Phật Học Phổ Thông Khóa Thứ Nhất
Thích Thiện Hoa
Bài Thứ Mười
Bát Quan Trai Giới
1- Mở ĐềĐức Phật Thích Ca nói pháp gần 50 năm, có đến 84.000 pháp môn, vô lượng diệu nghĩa. Mặc dù giáo pháp nhiều như thế, nhưng không ngoài ba môn chính là "giới, định, huệ".
Trong "giới, định, huệ", th́ giới là phần quan trọng, là phần căn bản. Nhờ giới, tâm mới định, tâm có định, huệ mới phát sanh, huệ có phát sanh mới dứt trừ được vô minh phiền năo; vô minh phiền năo có dứt trừ mới minh tâm kiến tánh và thành Phật. Nhưng giới cũng có nhiều thứ: có thứ cao, thứ thấp, có thứ áp dụng cho hàng xuất gia, có thứ cho hàng tại gia. Trong hàng xuất gia, th́ Sa di chỉ giữ 10 giới, Tỳ kheo giữ 250 giới, Tỳ kheo ni đến 348 giới. Về phía tại gia th́ có Tam quy, Ngũ Giới, Bát quan trai giới, Bồ Tát giới, Tam quy Ngũ Giới, th́ chúng ta đă học rồi; Bồ Tát giới th́ khó khăn hơn, chúng ta sẽ học sau. Bây giờ đây, chúng tôi chỉ nói đến Bát quan trai giới.B. Chánh Đề
I. Định Nghĩa
Bát quan trai giới là một phép tu hành của người tại gia áp dụng trong một ngày một đêm (24 giời).
Chữ "Quan" là cửa, cửa ngăn chặn 8 điều tội lỗi. Chữ "Trai", tiếng Phạn là Posadha, nghĩa là khi đă qua giờ ngọ (12 giờ trưa) không được ăn nữa. Vậy "Bát quan trai giới" là sự giữ ǵn cho thân tâm được thanh tịnh trong 24 tiếng đồng hồ bằng cách ngăn chặn 8 điều tội lỗi sau đây:
1. Không được sát sanh
2. Không được trộm cướp
3. Không được dâm dục
4. Không được nói dối
5. Không được uống rượu
6. Không được trang điểm, thoa dầu thơm, múa hát và xem múa hát.
7. Không được nằm ngồi giường cao rộng đẹp đẽ
8. Không được ăn quá giờ ngọII. Giải Rơ Tám Điều Ngăn Cấm Nói Trên
1. Không được sát sanh.
Ư nghĩa v́ sao không được sát sanh:
Chúng sanh mặc dù h́nh dáng có khác nhau, nhưng cùng có một điểm quan trọng giống nhau là tham sống, sợ chết, biết đau khổ vui mừng. Không cần phải dẫn chứng cho xa xôi, ngay trong sự quan sát hằng ngày, chúng ta cũng nhận thấy: cá thấy người cá lội xa, chim thấy người chim bay cao, cũng như người thấy cọp người lẩn trốn, v́ đều sợ lâm nguy đến tính mạng cả. Khi bị bắt, chim, cá hay người đều vùng vẫy để chốn thoát. Và khi được thả ra, thoát chết, chao ôi! C̣n ǵ sung sướng cho bằng! Nhận thấy được sự tham sống sợ chết, nối vui mừng, đau xót của muôn loại như thế, mà chúng ta c̣n đang tâm giết hại sanh mạng, th́ thật lạ nhẫn tâm, tàn ác vô cùng.
Từ trước đến nay, loài người đă giết hại rất nhiều, bằng đủ phương tiện, nào làm lưới để bắt cá dưới nước, dùng cung tên súng đạn để bắt cầm thú trên đất ... và nhất là dùng đủ mưu mô kế hoạch để giết hại chém giết lẫn nhau. Về phía thiện, th́ có nhiều người cũng thiện vô cùng; nhưng về phía ác, th́ cũng nhiều người ác vô cùng.
