Học Viện Phật Giáo Việt Nam Tại Huế
Khóa I (1997-2001)

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP

Đề tài

THIỀN SƯ MINH HẢI
và
TỔ ĐÌNH CHÚC THÁNH
(tại Hội An - Quảng Nam)

Giáo sư hướng dẫn: Tiến sỹ sử học LÊ CUNG

Người thực hiện: Tăng sinh THÍCH HẠNH THIỆN

HUẾ, 2001

 

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

CHƯƠNG 1.       PHẬT GIÁO DƯỚI THỜI CÁC CHÚA NGUYỄN

1.1 Khái quát về Phật giáo Việt Nam

1.2 Chúa Tiên Nguyễn Hoàng vào trấn thủ xứ Thuận-Quảng

1.3 Các Chúa Nguyễn và Phật giáo Đàng Trong

1.3.1 Các Chúa Nguyễn đối với Phật giáo Đàng Trong

1.3.2 Các thiền phái Phật giáo ở Đàng Trong

CHƯƠNG 2.          THIỀN SƯ MINH HẢI VÀ TỔ ÐÌNH CHÚC THÁNH

         TẠI HỘI AN - QUẢNG NAM

2.1 Vài nét về phố cổ Hội An

2.2 Cuộc đời và hành trạng của Thiền sư Minh Hải

2.3 Quá trình khai sáng và trùng tu Tổ đình Chúc Thánh

2.3.1 Địa thế, phong thủy ngôi Tổ đình

2.3.2 Ý nghĩa tên ngôi Tổ đình

2.3.3 Quá trình khai sáng và trùng tu.

2.3.4 Hình thái kiến trúc, liễn đối, bia, tháp

2.3.5 Các kinh sách đang được bảo tồn

CHƯƠNG 3.              SỰ TRUYỀN THỪA CỦA THIỀN PHÁI MINH HẢI TẠI

TỔ ÐÌNH CHÚC THÁNH(QUẢNG NAM)VÀ TẠI BÌNH ÐỊNH

3.1 Kệ phái truyền thừa tại Tổ đình Chúc Thánh và Quảng Nam.

3.1.1 Bảng liệt kê các vị Tổ sư  trú trì Tổ đình Chúc Thánh

3.1.2 Vài nét về Chư vị Hòa Thượng trú trì

3.1.3 Phổ hệ truyền thừa tại Quảng Nam

3.2 Vài nét về kệ phái truyền thừa tại Bình Định

3.2.1 Phổ hệ truyền thừa các đời trú trì tại Bình Định

3.2.2 Vài nét về chư vị Hòa Thượng hoằng hóa tại Bình Định

KẾT LUẬN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

 

 

 

MỞ ĐẦU

1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI.

            Phật giáo du nhập Việt Nam rất sớm, từ những năm trước Tây lịch. Hơn hai ngàn năm có mặt trên đất nước Việt Nam, Phật giáo luôn gắn bó với dân tộc. Điều đáng chú ý là hễ người Việt tiến đến đâu thì Phật giáo liền có mặt tại đó, như bóng theo hình. Nơi nào có Phật giáo thì nơi đó có chùa tháp, tự viện. Vì vậy, trong hệ thống những di tích lịch sử văn hóa Việt Nam ngày nay thì trong đó các chùa tháp Phật giáo cũng đóng một vai trò rất quan trọng. Chùa Chúc Thánh tại Hội An  (Quảng Nam) là một trong những ngôi cổ tự có giá trị như vậy. Nơi đây không chỉ những là một di tích mang đậm tính văn hóa nghệ thuật mà còn là nơi phát xuất riêng một chi phái Thiền Lâm Tế truyền bá Phật giáo khắp cả xứ Đàng Trong.

            Cách đây hơn ba trăm năm, thiền sư Minh Hải cùng phái đoàn từ Trung Quốc theo thuyền buôn cập vào thương cảng Hội An. Sau khi dự đại Giới đàn tại Huế xong, Ngài trở lại Hội An chấn tích khai sơn Tổ đình Chúc Thánh và xuất kệ truyền thừa. Từ đó về sau Tổ Tổ tương truyền và các đệ tử được xuất thân từ bài kệ này đều được mệnh danh là con cháu " Dòng Môn Phái Lâm Tế Chúc Thánh".

          Chùa Chúc Thánh lưu trữ rất nhiều văn bia, liễn đối bằng chữ Hán. Các liễn đối thì mang đậm tính văn thơ nhà Phật, chúc tụng cho thế giới được hòa bình, nhân dân an cư lạc nghiệp và nội dung những văn bia chủ yếu ghi lại những đợt trùng tu ngôi chùa của các vị Tổ sư, các phương danh đóng góp cúng dường xây dựng chùa. Đó cũng là điều lý thú khi nghiên cứu về ngôi cổ tự này và cũng là cơ hội ghi chép ra đây bằng nguyên văn các liễn đôïi và phiên âm, dịch nghĩa để sau này có ai muốn tiếp tục nghiên cứu cũng sẽ thuận lợi hơn.

Tinh thần hành đạo của chư Tổ cũng tựa như” Vết nhạn lưng trời “, làm rồi lại coi như không làm, thêm vào đó là sự tàn phá của thời gian. Vì vậy, việc tìm kiếm lại hành trạng và cuộc đời của chư Tổ là một điều hết sức bị hạn chế. Luận văn này là kết quả của việc tìm kiếm bị hạn chế đó.

Nghiên cứu về lịch sử Phật giáo Quảng Nam nói chung và Thiền phái Lâm Tế Chúc Thánh nói riêng là một  đề tài khá mới mẻ. Hơn nữa, hiện nay chưa có một tập sách nào nói về ngôi Tổø đình này một cách đầy đủ. Được sự đồng ý của Hội đồng điều hành Học Viện và giáo sư hướng dẫn Lê Cung, chúng tôi chọn “ Thiền sư Minh Hải và Tổ đình Chúc Thánh" làm đề tài cho luận văn tốt nghiệp. Ngoài ra, qua luận văn này, người viết còn gởi gắm một nỗi niềm hoài vọng của một để tử đã chiûu biết bao ân đức tác thành, giáo dưỡng của Thầy Tổ và đã để lại dưới mái hiên cổ tự này biết bao kỷ niệm buồn vui từ thuở ấu thơ hành điệu. Luận văn này đương nhiên sẽ không tránh khỏi những vấn đề sai sót, người viết xin chân thành tiếp thu những ý kiến phê bình từ những bậc thiện tri thức để đề tài này ngày càng được hoàn hảo hơn.

2. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ.

            Trước đây đã có những công trình nghiên cứu ít nhiều liên quan đến thiền sư Minh Hải và Tổ đình Chúc Thánh, cụ thể như: “Lí lịch di tích” (chùa Chúc Thánh) của Ban quản lý di tích Hội An, số 01/ĐK - BQL; "Về niên đại chùa Chúc Thánh" của Đỗ Bang (Những phát hiện mới về khảo cổ học, năm 1987). Viện khảo cổ học Ủy ban khoa học xã hội Việt Nam; "Việt Nam Phật giáo sử luận" (tập 2) của Nguyễn Lang. Nxb. Văn học HN, 1992; "Lịch sử Phật giáo Việt Nam" của Chơn Phát (giáo trình lưu hành nội bộ),1998; "Lược khảo Phật giáo sử Việt Nam" của Vân Thanh,1984;"Việt Nam Phật giáo sử lược" của Mật Thể. Nxb. Thuận Hóa- Huế, 1996; "Lịch sử Phật giáo Việt Nam" của Thích Minh Tuệ. Thành hội Phật giáo TP Hồ Chí Minh ấn hành, 1993.

