáu laø nhöõng Phaät töû, cuøng ôû vôùi nhau hoïc taäp döôùi
moät maùi chuøa, thì tuy laø khoâng phaûi ruoät thòt, nhöng cuõng
laø nhöõng ngöôøi con chung cuûa Ñöùc Phaät, cuøng moät lyù
töôûng muïc ñích, thì cuõng phaûi laáy caùi hoøa khí laøm ñaàu,
khoâng ñöôïc chia phe phaùi, yû maïnh hieáp yeáu, yû theá hieáp
coâ, maïnh ai naáy ñöôïc.
Neáu laø ñoàng baøo, cuøng chung soáng trong moät quoác gia xaõ hoäi,
thì phaûi laáy söï ñoaøn keát laøm ñaàu, khoâng ñöôïc gaây
caûnh noài da xaùo thòt, chia naêm xeû baûy, laøm thaønh giaëc choøm,
giaëc xoùm; saùt phaït nhau, cheùm gieát nhau. Ngöôøi nöôùc ta coù
caâu ca dao raát coù yù nghóa:
"Baàu ôi thöông laáy bí cuøng,
Tuy raèng khaùc gioáng nhöng chung moät giaøn".
Khaùc gioáng, maø soáng chung treân moät giaøn, coøn phaûi hoøa
thuaän, thöông yeâu nhau; huoáng chi laø cuøng moät daân toäc, moät
gioáng noøi!
Cuõng theá, ñaõ laø nhaân loaïi, cuøng chung soáng treân quaû ñòa
caàu naày, thì duø laø da traéng, da ñen, da vaøng hay da ñoû cuõng
laø "Töù haûi giai huynh ñeä" caû. Ñaõ laø gioáng
ngöôøi nhö nhau maø laïi ñem nhau ra chieán tröôøng baén gieát
nhau, taøn saùt nhau, laøm moài cho suùng ñaïn voâ tri, thì thaät laø
voâ cuøng phi lyù.
Toùm laïi, ñaõ cuøng chung soáng vôùi nhau trong moät ñòa vò, moät giôùi haïn, moät hoaøn caûnh, thì bao giôø cuõng phaûi hoøa haûo vôùi nhau.
2. Lôøi noùi hoøa hieäp, khoâng tranh caõi nhau (Khaåu hoøa voâ traùnh):
Muoán thaân khoâng ñaùnh ñaäp nhau, khoâng ñoái choïi nhau, khi ôû beân caïnh nhau, thì lôøi noùi phaûi giöõ gìn cho ñöôïc oân hoøa nhaõ nhaën; trong moïi tröôøng hôïp, nhaát thieát khoâng ñöôïc raày raø, caõi coï nhau.
Coù ngöôøi thaân hoøa maø khaåu khoâng hoøa, aên thua nhau töøng
caâu noùi, tìm caùch mæa mai, chaâm choïc nhau, haïch hoûi nhau töøng
tieáng moät, cuoái cuøng sanh ra aáu ñaû nhau.
Trong moät gia ñình, cuõng vì moät lôøi noùi khoâng hoøa, maø
nhieàu khi anh em xa lìa nhau, vôï choàng ly taùn nhau, cha con khoâng
thaáy maët nhau, trôû thaønh nhöõng keû xa laï, thuø haèn nhau.
Trong xaõ hoäi, cuõng vì moät lôøi noùi khoâng hoøa, maø nhieàu khi
quoác gia phaûi laâm naïn chieán tranh, nhaân loaïi phaûi bò ñaåy
vaøo loø saùt sanh thaûm khoác.
Bôûi theá, neân thaân theå hoøa chöa phaûi laø ñuû, maø Phaät daïy phaûi hoøa caû mieäng nöõa. Nghóa laø ngöôøi Phaät töû phaûi noùi lôøi dòu daøng, hoøa nhaõ vôùi nhau, nhaát thieát khoâng ñöôïc caõi laãy, gaây goå nhau. Neáu coù gì thaéc maéc, caàn phaûi baøn caõi cho ra leõ, thì tuyeät ñoái phaûi duøng lôøi noùi oân toàn, hoøa nhaõ maø baøn luaän.