Chúng ta là Phật tử, nghĩa là những người theo đạo Từ bi. Chúng ta cần phải cố gắng đừng sát hại sinh vật và nhất là đừng sát hại người. Về sự sát hại người, trong Ngũ Giới Phật đă tuyệt đối cấm chỉ, và chúng ta cũng đă phát nguyện giữ giới ấy. Nhưng về sinh vật, v́ một số Phật tử c̣n ăn mặn, nên chưa tuyệt đối giữ được giới sát. Vậy ít ra trong ngày thọ Bát quan trai, chúng ta hăy tuyệt đối giữ giới ấy. Chúng ta không giết người, không trù tính mưu mô giết người, đă đành! Chúng ta cũng không nên động ḷng trước sanh mạng của tất cả mọi loài hữu h́nh. Hơn nữa, nếu thấy ai có ư giết hại sinh vật, chúng ta phải khuyên lơn ngăn cản đừng cho người ta thi hành ác ư ấy.
Được như thế là ta giữ được trọn vẹn giới sát, mặc dù chỉ trong một ngày đêm, nhưng lợi ích sẽ lớn lao vô cùng cho việc tu hành của chúng ta.2. Không được trộm cướp.
Hai chữ trộm cướp ở đây có một ư nghĩa vô cùng. Những vật thuộc quyền sở hữu của người ta, từ vàng, bạc, châu báu, đất ruộng nhà cửa, cho đến đồ đạc, cây kim sợi chỉ, cọng rau, người ta không cho mà ḿnh lấy, là trộm cướp. Lường thăng tráo đấu, đo thiếu lấy thừa, đi làm trễ giờ, bóc lột công nhân, lấy của công, ăn hối lộ, được của người không trả lại, đều là trộm cướp.
Người đời coi tiền của hơn tánh mạng, trèo non, lặn suối, lo mưu này tính kế nọ để làm ra tiền nuôi thân và gia đ́nh, và để dành dụm pḥng khi đau ốm, tai nạn. Nếu rủi bị mất tiền của do mồ hôi nước mắt mà có, người ta vô cùng đau khổ, tuyệt vọng có khi đến quyên sinh. Chúng ta cũng đă có nhiều khi đau buồn v́ mất của, th́ xét người khác cũng vậy. Chúng ta không muốn ai trộm cướp của ḿnh, th́ tất nhiên ḿnh cũng không nên trộm cướp của ai. Đó là lẽ công bằng rất giản dị. Huống chi chúng ta là Phật tử , nghĩa là những người quyết tâm diệt trừ tham dục, để được giải thoát, th́ lẽ nào ta lại lấy của phi nghĩa?
Trong cuộc đời tranh đấu hằng ngày để sống, có nhiều khi chúng ta không giữ được một cách tuyệt đối giới cấm này, chẳng hạn, chúng ta làm ít mà cố đ̣i lương cho cao, bán hàng xấu với gía cao, mưu tính chước này kế nọ để được lợi nhiều một cách thiếu chính đáng ... Có khi chúng ta nhận thấy như thế là bất chính, nhưng tự bào chữa rằng v́ sự sống của gia đ́nh, thân thuộc mà phải làm như thế.
Nhưng trong ngày thọ Bát quan trai giới, chúng ta hăy quyết không trộm cướp đă đành, mà cũng không được để cho một ư nghĩ tham lợi móng lên trong tâm. Chúng ta không trộm cướp, không nghĩ đến sự trộm cướp, mà thấy ai trộm cuớp hay nẩy ra ư trộm cướp th́ chúng ta cũng khuyên can họ, ngăn ngừa không cho họ làm bậy. Không những không trộm cướp và ngăn ngừa sự trộm cướp mà thôi, chúng ta c̣n bố thí cho những người nghèo khổ, thiếu ăn thiếu mặc, t́m cách giúp đỡ những người thân thuộc, trong cảnh túng thiếu.
Giữ được giới này một cách tuyệt đối, th́ dù thời gian ngắn ngủi trong 24 giờ đồng hồ, chúng ta cũng đă gieo được những nhân lành tốt đẹp cho sự tu hành của chúng ta.3. Không được dâm dục.
Dâm dục là cái nghiệp nhơn sanh tử luân hồi, nên người xuất gia phải đoạn hẳn. Phật dạy rằng: "Người muốn đoạn trừ sanh tử, chứng quả Niết bàn mà không trừ hẳn dâm dục, th́ không khác kẻ nấu cát sạn mà muốn cho thành cơm, dù ra công đem nấu, trải qua năm ngàn kiếp cũng không thành cơm được".
Vậy những Phật tử xuất gia, muốn thành Phật quả th́ phải trừ dâm dục.
C̣n những Phật tử tại gia, chưa có thể hoàn toàn đoàn trừ dâm dục được, th́ Phật chỉ cấm tà dâm, nghĩa là ngoài vợ chồng, không được lang chạ; và giữa vợ chồng, cũng cần phải giữ chánh lễ, biết tiết dục để cho thân tâm được trong sạch nhẹ nhàng.