          Các công trình nghiên cứu kể trên là những tư liệu quí giá để người viết tham khảo, so sánh, đối chiếu. Nhưng  những tư liệu ấy chỉ nói một cách khái quát, hoặc có tư liệu có đi vào chi tiết nhưng chỉ được một mặt, hoặc Thiền sư Minh Hải hoặc Tổ đình Chúc Thánh, chứ chưa có công trình nào đầy đủ cả hai. Đặc biệt trong cuốn " Lịch sử Phật giáo Đàng Trong" của Nguyễn Hiến Đức. Nxb. TP Hồ Chí Minh thì có đề cập đến cả Thiền sư Minh Hải và Tổ đình Chúc Thánh. Song, nó cũng chưa phải là tư liệu đầy đủ và đáng được tin cậy.

3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU.

           Về mặt thời gian, đề tài đặt trọng tâm bắt đầu từ thập niên 70 của thế kỷ XVII, (tức thời điểm thiền sư Minh Hải bắt đầu đặt chân đến Hội An), trong đó trình bày suốt chuỗi dài truyền thừa của Pháp phái Minh Hải, từ Lâm Tế đời 34 đến đời 42 ngày nay.

           Về mặt không gian, đề tài tập trung nghiên cứu hành trạng của thiền sư Minh Hải tại Tổ đình Chúc Thánh, sau đó trình bày sự truyền thừa của Pháp phái Minh Hải tại Hội An(Quảng Nam) và tỉnh Bình Định.

4. NGUỒN TƯ LIỆU, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

            Nguồn tư liệu chủ yếu tại Tổ đình Chúc Thánh và những ngôi chùa khác tại Hội An, bao gồm các sách sử có ít nhiều liên quan đến đề tài, các chữ Hán khắc trên bia đá, trên gỗ, trên giấy và trên sự truyền miệng.

            Phương pháp nghiên cứu là sưu tầm tất cả các nguồn tư liệu gồm tư liệu thành văn và tư liệu điền dã. Trên cơ sở đối chiếu các nguồn tư liệu bằng vận dụng phương pháp lịch sử và phương pháp logic, đi từ nguyên nhân, bối cảnh lịch sử đến quá trình kết quả. Ngoài ra, luận văn còn ghi nguyên bản chữ Hán các liễn đối  và phiên âm, dịch ra tiếng Việt.

5.  ĐÓNG GÓP ĐỀ TÀI.

            Một là, đề tài là một công trình nghiên cứu tương đối đầy đủ về Pháp phái Lâm Tế Chúc Thánh kể từ khi Tổ sư Minh Hải đặt chân đến xây nên Tổ đình Chúc Thánh và hoằng hóa tại đây,  góp phần bổ sung thêm những khoảng trống mỗi khi tìm hiểu về lịch sử Phật giáo Quảng Nam.

            Hai là, nhằm để có sự nhất quán về niên đại khai sơn Tổ đình Chúc Thánh cũng như hành trạng của Thiền sư  Minh Hải, để tránh những nhận thức dị biệt về ngôi Tổ đình này như trước đây.

            Ba là, nội dung đề tài minh họa rõ hơn về phong cảnh kiến trúc ngôi Tổ đình và dịch nghĩa rõ ràng các liễn đối Hán văn sang Việt văn để những ai muốn đến thưởng ngoạn ngôi cổ tự này sẽ có cơ hội hiểu thêm về nó một cách ý nghĩa, sâu sắc hơn.

6. BỐ CỤC NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI.

            Đề tài dài  47 trang, không kể tài liệu tham khảo, phần phụ lục. Ngoài phần mở đầu (4 trang), kết luận (2 trang) là ba chương nội dung (41 trang).

            Chương 1 : Phật giáo dưới thời các Chúa Nguyễn.

Chương 2 : Thiền sư Minh Hải và Tổ đình Chúc Thánh tại Hội An (Quảng Nam).

            Chương 3  : Sự truyền thừa của thiền phái Minh Hải tại Tổ đình Chúc Thánh, Quảng Nam và Bình Định.

Chương 1

Phật Giáo thời Chúa Nguyễn

 

1.1. KHÁI QUÁT VỀ PHẬT GIÁO VIỆT NAM.

            Phật giáo truyền vào Việt Nam vào những thế kỷ trước Tây lịch thông qua câu chuyện Chử Đồng Tử học đạo với nhà  sư Phật Quang trong “Lĩnh Nam Trích Quái.“ Chuyện kể rằng: Chử  Đồng Tử  (Là người Việt Nam) cùng thương nhân ra nước ngoài buôn bán. Đang trên đường đi buôn, Chử  Đồng Tử ghé lại một am nhỏ trên núi Quỳnh Viên ( Cửa Sót) thì gặp nhà sư  Phật Quang. Sau khi gặp nhà Sư, Chử  Đồng Tử không tiếp tục đi buôn mà ở lại học đạo và sau đó trở lại quê. Vì vậy, Chử Đồng Tử được coi như là người Phật tử Việt Nam đầu tiên mà chúng ta biết được tên trong lịch sử ( 7.20 ).

Nhưng Phật giáo thời kỳ Chử Đồng Tử chắc cũng chỉ là thời kỳ ban sơ. Mãi đến thế kỷ thứ  II, III sau Tây lịch, đất nước Việt Nam bước vào giai đoạn mở cửa, tiếp đón những dân tộc khác. Chính sự mở cửa đó đã tiếp nhận các thương nhân và thuyền buôn nước ngoài mà các thiền sư Ấn Độ truyền bá đạo Phật đã tháp tùng theo, như Khâu Đà La, Ma Ha Kỳ Vực... Vào những thế kỷ đầu Tây lịch này, Phật giáo Việt Nam đã hoàn chỉnh giai đoạn đầu làm nền tảng cho sự phát triển Phật giáo Việt Nam ở những giai đoạn kế tiếp ( 7.148, 149, 150 ).

Thời Bắc thuộc lần thứ  3 ( 603- 939), Phật giáo lại càng phát triển mạnh hơn. Đăc biệt là Thiền Tôn có thiền phái Tỳ Ni Đa Lưu Chi và thiền phái Vô Ngôn Thông đã truyền bá đến.

Đất nước Việt Nam trải qua các thời Đinh, Ngô và Tiền Lê, hai thiền phái trên vẫn cứ tiếp tục tồn tại và phát triển. Đến đời nhà Lý ( 1010- 1225 ), một thiền phái thứ ba từ  Trung Quốc truyền vào Việt Nam là thiền phái Thảo Đường. Lúc bấy giờ cả ba thiền phái này cùng phát triển mạnh mẽ, đóng góp vào đời sống tâm linh và xã hội, ghi đậm dấu ấn trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá, kiến trúc, mỹ thuật cho nước Việt. Nhưng thời điểm vàng son nhất của Phật giáo Việt Nam là đời Trần ( 1225- 1400 ). Phật giáo đời Trần là thời đại Phật giáo Nhất tôn. Cả ba thiền phái Tỳ Ni Đa Lưu Chi, Vô Ngôn Thông và Thảo Đường nhập thành một, thiền phái duy nhất đời Trần là thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, một thiền phái Phật giáo thuần túy Việt Nam. Trong thời kỳ này, sự  ảnh hưởng rộng lớn của các vị vua - thiền sư Trần Thái Tông, Trần Nhân Tông, Tuệ Trung, Pháp Loa và Huyền Quang đã làm rực rở Phật giáo Việt Nam, tinh thần vô ngã  vị tha của Phật giáo chi phối trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là nền văn học Việt Nam (10.267).