3. YÙ hoøa cuøng vui (YÙ hoøa ñoàng duyeät):
Duy thöùc hoïc coù noùi: YÙ laø heä troïng hôn heát, noù laø
ñoäng cô thuùc ñaåy mieäng vaø thaân. Keå coâng thì noù ñöùng
ñaàu, maø keát toäi, noù cuõng ñöùng tröôùc (coâng vi thuû, toäi
vi khoâi). Bôûi theá cho neân, trong moät gia ñình, moät ñoaøn theå,
moãi ngöôøi caàn giöõ gìn yù töù, taâm ñòa cuûa mình. Neáu yù
töôûng hieàn hoøa, vui veû thì thaân vaø lôøi noùi deã giöõ
ñöôïc hoøa khí. Traùi laïi neáu yù töù baát hoøa, thöôøng
traùi ngöôïc nhau, ganh gheùt nhau, thì thaân vaø khaåu khoù maø
giöõ cho ñöôïc hoøa haûo. Duø coù coá gaéng bao nhieâu, ñeå
thaân vaø khaåu ñöôïc hoøa khí, hay vì sôï moät uy quyeàn gì
treân, maø phaûi aên ôû hoøa thuaän vôùi nhau, thì söï hoøa
thuaän naøy cuõng chaúng khaùc gì moät lôùp sôn ñeïp ñeõ, toâ
leân moät taám goã ñaõ muïc. Moät khi söï xung ñoät beân trong
ñaõ ñeán moät möùc ñoä khoâng theå chöùa ñöïng ñöôïc nöõa,
taát noù seõ noå tung ra trong lôøi noùi hay trong nhöõng caùi ñaám
ñaù; cuõng nhö taám goã khi ñaõ muïc quaù roài thì theá naøo
lôùp sôn beân ngoaøi cuõng raïn nöùt, ñoå beå.
Ñöùc Phaät ñaõ thaáu roõ nhö theá, neân Ngaøi daïy phaûi coù
taâm yù vui veû hoøa hieäp trong khi chung soáng vôùi nhau.
Muoán ñöôïc taâm yù hoøa hieäp, phaûi tu haïnh Hyû xaø. Hyû xaû nghóa laø boû ra ngoaøi nhöõng söï buoàn phieàn, hôøn giaän, khoâng chaáp chaët trong loøng nhöõng loãi laàm cuûa keû khaùc. Coù nhö theá, taâm hoàn môùi thö thaùi, vui veû ñöôïc, vaø yù nghó môùi trong saùng, thanh tònh ñöôïc. Vaäy Phaät töû chuùng ta haõy coá gaéng tu haïnh hyû xaû môùi ñöôïc.
4. Giôùi hoøa cuøng tu (Giôùi hoøa ñoàng tu):
Trong moät toå chöùc, moät ñoaøn theå naøo coù traät töï, taát ñeàu coù kyû luaät qui cuû haún hoi.
Trong ñaïo Phaät, moãi Phaät töû, tuøy theo ñòa vò caáp baäc tu
haønh cuûa mình, maø thoï laõnh ít hay nhieàu giôùi luaät. Ngöôøi
taïi gia thì thoï Nguõ Giôùi; ngöôøi xuaát gia thì thoï 10 giôùi
neáu laø Sa Di, thoï 250 giôùi neáu laø Tyø kheo, thoï 348 giôùi
neáu laø Tyø kheo Ni v.v ...
Khi Phaät töû hoäi hoïp laïi, hay khi cuøng chung soáng ñeå tu hoïc,
moãi ngaøy tuøy theo caáp baäc cuûa mình maø giöõ giôùi. Ñaõ
cuøng moät caáp böïc vôùi nhau, thì taát phaûi thoï giôùi vaø
giöõ giôùi nhö nhau, chöù khoâng ñöôïc loän xoän, giöõ giôùi
naày, boû giôùi kia, giöõ giôùi kia, boû giôùi noï, moãi ngöôøi
moãi thöù. Neáu coù söï voâ kyû luaät naày thì leõ taát nhieân
toå chöùc aáy seõ tan raõ. Vì theá, Ñöùc Phaät daïy: khi Phaät
töû ñaõ chung soáng vôùi nhau thì trieät ñeå phaûi cuøng nhau tu
nhöõng giôùi luaät nhö nhau, giöõ ñuùng nhöõng giôùi luaät cuûa
caáp böïc mình.
Noùi roäng ra, trong moät tröôøng hoïc, moät gia ñình Phaät töû, moät hoäi chaúng haïn, bao giôø cuõng laáy kyû luaät laøm ñaàu. Trong tröôøng, neáu hoïc sinh khoâng giöõ kyû luaät cuûa tröôøng, ai muoán ra cöù ra, ai muoán vaøo cöù vaøo, ai muoán hoïc cöù hoïc, ai muoán chôi cöù chôi, thì tröôøng aáy aét phaûi saäp. Trong gia ñình Phaät töû, ñoaøn sinh moãi ngöôøi moãi laøm theo moãi yù rieâng mình, khoâng tuaân naêm ñieàu luaät cuûa gia ñình, khoâng laøm theo huaán leänh cuûa Huynh tröôûng, thì gia ñình Phaät töû aáy seõ tan raõ. Trong moät hoäi, hoäi vieân khoâng toân troïng ñieàu leä cuûa hoäi, phaân chia giai caáp, töï cho mình sang khoâng caàn giöõ giôùi nhö ngöôøi heøn, töï cho mình giaøu, khoâng giöõ giôùi nhö ngöôøi ngheøo, töï cho mình coù hoïc thöùc khoâng giöõ giôùi nhö ngöôøi voâ hoïc; neáu coù tình traïng nhö theá taát hoäi aáy seõ tan raõ.