Nhưng đây là nói về ngày thường của Phật tử tại gia. Chứ đến ngày thọ Bát quan trai giới, th́ tuyệt đối phải giữ giới tịnh hạnh, không được hành động dâm dục đă đành, mà cũng không được nhớ nghĩ đến những điều dâm dục.
Nếu triệt để giữ đúng giới này, th́ dù chỉ trong 24 giờ đồng hồ, lợi ích cũng rộng lớn vô cùng, v́ chúng ta đă có dịp để gieo nhơn tịnh hạnh là một nhơn rất quư báu trong sự tu hành diệt dục.4. Không được nói dối.
Nói dối là tâm nghĩ miệng nói trái nhau. Nói dối có 4 cách, mà chúng ta đă có học rồi trong bài Ngũ Giới. Đó là: nói không thật, nói thêu dệt, nói lưỡi hai chiều, nói lời hung ác.
Chúng ta đă thấy, hằng ngày trong đời, tai hại của sự nói dối. Tai hại lớn nhất là làm mất ḷng tin cậy nhau. Trong một gia đ́nh mà không tin nhau, th́ gia đ́nh sẽ tan nát; trong một xă hội mà không tin nhau, th́ xă hội sẽ điêu tàn.
Trong đời sống hằng ngày chúng ta chưa có thể hoàn toàn giữ giới này được, th́ trong ngày thọ Bát quan trai giới, chúng ta hăy triệt để thực hành giới cấâm này. Chúng ta không nói sai, không nói thêu dệt, không nói hai chiều, không nói lời hung ác đă đành; chúng ta lại c̣n khuyên răn những người chung quanh giữ đúng giới không nói láo ấy!
Nếu thực hành triệt để giới cấm này, th́ dù chỉ trong một ngày đêm, chúng ta cũng đă gieo được một hột nhơn quư báu rất hiếm có trong đời này là: ḷng chân thật.5. Không được uống rượu.
Rượu làm say mê, tối tăm trí năo người uống. Nó c̣n nguy hiểm hơn cả thuốc độc, v́ thuốc độc uống vào chết ngay, song chỉ giết chết một đời người thôi; chớ rượu làm cho người cuồng tâm, mất trí, gây nên nhiều tội lỗi, chết đi sanh lại, luân hồi nhiều kiếp trong tối tăm si ám.
Bởi thế, trong Kinh, Phật dạy: "Thà uống nước đồng sôi cho tan mất thân này, chứ không nên uống rượu".
Chúng ta là Phật tử , nghĩa là những người đang trau dồi Trí tuệ để được sáng suốt như Phật, chúng ta không được uống rượu. Chúng ta không uống rượu đă đành, mà cũng không khuyên mời người uống rượu. Tự ḿnh uống rượu tội c̣n nhẹ, chớ khuyên mời người khác uống, tội lại nặng hơn.
Song, trong lúc đau ốm, nếu lương y bảo phaỉ có rượu ḥa với thuốc uống mới lành bệnh, th́ chúng ta cũng được tạm dùng, Khi đó rượu trở thành một vị thuốc, chứ không phải là một vị làm cho trí năo ta cuồng loạn nữa.
Đấy là nói về ngày thường, chứ trong ngày thọ "Bát quan trai giới", chúng ta phải trừ tuyệt rượu, không được uống đă đành, mà c̣n khuyên răn người khác đứng uống nữa.6. Không được trang điểm, thoa dầu thơm, múa hát và đi xem múa hát.
Năm giác quan: tai, mắt, mũi, lưỡi, thân là năm cửa ngơ, có thể mở đường cho chúng ta đến cảnh giới Niết Bàn, hay vào địa ngục. Nếu chúng ta biết mở năm cánh cửa ấy về nẻo thanh tịnh, nghe những lời hay lẽ phải, thấy những điều thiện, điều lành, ngửi những mùi thơm tinh khiết, đạo vị, th́ con đường đến Niết Bàn, giải thoát không xa. Trái lại, nếu chúng ta hướng những cánh cửa giác quan ấy vào cơi ô trọc, mở rộng chúng cho tội lỗi ùa vào, nào nghe tiếng du dương luyến ái của dục vọng, thấy cảnh trụy lạc, dâm ô, ngửi mùi vị say nồng, kích thích dục lạc, th́ con đường địa ngục đă sẵn sàng mở rộng để đón chờ chúng ta.