            Từ đó trở về sau, đất nước Việt Nam qua bao thời cuộc thay vua đổi chúa, vận mệnh đất nước có lúc thịnh lúc suy, mà Phật giáo cũng phải cùng chịu chung một số phận. Bước sang thời hậu Lê ( 1428-1527 ), Phật giáo bị suy giảm, các vua Lê luôn đề cao Nho giáo, tìm mọi cách  hạ thấp Phật giáo. Bởi vì học thuyết Nho giáo mang tính tôn quân, tôi trung không thờ hai vua (trung thần bất sự nhị quân), vua Lê Thái Tổ dùng  trường Quốc Tử Giám để dạy cho con vua cháu chúa lý thuyết Nho giáo. Năm 1442, nhà vua mở khoa thi tiến sĩ theo tinh thần Nho giáo để chọn nhân tài giúp nước phò vua tại trường Quốc Tử  Giám, khoa thi cho Tăng sĩ chỉ mở tại các sảnh đường, người thi đỗ được trực tiếp hành đạo, người thi hỏng phải hoàn tục. Nhà vua và các Nho sĩ ra sức phỉ báng Phật giáo, coi Phật giáo như là vấn đề cần phải dẹp bỏ. Vì vậy, Phật giáo đã dần dần biến thái thành một tôn giáo như là tôn giáo chỉ để thờ cúng, cầu nguyện (10.397).

            Trong thời kỳ này, Phật giáo đã suy yếu thật sự, nhưng ảnh hưởng Phật giáo trước kia vẫn còn đọng lại  trong tâm tư và tình cảm của người dân Việt. Đặc biệt, tư tưởng Phật giáo vẫn còn thể hiện trong các tác phẩm của giới bác học cũng như dân gian. Mặc dù lúc này Nho giáo chiếm địa vị ưu thế, nhưng các Nho sĩ vẫn không đủ sức ổn định xã hội, để rồi từ đó đất nước Việt Nam bị chia rẽ Đàng Ngoài, Đàng Trong. Đàng Ngoài có vua Lê chúa Trịnh, Đàng Trong có chúa Nguyễn. Từ khi đất nước bị phân tranh, dân chúng khổ đau, quân dân luôn đối đầu với cảnh vô thường của khói lửa chiến tranh, lúc bấy giờ tinh thần vô ngã, vị tha, từ bi và trí tuệ của Phật giáo lại trở nên những món diệu dược, xoa diệu bao nổi tan tác, biệt ly, là chổ dựa tinh thần để vua  quân giữ  nước. Vì vậy, Phật giáo khởi sắc trở lại ở cả Đàng Trong và Đàng Ngoài. Nhưng đáng kể nhất là các chúa Nguyễn và Phật giáo Đàng Trong ( 10. 411 ).

1.2. CHÚA TIÊN NGUYỄN HOÀNG VÀO TRẤN THỦ XỨ THUẬN - QUẢNG.

            Chúa Tiên Nguyễn Hoàng là vị chúa làm nên trang sử đầu tiên cho dòng họ Nguyễn tại Đàng Trong.

            Chúa Tiên Nguyễn Hoàng vào trấn thủ vùng Thuận Hóa vào năm 1558. Nguyên do vào năm 1529 Bắc Triều của nhà Mạc thất trận, Lê Huy Ninh lên ngôi khôi phục lại triều đình nhà Hậu Lê qua bao tháng năm bị nhà Mạc chiếm đoạt. Đến năm 1545, dưới trướng nhà họ Lê có Thái sư Nguyễn Kim bị nhà Mạc phục độc qua đời, sau đó Trịnh Kiểm ( rễ của Nguyễn Kim) lên thay thế. Đời vua Lê Anh Tông ( 1557 - 1573), con của Nguyễn Kim là Nguyễn Uông và Nguyễn Hoàng. Nguyễn Uông làm chức tả tướng có tài đánh giặc, lại được các tướng mến phục, thái sư Trịnh Kiểm sợ em vợ tranh giành nên bí mật ám hại Nguyễn Uông. Nguyễn Hoàng sợ liên lụy đến tính mạng nên xin vào trấn thủ xứ Thuận Hóa và được vua Lê cử làm Đoan quận công tại xứ này (3.15, 16 ).

            Từ khi Đoan quận công Nguyễn Hoàng trấn thủ Thuận Hóa, chăm lo dân chúng an cư lạc nghiệp. Đến năm 1570, Nguyễn Hoàng trấn thủ luôn Quảng Nam gọi chung là xứ Thuận  - Quảng.

1.3. CÁC CHÚA NGUYỄN VÀ PHẬT GIÁO ĐÀNG TRONG.

1.3.1 Các chúa Nguyễn đối với Phật giáo Đàng Trong.

            Từ khi Chúa Nguyễn Hoàng vào trấn thủ vùng Thuận Quảng (1558) cho đến khi nhà Nguyễn thống nhất đất nước, suốt gần hai thế  rưỡi, các Chúa Nguyễn đều là những người sùng mộ Phật giáo, xây dựng tự viện khắp nơi, lấy Phật giáo làm chỗ dựa tinh thần để an dân trị quốc.

            Năm Tân Sửu ( 1601), một hôm Chúa Tiên  Nguyễn Hoàng dạo chơi đến xã Hà Khê ( huyện Hương Trà ) thấy giữa cánh đồng nổi lên một gò cao như đầu rồng quay lại nằm bên sông Hương, Chúa hỏi người địa phương thì họ nói gò này rất thiêng. Tương truyền, xưa có người đêm thấy bà già áo đỏ quần xanh ngồi trên đỉnh gò, nói :" Sẽ có vị chơn Chúa đến xây chùa, để tụ khí thiêng cho bền long mạch", nói xong, bà già ấy đâu mất. Nhân đó người ta gọi là gò Thiên Mụ. Năm đó Chúa cho xây chùa nơi này gọi là chùa Thiên Mụ.

            Rằm tháng bảy năm Nhâm dần (1602), Chúa đến chùa Thiên Mụ để làm lễ lạc thành. Khi thuyền qua xã Ân Triêm (huyện Phú Vang ), Chúa nhìn lên bờ sông thấy có cảnh trí đẹp, nhân đó Chúa dừng thuyền lại để thưởng ngoạn, thấy có một nền chùa cổ, Chúa cho sửa sang lại và đặt tên là chùa Sùng Hóa. Năm Đinh Mùi(1607), Chúa lập chùa Bửu Châu ở Trà Kiệu(Quảng Nam). Năm Kỷ Dậu(1609), Chúa dựng chùa Kính Thiên ở xã Thuận Trạch, huyện Lệ Thủy (Quảng Bình) (3.22).

            Năm Ất Tị ( 1665), Chúa Nguyễn Phúc Tần sắc trùng tu chùa Thiên Mụ. Năm Đinh Mùi (1667), Chúa cho xây chùa Vĩnh Hòa ở cửa biển Tư Dung. Lễ khánh thành chùa mở Du Già đại hội bảy ngày đêm. Trong thời Chúa Nguyễn Phúc Tần có Thiền sư Nguyên Thiều đem thiền phái Lâm Tế từ Trung Quốc truyền đến và thiền phái Trúc Lâm được phục hưng ( 3.24).

            Năm Mậu Thìn (1688),  chúa Nghĩa - Nguyễn Phúc Trăn cho trùng tu chùa Vĩnh Hòa ở cửa biển Tư Dung. Chúa Nghĩa còn nhờ thiền sư Nguyên Thiều về Trung Hoa thỉnh các cao Tăng, pháp tượng, pháp khí ... sang hoằng hóa xứ Đàng Trong ( 3.27).