Noùi toùm laïi, trong moät ñoaøn theå, ñaïo hay ñôøi, neáu khoâng cuøng nhau gìn giöõ giôùi ñieàu, kyû luaät, quy taéc, thì chuùng ta khoâng bao giôø soáng chung vôùi nhau ñöôïc. Vaäy Phaät töû, muoán hoøa hôïp cuøng nhau ñeå tu taäp, thì moãi ngöôøi caàn phaûi gìn giöõ giôùi luaät nhö nhau.
5. Thaáy bieát giaûi baøy cho nhau hieåu (Kieán hoøa ñoàng giaûi):
Trong söï soáng chung, moãi ngöôøi hieåu bieát ñöôïc ñieàu gì, khaùm phaù ñöôïc ñieåm gì, phaûi giaûi baøy, chæ baûo cho ngöôøi khaùc hieåu. Nhö theá trình doä hieåu bieát môùi khoâng cheânh leäch, söï tu hoïc môùi tieán ñeàu veà tinh thaàn bình ñaúng, môùi deã giöõ vöõng giöõa nhöõng ngöôøi cuøng ôû moät ñoaøn theå.
Khi ta khaùm phaù ra ñöôïc moät ñieàu gì môùi laï, hay coù moät yù kieán gì hay ho, neáu ta khoâng giaûi baøy cho ngöôøi chung quanh, thì khoâng nhöõng ta laø moät keû ích kyû, maø coøn taïo ra moät söï taéc ngheõn giöõa söï thoâng caûm vôùi nhöõng ngöôøi khaùc. Loøng ích kyû vaø söï taéc ngheïn aáy laø moái daây cuûa söï chia reõ, baát hoøa, xung ñoät. Tröôùc moät vaán ñeà, moãi ngöôøi seõ nghó, seõ thaáy moãi caùch, vaø do ñoù, seõ gaây nghi ngôø, hoang mang trong ñoaøn theå, vì phaàn ñoâng khoâng bieát tin vaøo ai.
Nhaát laø trong kinh saùch Phaät, vöøa nhieàu, vöøa cao sieâu, vöøa ñuû loaïi, moãi Phaät töû coù theå khaùm phaù ra moät khía caïnh khaùc nhau, tìm ra moät yù nghóa coù theå ñuùng, maø cuõng coù theå sai. Trong ngöôøi tröôøng hôïp aáy maø khoâng gaáp ruùt giaûi baøy quan ñieåm, yù kieán cuûa mình cho moïi ngöôøi trong ñoaøn theå hieåu bieát, thì khoù maø coù theå soáng hoøa hieäp vôùi nhau.
6. Lôïi hoøa cuøng chia caân nhau (Lôïi hoøa ñoàng quaân):
Veà taøi lôïi, vaät thöïc, ñoà duøng phaûi phaân chia cho caàn nhau hay cuøng nhau thoï duïng, khoâng ñöôïc chieám laøm cuûa rieâng, hay giaønh phaàn nhieàu veà mình.
Trong khi soáng chung, neáu coù ngöôøi ñem cho vaät thöïc, y
phuïc, meàn chieáu, thuoác thang v.v...thì phaûi ñem quaân phaân taát
caû, nghóa laø chia cho ñeàu nhau, khoâng vì tình rieâng, keû ít
ngöôøi nhieàu, keû toát ngöôøi xaáu, nhöng phaûi laáy coâng baèng
laøm troïng. Giöõ ñöôïc nhö theá, thì duø ôû chung nghìn
ngöôøi cuõng vaãn hoøa vui. Traùi laïi, neáu vì tính tö, yù rieâng
tham taøi ham lôïi thì duø chæ coù vaøi ba ngöôøi chung soáng vôùi
nhau, cuõng khoâng theå hoøa ñöôïc.
Trong xaõ hoäi sôû dó coù söï xung ñoät döõ doäi, phaân chia giai
caáp, cuõng do vì thieáu söï "Lôïi hoøa ñoàng quaân" caû.