Phật cấm Phật tử trang điểm, tô sơn trét phấn, xức ướp dầu thơm, múa hát lả lơi, quyến rũ, hay cấm đi xem những cảnh múa hát ấy, là v́ muốn cho chúng ta khỏi đọa vào địa ngục.
Nhưng trong đời sống hằng ngày của người Phật tử tại gia, v́ c̣n tiếp xúc với đời sống xă hội, nên phải ăn mặc tề chỉnh trang nghiêm, đôi khi cũng phải đi dự những buổi ḥa nhạc, hay múa hát, miễn là những thứ âm nhạc, những điệu múa hát ấy có tánh cách trong sạch, xây dựng và hướng thiện. Nhưng trong hiện tại, các thứ nghệ thuật: kịch nhạc, ca, vũ, cải lương, chiếu bóng ... phần nhiều có tánh cách trụy lạc, thoái hóa, chúng ta nên đề pḥng, đừng quá dễ dăi mà sa vào ṿng tội lỗi.
Trên đây là nói trong ngày thường, chứ ngày thọ giới Bát quan trai, chúng ta nhất định không được trang điểm, xức ướp dầu thơm, múa hát hay đi xem múa hát. Hơn nữa, chúng ta phải cố gắng diệt trừ những âm hưởng, bóng dáng của những thứ nghệ thuật không lành mạnh, trong đầu óc chúng ta.
Đưọc như thế, th́ tuy thời gian chỉ ngắn ngủi có 24 giờ, ảnh hưởng tốt đẹp của nó vô cùng quư báu cho sự tu hành của chúng ta.7. Không được nằm ngồi giường cao đẹp, rộng lớn.
Điều răn cấm này cũng như điều răn cấm thứ sáu, có mục đích ngăn ngừa thân xác ta, không cho buông lung theo những cảm giác mơn trớn khoái lạc của giường cao nệm tốt, chăn ấm màn êm. V́ những cảm giác này có thể kích thích ḷng ham muốn bất chính của xác thân, tạo điều kiện cho chúng ta gây tội lỗi, nên Phật ché ra giới cấm này. Xưa Ngài Ngộ Đạt Quốc sư là một bực cao đức, được vua Ư Tôn và vua Hy Tôn hết sức ưu đăi. Vua Ư Tôn cúng cho Ngài một bảo tọa bằng trầm hương rất quư báu. Từ khi được bảo tọa ấy, Ngộ Đạt Quốc Sư mống niệm danh lợi, thành ra thất đức, phải chịu nhiều tai vạ và đau khổ.
V́ hiểu rơ cái tai hại của giường cao chiếu rộng, chăn ấm nệm êm, nên xưa Ngài Hiếp Tôn Giả từ khi xuất gia, lưng không nằm chiếu; Ngài Cao Phong Diệu thiền sư lập nguyện: ba năm không nằm giường chơng; Đức Phật Thích Ca , trong khi xuất gia t́m đạo, đă gối cỏ nằm sương, từ năm này sang năm khác...
Noi gương người xưa, các vị xuất gia chỉ nằm trên một cái giường nhỏ hẹp, vừa ngủ, chứ không bao giờ dùng giường rộng nệm cao. Kẻ tại gia cũng nên tập dần đức tánh giản dị đạm bạc ấy. Nếu chưa làm được trong ngày thường, th́ ngày thọ giới Bát quan trai, cũng phải triệt để thi hành giới thứ bảy này.8. Không được ăn quá giờ ngọ.
Trong luật Phật dạy: "Chư thiên ăn sớm mai, Phật ăn giờ ngọ, súc sanh ăn sau giờ ngọ, ngạ quỷ ăn tối, chư Tăng học theo Phật, phải ăn đúng giờ ngọ".
Ăn đúng giờ ngọ, được năm điều lợi sau đây:
1- Ít mống tâm sai quấy
2- Ít buồn ngủ
3- Dễ được nhất tâm
4- Ít hạ phong
5- Thân được yên ổn và ít sanh bệnh.
Trừ một vài trường hợp như khi đau ốm, luật cũng châm chước cho được ăn cơm cháo sau giờ ngọ, nhưng khi ăn phải sanh ḷng hổ thẹn.