            Chúa Nguyễn Phúc Chu (1691-1725), khi mới lên ngôi một năm ông đã cho sửa chùa Mĩ Am ở núi Mĩ Am (nay là núi túy Vân). Ông đã thọ Giới với Hòa Thượng Thạch Liêm tại giới đàn chùa Thiền Lâm(5.238). Năm 1710, Chúa sắc đúc quả chuông nặng 3,285 cân đồng cúng vào chùa Thiên Mụ, hiện nay vẫn còn. Sau đó Chúa cho thỉnh 3 tạng Kinh, Luật, Luận bên Trung Quốc đem về để ở chùa (10.428).

            Đời Chúa Nguyễn Phúc Khoát (1739-1765) lại trùng tu chùa Thiên Mụ thêm nguy nga, tráng lệ và sai người sang Trung Quốc thỉnh Đại tạng kinh hơn ngàn bộ, đem về để tại chùa(10.428).

            Nói chung, các Chúa Nguyễn đa số đều là những người sùng mộ Phật giáo, xây chùa, tạo tượng, đúc chuông, trọng đãi các thiền sư ... Vì vậy, các Danh Tăng từ Trung Quốc sang hoằng hóa rất đông, các thiền phái, thiền lâm cũng bắt đầu từ đây mà tạo lập. Như Ngài Nguyên Thiều dựng nên Chi Phái Thiền Lâm Tế tại Bình Định, Ngài Minh Hải dựng lên chi phái Lâm Tế tại Hội An  (Quảng Nam)... Ngoài ra còn có các cao Tăng thuộc thiền phái Tào Động cũng đến tại xứ Đàng Trong này.

1.3.2 Các thiền phái Phật giáo ở Đàng Trong.

            Trong thời Trịnh - Nguyễn, cả hai xứ  Đàng Trong và Đàng Ngoài Phật giáo đã bắt đầu phục hưng trở lại. Đàng Ngoài, các chúa Trịnh chủ yếu đặt nặng vấn đề xây dựng chùa chiền, các tông phái Phật giáo vẫn như cũ không có gì mới lạ. Còn tại Đàng Trong, như trên đã nói, ngay từ khi Chúa Nguyễn Hoàng vào Đàng Trong, ông đã nghĩ đến việc xây cất các tự viện Phật giáo. Suốt chiều dài lịch sử, các Chúa nhà họ Nguyễn đều lấy Phật giáo làm nơi nương tựa tinh thần cho quân dân. Đặc biệt, bấy giờ tại Trung Hoa đang có sự chuyển tiếp giữa hai triều đại Minh - Thanh. Vì vậy, các Cao Tăng Trung Hoa sang Đàng Trong hoằng hóa rất đông, các Tổ đình hiện nay còn lại đa phần do các Thiền sư Trung Hoa khai sáng. Theo sự ghi nhận chung của các nhà nghiên cứu lịch sử Phật giáo Việt Nam thì trong thế kỷ XVII có các Thiền sư Trung Hoa sang Đàng Trong khai sơn các Tổ đình hoằng hóa Phật Pháp, như:

Ø     Các Thiền sư thuộc Thiền phái Tào Động gồm có:

- Thiền sư Thạch Liêm hoằng hóa tại chùa Thiên Mụ và sau ở chùa Thiền Lâm tại Huế.

- Thiền sư Hưng Liên trú trì chùa Tam Thai tại Ngũ Hành Sơn - Non nước (Đà Nẵng).

- Thiền sư Giác Phong khai sơn chùa Thiên Thọ tại Huế.

Ø           Các Thiền sư thuộc Thiền phái Lâm Tế gồm có:

- Thiền sư Nguyên Thiều khai sơn chùa Thập Tháp- Di Đà tại Bình Định, sau ra Thuận Hóa khai sơn chùa Hà Trung, chùa Quốc Ân và xây tháp Phổ Đồng.

- Thiền sư Minh Hải  (Pháp Bảo) khai sơn chùa Chúc Thánh tại Hội An (Quảng Nam).

- Thiền sư Từ Lâm khai sơn chùa Từ Lâm tại Huế.

- Thiền sư Minh Hoằng (Tử Dung) khai sơn chùa Ấn Tôn ( Từ Đàm) tại Huế.

-Thiền sư Minh Lượng (Nguyệt Ân ) khai sơn chùa Vạn Đức tại Hội An (Quảng Nam ).

-Thiền sư Tế Viên  khai sơn chùa Hội Tôn tại Phú Yên.

            Trên là các thiền sư tiêu biểu được sử sách ghi lại tương đối đầy đủ, còn nhiều thiền sư khác nữa cũng từ Trung Quốc sang, có thể cùng môn phái hoặc đệ tử các Ngài trên, nhưng vì chiến tranh các sử liệu đã thất lạc đi rất nhiều. Như  tại chùa Chúc Thánh có tháp Ngài Thiệt Thọ, trên tháp có ghi lại Ngài cùng quê, cùng họ với Ngài Minh Hải, nhưng không biết hành trạng của Ngài như thế nào, hay Ngài Đại Dõng(Siêu Căn) chỉ còn lại tấm bia ở chùa Chúc Thánh. Nên lịch sử hành trạng các Ngài như thế nào thì chúng ta khó mà biết được.

            Ngoài ra, ở thế kỷ XVI, XVII, tại Đàng Trong còn có các thiền sư thuộc thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, như các Ngài Viên Cảnh ( Lục Hồ ), Viên Khoan  (Đại Thâm )... Nhưng vì hoàn cảnh chính trị nên có Ngài ẩn tích mai danh, lại có Ngài cùng gia nhập vào thiền phái Lâm Tế, Tào Động. Năm 1682, thiền sư Minh Châu ( Hương Hải ) cùng với khoảng 50 đệ tử ra lại Đàng Ngoài phục hưng lại thiền phái của mình.

            Còn Thiền phái Lâm Tế, ngoài thiền sư Nguyên Thiều hoằng hóa tại Bình Định và Thuận Hóa ra , tại Hội An (Quảng Nam ), thiền sư Minh Hải (Pháp Bảo) lại chấn tích khai sơn chùa Chúc Thánh, xuất kệ truyền thừa, tiếp nối dòng Lâm Tế đời 34. Dòng Lâm Tế Minh Hải này có 2 nhánh; một tại Quảng Nam và một tại Bình Định. Hai nhánh này ngày nay đã phát triển khắp xứ Đàng Trong và các nước trên thế giới.

 

 Chương 2

Thiền Sư Minh Hải và Tổ đình Chúc Thánh
tại Hội An - Quảng Nam

 

2.1. VÀI NÉT VỀ PHỐ CỔ HỘI AN.

            Một trong những địa danh nổi tiếng của Quảng Nam là phố cổ Hội An, đã từng vang bóng một thời vào những thế thế kỷ XVII - XVIII, mà những hình ảnh đó vẫn còn lưu lại đến ngày nay gần như nguyên vẹn. Trong trang đầu tập " Hội An : Lịch sử và hiện trạng" Phan Huy Lê khẳng định:" Đô thị cổ Hội An còn được  bảo tồn  đến ngày nay là trường hợp duy nhất của Việt Nam và cũng là trường hợp hiếm có trên thế giới"(1.4). Qua đó, chúng ta thấy được giá trị phần nào của khu phố cổ này.