Ngöôøi giaøu thì giaøu quaù, keû ngheøo thì ngheøo xô, keû dinh
thöï nguy nga ruoäng ñaát coø bay thaúng caùnh, coù keû khoâng coù
moät choøi tranh vaùch ñaát. Do ñoù, khoâng theå coù hoøa bình
ñöôïc: ngöôøi voâ saûn xung ñoät vôùi keû höõu saûn, nöôùc
ngheøo ñoùi sanh söï vôùi nöôùc phuù cöôøng.
Neáu nhaân loaïi thaâm hieåu raèng: cuoäc giaøu sanh phuù quyù trong
nhaân gian, nhö haït söông ñoïng treân caønh hoa, coâng danh vinh
hieån treân ñôøi nhö boït nöôùc noåi treân maët bieån, thì chaéc
söï cheânh leäch giöõa giaøu vaø ngheøo seõ bôùt ñi nhieàu laém,
vaø nhaân loaïi seõ bôùt xung ñoät nhau hôn.
Vôùi moät tinh thaàn bình ñaúng lôïi tha, töø bi cöùu khoå,
vôùi moät trí hueä soi thaáu roõ söï voâ thöôøng, giaû taïm cuûa
cuoäc ñôøi, Ñöùc Phaät ñaõ daïy: "Coù taøi lôïi, neân
tuøy phaän chia sôùt cho nhau", hay trieät ñeå hôn nöõa: "Lôïi
hoøa ñoàng quaân".
Vaäy chuùng ta ñaõ laø Phaät töû, phaûi neân coá gaéng thöïc
haønh cho ñöôïc lôøi daïy aáy.
C. Keát Luaän
Ñeå coù moät yù nieäm toång quaùt veà Luïc hoøa chuùng ta haõy oân laïi moät laàn nöõa, nhöõng yù chính trong 6 ñieàu chæ baûo cuûa Ñöùc Phaät:
1) Haõy chung soáng vôùi nhau moät caùch hoøa hôïp, haõy chung
löng ñaáu caät, ñuøm boïc nhau, chöù khoâng neân duøng voõ löïc
ñeå ñaøn aùp nhau.
2) Haõy noùi naêng vôùi nhau moät caùch dòu daøng, hoøa nhaõ; neáu
coù ñieàu gì thaéc maéc caàn baøn caõi, thì cuõng phaûi baøn caõi
trong oân hoøa, leã ñoä.
3) Haõy nuoâi döôõng yù toát ñeïp ñoái vôùi nhau, haõy trau doài
ñöùc hyû xaû; ñöøng bao giôø thuø hieàm, ganh tî nhau.
4) Haõy giöõ ñuùng giôùi luaät nhö nhau, haõy laáy kyû luaät laøm
ñaàu. Voâ kyû luaät thì khoâng moät ñoaøn theå naøo coù theå toàn
taïi ñöôïc.
5) Haõy giaûi baøy nhöõng söï hieåu bieát, nhöõng yù kieán cuûa
mình cho ngöôøi chung quanh. Ngöôøi thoâng hieåu nhieàu, phaûi coù
boån phaän chæ baøy cho ngöôøi haäu tieán vaø daét hoï ñi kòp
mình.
6) Haõy chia ñoàng ñeàu taøi lôïi thu thaäp ñöôïc cho nhöõng
ngöôøi cuøng soáng chung vôùi mình, ñeå moïi ngöôøi ñeàu
ñöôïc thoûa maõn, vui vaày.
Saùu ñieàu daïy treân ñaây, neáu chuùng ta thöïc hieän moät caùch trieät ñeå thì trong gia ñình, cha meï vôï choàng, anh em, ñeàu ñöôïc hoøa thuaän yeân vui, gia nghieäp moãi ngaøy moät thònh ñaït; quoác gia ñöôïc huøng cöôøng thònh trò, theá giôùi ñöôïc hoøa bình an laïc.
Rieâng veà trong giôùi Phaät töû chuùng ta, neáu aùp duïng ñuùng ñaén phaùp "Luïc hoøa", thì söï tu hoïc cuûa chuùng ta mau ñöôïc tieán boä, con ñöôøng giaûi thoaùt ñöôïc gaàn hôn, vaø caûnh giôùi Cöïc laïc khoâng phaûi chæ laø moät öôùc voïng.
Vaäy xin khuyeân caùc Phaät töû moãi ngöôøi sau khi hoïc hieåu roõ Luïc hoøa phaûi thaät haønh cho ñöôïc vaø khuyeân moïi ngöôøi thaät haønh theo ñeå cuøng höôûng haïnh phuùc chung.
Minh Quang posted January 26, 2002