V́ những lợi ích thiết thực nói trên, nên người xuất gia cần phải thực hành. C̣n Phật tử tại gia, khi tu Bát quan trai giới cũng phải giữ đúng giới này.C Kết Luận
1. Lợi ích của Bát quan trai giới rất lớn lao.
Như chúng ta đă thấy ở các đoạn trên, Bát quan trai giới là một phát tu vô cùng lợi ích cho Phật tử tại gia. Trong thời gian tu hành ấy, thân, khẩu, ư của người thọ giới được hoàn toàn thạnh tịnh, tuy chỉ có 24 giờ đồng hồ, nhưng 24 giờ ấy c̣n quư báu hơn cả một đời của người không tu hành. Tuy lượng rất ít, mà phẩm lại nhiều vô cùng. Nó chỉ là giọt nước, nhưng là một giọt nước trong sạch hoàn toàn, cho nên nó c̣n quư hơn cả một ao nước đục bùn nhơ, nó chỉ là một viên ngọc nhỏ xíu, nhưng đó là viên ngọc Ma ni, nên nó c̣n quư hơn trăm ngàn châu báu khác.
Chúng ta hăy phân tích một cách rơ ràng những lợi ích mà chúng ta đă thuâ hoạch được trong 24 giờ ấy mà xem.
Nhờ giới thứ Nhất, tâm ta không có ác ư giết hại sanh vật, miệng ta không nhai nuốt những máu huyết tanh hôi, thân ta không nặng nề v́ thịt cá. Đối với chung quanh, ta không làm cho người và súc vật đau khỏ, mất thân mạng.
Nhờ giới thứ Hai, tâm ta không động, ư ta không tham lam, thân ta không mang nặng những vật phi nghĩa. Đối với người chung quanh, ta không làm họ đau khổ v́ mất của cải m,à họ đă nâng niu, quư trọng.
Nhờ giới thứ Ba, tâm ta được thanh tịnh, thân ta khỏi ô uế. Đối với người bạn trăm năm, cùng những người chung quanh, ta giữ đúng lề, làm choi họ kính trọng.
Nhờ giới thứ Tư, tâm ta không tà vạy, lưỡi ta không dối trá, điêu ngoa. Đối với người chung quanh, ta giữ được chữ tín, làm mọi người khỏi lo sợ, nghi ngờ v́ ta.
Nhờ giới thứ Năm, tâm ta được minh mẫn, miệng ta không nồng nặc hơi men, thân ta không loạn động. Đối với người chung quanh, ta không làm cho họ phải lo sợ, khổ sở v́ con ma men này hành hạ.
Nhờ giới thứ Sáu, tâm ta không buông luông theo dục lạc ta không dung chứa những h́nh ảnh, mùi vị, âm thanh tà tạp, dâm ô...Đối với người chung quanh, ta không làm cho họ phải tập nhim những cảm giác không trong sạch, không thanh thoát.
Nhờ giới thứ Bảy, tâm ta không mống lên những niệm danh lợi, xa hoa; thân ta không bị dục lạc lôi cuốn. Đối với người chung quanh, ta d gần gũi, thân cận, v́ không bị cái cao sang, phù phiếm bên ngoài ngăn cách.
Nhờ giới thứ Tám, tâm ta được định tĩnh, sáng suốt, thân ta nhẹ nhàng, ít bệnh tật; đối với các loài chung quanh, như người nghèo đói, ngạ quỷ, súc sinh, ta không gây ra sự thèm khát, v́ sự lục lạo ăn uống về đêm.
Bao nhiêu sự lợi ích cho ḿnh và cho người mà chúng ta đă thâu thập được trong khoảng 24 giờ đồng hồ, thử hỏi có một pháp tu hành của người tại gia nào quư báu hơn thế nữa?2. Bởi vậy Phật tử nên thực hành Bát quan trai giới.
Phật tử tại gia mặc dù suốt ngày suốt tháng bận bịu về sinh kế làm ăn, mỗi tháng cũng nên sắp xếp việc nhà, vào chùa thọ Bát quan trai giới một vài lần. Nếu hoàn cảnh thuận lợi, có thể thọ được nhiều lần lại càng tốt.
Nếu không đủ điều kiện đến chùa, th́ phương tiện của nhà tu cũng được, nhưng lợi ích không bằng đến chùa.
Vậy xin khuyên các Phật tử tại gia, nên cố gắng thực hành y như lời Phật dạy, tu theo hạnh giải thoát, rồi khuyên nhiều người thật hành theo, để cùng nhau tiến bước lên đường giải thoát, an vui.
Thích Thiện Hoa
Minh Quang posted January 9, 2002