            Niên đại khai sinh Hội An ngày nay vẫn chưa xác định rõ ràng. Chỉ biết vào thế kỷ XVI, Hội An là nơi buôn bán của nhiều người nước ngoài, đáng kể là người Hoa, người Nhật và người Bồ Đào Nha. Trong thời điểm này, Hội An là nơi đến và định cư của nhiều thương nhân nước ngoài. Với việc buôn bán phồn thịnh, người Hoa đã xây dựng tại Hội An nơi tín ngưỡng của họ, như các Hội quán, chùa Ông ..., nhân đó các thiền sư người Trung Quốc theo thuyền buôn mang thiền phái LâmTế truyền vào Hội An, như thiền sư Minh Hải khai sơn Tổ đình Chúc Thánh, Thiền sư Minh Lượng khai sơn Tổ đình Vạn Đức. Từ đó khiến Hội An trở nên phong phú hơn về phong tục, tập quán , tín ngưỡng.                   

Kiến trúc Hội An ngày nay còn lại chủ yếu của người Hoa. Nguyên do vào năm 1636 chính phủ Nhật ban hành lệnh cấm xuất ngoại, làm cho buôn bán quan hệ giữa Nhật Bản và Hội An sa sút dần. Cùng lúc đó thì người Hoa vốn có mặt ở Hội An từ trước lại không ngừng Tăng lên. Từ giữa thế kỷ XVII, người Hoa thay thế người Nhật chiếm ưu thế ở Hội An và chi phối các hoạt động thương mại và xuất nhập khẩu của thương cảng này. Các thế hệ người Hoa được xếp vào bậc Tiền Hiền gọi là Thập Lão, Lục Tánh và Tam Đại Gia. Họ lập ra xã Minh Hương (quê hương Nhà Minh), xây dựng chùa miếu, nhà cửa ...Vì vậy, hai mặt kinh tế và văn hóa này quan hệ mật thiết với nhau tạo ra một phong thái của Hội An ( 4.12).

            Từ thế XVIII, XIX, thương cảng Hội An do nhiều nguyên nhân từ thiên nhiên đến con người đã sa sút dần, để rồi từ cuối thế kỷ XIX Hội An nhường vai trò lại cho Đà Nẵng ( 4.13), chỉ còn lại những dấu tích ngày xưa. Nhưng Hội An hôm nay vẫn duy trì được nếp sống văn hóa của mình, một nếp sống đã có một quá trình giao thoa qua nhiều dặm đường lịch sử, đã tạo nên một đặc sắc văn hóa riêng mà chỉ Hội An mới có được.

            Phố cổ Hội An nằm dọc theo phía Bắc hạ lưu sông Thu Bồn, cách Cửa Đại khoảng 6 km. Người dân nơi đây chủ yếu sống bằng nghề buôn bán, nghề nông, nghề hải sản và các công nghệ thủ công khác. Khung cảnh Hội An trầm lặng yên tĩnh cũng phần nào ảnh hưởng đến tính chất con người Hội An trở nên lương thiện, hòa nhã hơn.

            Như đã trình bày, do tính hội nhập văn hóa giữa người nước ngoài và dân bản địa tại Hội An trước kia, tất cả đã để lại một quần thể di tích với nhiều kiểu dáng kiến trúc mĩ thuật độc đáo chỉ riêng của Hội An, gồm các loại hình như chùa, đình, đền, miếu, mộ táng, giếng cổ, nhà ở, hội quán, chùa Cầu, nhà thờ tộc ...(9). Quần thể ấy chiếm phần nhiều là những ngôi nhà cổ được xây dựng theo kiểu hình ống, ở giữa có sân lộ thiên, nằm dọc theo các đường Trần Phú, Nguyễn Thái Học, Lê Lợi, Bạch Đằng ... Chen lẫn trong những ngôi nhà ấy là Triều Châu Hội quán, chùa Ông, đình Ông Voi, Khổng Miếu ... Đấy là những tụ điểm sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng từ tập thể chung cho đến từng cá nhân tộc họ; Như người gốc Phước Kiến thì sinh hoạt tại Phước Kiến Hội quán, Trường Lễ Nghĩa là chung cho tất cả các ban ... Vì vậy, tham quan đến phố cổ Hội An, không những du khách được đắm mình trong quá khứ mà còn có một chiều sâu tâm linh nhuộm nhiều màu sắc tín ngưỡng.

            Song song với việc ra đời của một phố cảng Hội An ở thế kỷ XVII sầm uất, trù phú ấy, Phật giáo cũng bắt đầu chính thức bén rễ ăn sâu vào trong từng tầng lớp nhân dân phố Hội. Vì vậy, trong các đình, hội quán ngoài cái đức tin mà họ tôn thờ ra, họ còn có thờ thêm Bồ tát Quan Thế Âm. Còn những ngôi chùa Phật giáo thì đa số nằm ở ngoại ô Đô thị thanh tịnh mát mẻ, như chùa Vạn Đức, chùa Phước Lâm, chùa Long Tuyền ... mà đáng kể nhất là ngôi chùa Chúc Thánh, nơi phát xuất một Pháp phái riêng thuộc dòng thiền Lâm Tế do thiền sư Minh Hải (Pháp Bảo ) sáng lập nên. Ngôi chùa và pháp phái này được trình bày chi tiết  tiếp tục những trang tiếp theo.

2.2. CUỘC ĐỜI VÀ HÀNH TRẠNG CỦA THIỀN SƯ MINH HẢI.

            Thiền sư Minh Hải là một trong những vị thiền sư Trung Quốc đầu tiên mang thiền phái Lâm Tế truyền vào đất Quảng Nam. Nơi đây, Ngài đã biệt xuất dòng kệ tiếp nối dòng Lâm Tế đời thứ 34 mà sau này trở thành một chi phái riêng được mệnh danh là " Dòng môn phái Lâm Tế Minh Hải" hay " Dòng môn phái Lâm Tế Chúc Thánh".

            Thiền sư Minh Hải, Ngài họ Lương tên là Thế Ân. Ngài sinh vào giờ Tuất ngày 28 tháng 6 năm Canh Tuất, tức đương triều nhà Thanh tại Trung Quốc, niên hiệu Khang Hy thứ 8, dương lịch 1670. Cha là Lương Đôn Hậu, mẹ là Trần Thục Thận, anh trai là Lương Thế Bảo và em trai là Lương Thế Định, Ngài là con thứ hai trong gia đình.

            Ngài sinh ra trong một gia đình thuần phong Nho giáo. Từ thuở thiếu thời, Ngài đã tỏ ra là một bậc thông minh xuất chúng. Năm Mậu Ngọ (1678), lúc vừa lên 9 tuổi, Ngài đã được song thân đồng ý cho đến chùa Báo Tư (Trung Quốc) xin xuất gia. Sau thời gian tu học, Ngài đã được thọ giới với pháp danh là Minh Hải, Pháp tự  Đắc Trí tặng Pháp Bảo.

            Tại Việt Nam, vào niên hiệu Cảnh Trị năm thứ 3 đời vua Lê Huyền Tôn  (Năm Ất Tị thứ 17 đời Chúa Nguyễn Phúc Tần (1665)), Ngài Nguyên Thiều đi theo thuyền buôn qua An Nam trú ở phủ Qui Ninh ( Bình Định) lập chùa Thập Tháp - Di Đà bên cạnh kinh đô Vijana của vương quốc Chăm Pa rồi sau ra Thuận Hóa lập chùa Hà Trung và Quốc Ân. Đến thời Chúa Nguyễn Phúc Trăn ( 1648 - 1681) Ngài Nguyên Thiều thuận theo lời yêu cầu của Chúa trở về Trung Quốc, tìm mời các danh Tăng và thỉnh Pháp tượng Pháp khí (8.171), nhưng chuyến trở lại này bất thành. Mãi đến đời Chúa Nguyễn Phúc Chu (1691 - 1725), mới có Hòa Thượng Thạch Liêm cùng phái đoàn sang Việt Nam mở đại Giới đàn tại chùa Thiền Lâm (Huê)ú ( có sách lại nói chùa Thiên Mụ).

            Tương truyền rằng, phái đoàn Ngài Thạch Liêm theo thuyền buôn đến Việt Nam. Lúc đi, phái đoàn chia thành 2 nhóm, bởi vì thuyền buôn chỉ chở người có hạn mà phái đoàn thì lại đông ( khoảng 50 người). Cả 2 đoàn đến Việt Nam vào ngày 28 tháng giêng năm Ất Hợi ( 1695), xuống thuyền từ bến Hoàng Phố qua bến Hội An ( Quảng Nam) rồi sau mới ra Thuận Hóa. Ngài Thạch Liêm ra Thuận Hóa được Chúa Nguyễn tiếp đãi nồng hậu và về trụ tại chùa Thiền Lâm. Phái đoàn gồm có các vị  Minh Hoằng (Tử Dung) , Minh Hải (Pháp Bảo), Minh Vật (Nhất Tri), Minh Hành (Tại Toại) ... Đến ngày mồng 1 tháng tư cùng năm, giới đàn bắt đầu được long trọng khai mạc dưới sự bảo hộ của Chúa Nguyễn Phúc Chu, Hòa Thượng Thạch Liêm làm Đàn đầu và các Ngài Minh Hoằng, Minh Hải ... ở trong Hội đồng thập sư. Giới đàn truyền các giới Sa di, Tỳ kheo và Bồ Tát Giới. Giới tử thọ giới gồm có 1400 người, trong đó có các công hầu khanh tướng và Hoàng tộc. Chúa Nguyễn Phúc Chu được truyền riêng một giới đàn và Ngài Thạch Liêm đặt pháp danh cho Chúa là Hưng Long, biệt hiệu Thiên Túng Đạo Nhơn (6. 91).

            Sau khi giới đàn xong, đến ngày 28 tháng 6 cùng năm ấy, Hòa Thượng Thạch Liêm cùng phái đoàn giã từ Chúa Nguyễn Phúc Chu, lên đường trở về Trung Quốc. Trên đường về, phái đoàn phải ghé lại Hội An trú tại chùa Di Đà (sau đổi thành Chùa Chiên Đàn)  để chờ thuyền nhân chuẩn bị lương thực ra khơi. Tại đây, Tăng chúng lại thỉnh Ngài mở đàn truyền giới cho 300 giới tử thọ giới. Đến ngày 19 tháng 7 cùng năm, cả phái đoàn cùng thuyền buôn rời bến Hội An để ra Cù Lao Chàm chờ gió. Đến ngày 30 tháng 7 thuận gió, đoàn thuyền nhổ neo rời bến chưa bao xa thì bị nghịch gió. Qua ngày sau, cả đoàn quay lại đảo và cuối cùng trở lại Hội An. Ngài Thạch Liêm cùng phái đoàn tịnh dưỡng tại đây khoảng 2 tháng. Đến ngày 12 tháng 10  cùng năm, Chúa Nguyễn mời Ngài Thạch Liêm trở ra lại Huế ở tại Chùa Thiên Mụ. Trong thời gian ở lại đây, Chúa thường hay thỉnh Ngài lập đàn tràng cúng Phật, thuyết Pháp, bố thí và mở thêm giới đàn truyền giới. Ngày 24 tháng 6 năm Bính Tý (1696), Ngài Thạch Liêm cùng một số trong đoàn trở lại Quảng Đông, Trung Quốc không qua lại nữa (6. 91).

            Khi Ngài Thạch Liêm về nước, Tổ Minh Hải ở lại Hội An, qua năm sau khai sơn Tổ đình Chúc Thánh tại Cẩm Phô phủ Điện Bàn ( nay là thị xã Hội An).

            Từ những ngày đầu tiên nơi mảnh đất đầy cát bụi này, Ngài Minh Hải đã lập ra một thảo am tu hành. Sau vài năm, Ngài mở trường dạy đạo, đào tạo Tăng Chúng. Đức độ của Ngài ảnh hưởng đến khắp nhân dân phố Hội, dân chúng đến quy y rất đông. Sau đó, Ngài muốn sự truyền thừa có quy cũ lâu dài nên xuất kệ lập nên môn phái Lâm Tế Chúc Thánh; bài kệ:

PHIÊN ÂM

Minh thật pháp toàn chương
Ấn chơn như thị đồng
Chúc Thánh thọ thiên cửu
Kỳ quốc tộ địa trường.
Đắc chánh luật vi tông
Tổ đạo giải hạnh thông
Giác hoa Bồ đề Thọ
Sung mãn nhân thiên trung

DỊCH NGĨA
 

Pháp minh thiệt sáng tỏ
In đồng với chân như
Chúc Thánh Thượng muôn tuổi
Cầu vận nước lâu dài.
Chứng Thánh luật làm gốc
Đạo Tổ hiểu làm thông
Cây Bồ đề hoa giác
Đầy đủ cả trời người.

TT Thích Hạnh Niệm dịch.

Bốn câu đầu dùng để đặt Pháp danh, bốn câu sau dùng để đặt Pháp tự.

 Ngoài bài kệ truyền pháp trên, Ngài Minh Hải còn có xuất thêm một bài kệ nữa lưu truyền lại Bình Định.

 

PHIÊN ÂM
Minh thật pháp toàn chương
 Ấn chơn như thị đồng
Vạn hữu duy nhất thể
Quán liễu tâm cảnh không.
Giới hương thành Thánh quả
Giác hải dõng liên hoa
Tín tấn sanh phước huệ
Hành trí giải viên thông.
 Ảnh nguyệt thanh trung thủy
Vân phi nhật khứ lai
 Đạt ngộ vi diệu tánh
Hằng khai Tổ đạo trường.

DỊCH NGHĨA
Pháp Minh thiệt sáng tỏ
In đồng với chân như
Muôn vật cùng một thể
Quán suốt tâm cảnh không.
Hương giới thành Thánh quả
Biển giác phát hoa sen
Tín tấn sinh phước huệ
Hiểu làm đều viên thông.
Bóng trăng soi đáy nước
Mây bay mặt trời đi
Ngộ được pháp vi diệu
Đạo Tổ được lâu dài.
                                                                      TT Thích Hạnh Niệm dịch.

BÀI KỆ PHÁP TƯ

PHIÊN ÂM
Đắc chánh luật vi tông
Tổ đạo giải hạnh thông
 Giác hoa viên cảnh trí
Sung mãn lợi nhơn thiên.
 Hằng sa chư pháp giới
Tế độ đẳng hàm sanh
Châu viên thể tướng dụng
Quán chiếu sát trần trung.
Khứ lai đương nhứt niệm
 Năng sở khởi phi tha
Tâm cảnh thùy biên thủ
Chơn vọng tổng giai như.

DỊCH NGHĨA
Chứng Thánh luật làm gốc
 Đạo Tổ hiểu làm thông
Hoa giác trí viên cảnh
Đầy khắp lợi trời người.
Hằng sa các pháp giới
 Cứu độ khắp muôn loài
Trùm bao thể tướng dụng
 Chiếu soi sát độ trung.
Đến đi trong một niệm
 Năng sở cũng một y
Tâm cảnh gồm thâu cả
Chân vọng thảy đều như.

TT Thích Hạnh Niệm dịch.

            Hai bài kệ trên cùng chung một ý nghĩa là luôn đặt giới luật làm nền tảng cho việc tu tập giải thoát. Nhưng bài kệ tại Hội An ý nghĩa mang nặng về phải thiết lập một thế giới an bình, tịnh độ ngay cõi đời này: “Chúc Thánh thọ thiên cửu, kỳ quốc tộ địa trường ... Giác hoa Bồ đề thọ, sung mãn nhơn thiên trung”. Còn bài kệ thứ 2 tại Bình Định nói lên trí tuệ Bát Nhã, trí tuệ này đầy đủ nơi chúng sanh từ vô thỉ, nhưng vì phiền não vô minh che lấp nên mới hiện các tướng sai biệt để rồi rong rủi trong sanh tử luân hồi. Ví như mặt trăng, mặt trời thể của nó chưa từng bị lu mờ, nhưng thấy lúc mờ lúc tỏ là vì bị đám mây che lấp “ảnh nguyệt thanh trung thủy, vân phi nhựt khứ lai...”

            Tiếp nối sự nghiệp của Tổ đời thứ 35 như các Ngài Thiệt Dinh (Chánh Hiển), Thiệt Diệu (Chánh Hiền) ... Từ 2 bài kệ trên tiếp nối các đời sau đã sinh ra biết bao danh Tăng góp phần không nhỏ vào sự nghiệp hòa bình cho quốc gia xã hội và hưng thịnh đạo pháp. Như đời thứ  39 có Hòa Thượng Vĩnh Gia làm đàn đầu cho một Đại giới đàn mà trong đó có 2 giới tử thọ tỳ kheo sau này trở nên 2 vị Tăng thống, đó là cố Hòa thượng Đệ nhất Tăng thống Thích Tịnh Khiết và Đệ nhị Tăng thống Thích Giác Nhiên. Đời thứ 42 thuộc bài kệ tại Bình Định đã có Bồ Tát Thích Quảng Đức với trái tim bất diệt đã làm chấn động thế giới vì tự do tôn giáo vào những năm 1963 ... Ngày nay các thế hệ của Tổ đã truyền xuống đến chữ Chúc, chữ Thánh tại Hội An và chữ Vạn, chữ Hữu tại Bình Định, truyền bá dòng Lâm Tế Minh Hải khắp cả xứ Đàng Trong và các nước trên thế giới. Phổ hệ truyền thừa của Tổ sẽ được tiếp tục trình bày ở chương thứ 3.

            Trải qua 49 năm kể từ ngày Tổ Minh Hải chấn tích đến mảnh đất này, Ngài đã cực lực xiễn dương chánh pháp, hương bay ngàn nhà. Nhưng tấm thân của Ngài cũng không sao tránh khỏi được định luật sinh tử vô thường chi phối. Vào mùa đông năm Bính Dần(1746), nhận thấy hóa duyên đã mãn, phải đến lúc quay về cảnh giới Niết Bàn, Ngài gọi môn đồ, đệ tử dạy bảo mọi điều và xuất kệ khai thị cuối cùng:

Phiên âm:

Nguyên phù pháp giới không
Chơn như vô tánh tướng
Nhược liễu ngộ như thử
Chúng sanh dữ Phật đồng.

Dịch nghĩa:

Pháp giới như mây nổi
 Chân như không tánh tướng
 Nếu hiểu được như vậy
 Chúng sanh với Phật đồng.

TT Thích Hạnh Niệm dịch.

            Xuất kệ xong, Ngài an nhiên thị tịch vào ngày mồng 7 tháng 11 năm Bính Dần (1746), thọ 77 tuổi. Nhục thân Ngài được tôn trí phía bên phải trước chùa Chúc Thánh.

            Cuộc đời của Tổ là một tấm gương sáng ngời, công đức của Tổ không sao kể hết. Là Phật tử Việt Nam, chúng ta không thể không biết đến cuộc đời của Ngài, một cuộc đời đã để lại cho chúng ta ngày nay biết bao ân huệ. Ngày nay về lại Chúc Thánh, nơi tôn trí nhục thân của Ngài, chúng ta sẽ thấy cảm giác đâu đây một bài thuyết pháp không lời âm thầm, sâu lắng. Nơi ấy vẫn đang còn giữ được dáng vẻ uy nghiêm, thanh tịnh của một thiền lâm cách đây trên 3 thế kỷ.

2.3. QUÁ TRÌNH KHAI SÁNG VÀ TRÙNG TU TỔ ĐÌNH CHÚC THÁNH.

2.3.1.Địa thế, phong thủy ngôi Tổ đình.

Từ Đà Nẵng về Hội An theo đường Non Nước khoảng 30 km, lúc chưa đến Hội An khoảng 1km nhìn qua phía tay trái có một con đường thẳng nằm giữa nhà hát lớn Hội An và trường Trung học Điện, đi vào hết con đường này khoảng 300m là thấy chùa Chúc Thánh tọa lạc ngay giữa cuối con đường. Địa thế chùa Chúc Thánh nằm quay mặt về hướng Tây - Nam, nằm gọn trên một vùng đất cao thoáng thuộc khối Tân hòa phường Tân An, Hội An ( trước là phường Cẩm phô hay làng Thanh Hà, huyện Diên Phước phủ Điện Bàn), cách trung tâm phố cổ Hội An về hướng Bắc khoảng 1km.

      Nơi đây vào những năm 1987, 1988 vẫn còn là nơi thanh tịnh vắng vẻ, chung quanh ngôi chùa nhìn về xa xa chỉ thỉnh thoảng vài ngôi nhà dân, còn lại đa số là những khu rừng thông, những cồn cát trắng và những ngôi mộ xưa. Hàng rào chùa dày từ 8 đến 10m, được tạo nên bởi nhiều loại cây xanh mát. Đứng trong khu vườn chùa, mọi người sẽ có cảm giác như ngôi chùa đang ở giữa khu rừng nguyên sinh đầy hương thơm cỏ lạ, chim chóc 4 mùa hội tụ. Có thể nói đây là một môi trường sinh thái tốt, thanh tịnh, phù hợp với cảnh thiền môn.

      Theo phong tục người Trung Hoa thì họ đến đâu thường hay lập chùa, miếu để thờ cúng cầu nguyện mưa thuận gió hòa, nhân dân an cư lạc nghiệp. Như đã trình bày, cùng với thời điểm chùa Chúc Thánh ra đời, Hội An là một thương cảng trù phú, những thương nhân đến từ nước ngoài chủ yếu là người Hoa và coú một số người trong họ đã định cư ở đây. Vì vậy, Tổ Minh Hải sau khi quyết định ở lại tại Hội An hoằng Pháp, Ngài chọn ra một nơi để tạo lập chùa Chúc Thánh với khoảng cách lý tưởng khoảng 1km không gần lắm cũng không xa lắm so với trung tâm phố cảng. Địa thế này nhằm 2 mục đích: Một là, nơi yên tĩnh vắng vẻ, điều kiện tu hành thiền định thích hợp và hai là, không xa lắm nơi dân cư, để tạo điều kiện cho những người dân ở đây có thể bước bộ đến chùa lễ Phật tụng kinh. Cũng từ lòng tín ngưỡng Phật giáo mạnh của người dân Việt và  Hoa kiều tại đây mà ngôi Tổ đình Chúc Thánh cũng trở nên phong phú về nhiều mặt, phong phú từ lối kiến trúc đến cách thờ phụng, như ngoài việc thờ Phật chính trong Chánh điện, ngoài vườn còn lập miếu Ông, miếu Bà để thờ các Thần Thành Hoàng, Thổ Địa để cho những người đến cầu xin được phù hộ mua may bán đắt, đi đến nơi về đến chốn. Đấy là những tín ngưỡng thuần túy tính nhân gian.

      Mặc dù ngày nay chung quanh bên ngoài chùa Chúc Thánh không còn những bãi cát, những đồi thông xanh rì vi vu trong gió nữa, đến chùa không còn phải băng bộ qua những đoạn đường cát nữa, mà thay vào đó là những ngôi nhà đồ sộ và con đường đất cứng vì nhu cầu dân số và phát triển đô thị. Nhưng bên trong vườn chùa vẫn còn giữ được dáng vẻ cổ kính, hàng cây cổ thụ vẫn còn đó, hình ảnh ngôi chùa vẫn cổ kính rêu phong, những lớp bụi thời gian không thể nào xóa nhòa đi được.

2.3.2.Ý nghĩa tên ngôi Tổ đình.

            Tên " Chúc Thánh" có từ lúc Tổ Minh Hải đặt chân đến khai sơn ngôi chùa. Về mặt ý nghĩa 2 chữ Chúc Thánh  có 2 cách giải thích sau đây:

Một là, từ nữa thế kỷ 17, các Chúa Nguyễn Đàng Trong trọng đãi Phật giáo nói chung và ngài Minh Hải nói riêng, nên khi lập chùa, ngài Minh Hải muốn thể hiện tình cảm của mình đối với các chúa Nguyễn bằng cách đặt tên cho ngôi chùa là Chúc Thánh (tức chúc cho Thánh Thượng được mọi điều tốt lành).

Hai là, lúc bấy giờ tại Trung Quốc cũng có một ngôi chùa tên Chúc Thánh. Vì vậy, Ngài Minh Hải sau khi đến Việt Nam khai sơn ngôi chùa đặt lại tên Chúc Thánh là để làm kỷ niệm nhớ lại quê hương xứ sở của mình.

Hai cách giải thích tên Tổ đình Chúc Thánh trên, ý nghĩa nào cũng có phần hợp lí. Nhưng cách giải thích thứ 2 thì chưa có cơ sở để chứng minh được. Vậy tạm thời có thể hiểu theo cách giải thích thứ nhất là " Chúc cho Thánh Thượng được mọi điều tốt lành" nói gọn là " Chúc Thánh". Ý nghĩa này cũng trùng lặp câu thứ 3 trong bài kệ của Ngài truyền tại Chúc Thánh:" Chúc Thánh thọ thiên cửu" (Chúc Thánh Thượng muôn tuổi).

2.3.3.Quá trình khai sáng và trùng tu.

            Như đã trình bày, Tổ đình Chúc Thánh do thiền Sư Minh Hải ( Pháp Bảo ) thuộc thiền phái Lâm Tế đời 34 từ  Trung Quốc sang khai sáng vào cuối thế kỷ  XVII.

Thiền sư Minh Hải từ Quảng Đông Trung Quốc theo phái đoàn Ngài Thạch Liêm đến Việt Nam  để  dự  Đại giới đàn tại Huế vào năm Ất Hợi ( 1695 ). Sau khi giới đàn xong, Ngài Thạch Liêm cùng phái đoàn lưu lại Thuận Hóa đến năm 1696 mới trở về lại Trung Quốc.

Sau khi Ngài Thạch Liêm về nước, Ngài Minh Hải ở lại Hội An qua năm sau ( 1697 ) * khai sơn Tổ đình Chúc Thánh tại xã Cẩm Phô ( nay là thị xã Hội An) (6.91)

Tương truyền, vào thời Ngài Minh Hải, chùa Chúc Thánh chỉ là một ngôi chùa nhỏ đơn sơ. Tại đây, Ngài đã hoằng pháp lợi sanh, tiếng vang khắp mọi nhà. Ngài đã biệt xuất kệ truyền thừa, tạo nên một pháp phái Lâm Tế  riêng tại Hội An. Sau này, các thế hệ truyền thừa của Ngài đã không ngừng phát huy đạo Pháp và phát triển kiến trúc ngôi Tổ Đình thật qui mô và bề thế như ngày hôm nay ( 1.1 ).

Tổ đình Chúc Thánh sau Ngài Minh Hải hai đời ( Ngài Thiệt Diệu và Ngài Đại Dõng ), vào năm Âút Mùi ( 1845 ), Ngài Toàn Nhâm ( Vi Ý ) khởi công đại trùng  tu và chuyển hướng ngôi chùa từ hướng Tây sang hướng Tây - Nam để phù hợp với địa thế phong thổ. Qua 4 năm sau (1849), Ngài tiếp tục khởi công xây thêm Tiền đường làm tăng gấp đôi diện tích trong Chánh điện. Đến  năm Nhâm Thìn (1892), Hòa Thượng Chương Đạo hiệu Quảng Viên trùng tu lại Tiền đường qui mô hơn. Năm Giáp Ngọ (1894), Hòa Thượng  Chương Khoáng hiệu Chứng Đạo đời thứ 38 và phó trú trì hiệu Quảng Đạt xây dựng thêm ngôi Hậu Tổ. Năm Ất Hợi(1911), Hòa Thượng trú trì húy Ấn Bính hiệu Phổ Bảo đời thứ  39 lại khởi công đại trùng tu ngôi Chánh điện, nâng nền Tiền đường lên cao hơn và xây thêm các dãy Đông đường, Tây đường. Những công trình lần này gần như cố định và qui mô cho đến ngày nay. Từ các năm 1954 đến 1960, Hòa Thượng Tăng cang húy Chơn Chứng hiệu Thiện Quả đời thứ 40 tiến hành trùng tu từng phần, khiến ngôi chùa trở nên hoàn mỹ hơn. Năm Tân Mùi (1991), Hòa Thượng Như Truyện hiệu Trí Nhãn tiếp nối trú trì đời thứ 40 (đang trú trì hiện nay) trùng tu lại ngôi tháp Tổ từ 3 tầng lên 7 tầng, góp phần tăng thêm vẻ đẹp trong khuôn viên chùa (1.1).

2.3.4. Hình thái kiến trúc, liễn, đối, bia, tháp.

            Chùa Chúc Thánh quay mặt vêì hướng Tây-Nam nằm trên một mảnh đất thoáng mát với chiều rộng 130m và chiều sâu 96m. Nhìn từ ngoài vào, ngôi chùa nằm lặng dưới những táng cây cổ thụ rợp mát, tạo nên một dáng vẻ trầm hùng, thanh tịnh. Xung quanh chùa được bao bọc bởi một dãy cây đủ loại, bốn mùa đơm hoa kết trái, ong bướm tới lui, chim chóc làm tổ. Khung cảnh thanh bình này được kết hợp giữa thiên nhiên và con người, nó đã làm lắng đọng biết bao tâm tư phiền muộn của những con người bị thất bại trên trường danh lợi và cũng là cái nôi đã nuôi lớn biết bao anh tài đóng góp xây dựng đạo Pháp, dân tộc, ảnh hưởng đến  ngày nay. Vào những đêm trăng thanh gió mát, khung cảnh của chùa lại trở nên mênh mông, quạnh hiu và cô tịch hơn. Thật đúng với câu thơ nói về cảnh chùa miền quê đất Việt:

" Quê tôi có gió bốn mùa

 Có trăng giữa tháng, có chùa quanh năm

Chuông hôm, gió sớm, tr