Toâi bieát veà oâng Ñaïo Döøa raát ít.

Tröôùc kia, coù moät daïo toâi hieåu laàm oâng. Noùi hieåu laàm thì khoâng ñuùng laém : Toâi ñaõ ñaùnh giaù söï ñaáu tranh cuûa oâng moät caùch phieán dieän, hôøi hôït. Toâi ñöôïc bieát oâng teân Nguyeãn Thaønh Nam, moät nhaø trí thöùc taân tieán, ñoã baèng kyõ sö Canh Noâng ôû Phaùp, coù tinh thaàn aùi quoác cao. OÂng thaønh taøi veà nöôùc, khoâng laøm vieäc cho Phaùp, daán thaân vaøo cuoäc caùch maïng daân toäc. Vaøo thuôû toâi coøn maøi ñuõng quaàn nôi nhöõng lôùp trung hoïc Phaùp, teân tuoåi cuûa oâng ñaõ laãy löøng, töông lai raïng ngôøi haøo quang. Ngöôøi Phaùp ôû Ñoâng Döông raát öu ñaõi daân thuoäc ñòa thoâng thaïo Phaùp ngöõ. Töø caùc coâng sôû ñeán toøa aùn, heã ai noùi thoâng ñöôïc tieáng Phaùp keå nhö naém ñöôïc chieác chìa khoùa vaøng trong tay, vaøo cöûa naøo cuõng thoâng cuõng loït. Huoáng chi ñoái vôùi nhöõng nhaø khoa baûng xuaát thaân töø nhöõng ñaïi hoïc ôû "chaùnh quoác" aùo gaám veà nöôùc! Vôùi caùi taøi aáy, caùi theá aáy, giaù kheùo luoàn loït moät tí, laøm gì chaúng thöøa mieáng ñænh chung?

Nhöng oâng kyõ sö Nam aáy laïi khoâng ñem caùi taøi hoïc cuûa oâng laøm vieäc cho Phaùp. OÂng cuõng khoâng duøng caùi voán lieáng vaên hoùa Taây phöông gaây lôïi caù nhaân, cho coù ñöôïc vôï ñeïp con ngoan, cho coù trang traïi giaøu sang tröôûng giaû, hoaëc khai khaån dinh ñieàn maøu môõ coø bay thaúng caùnh... OÂng ñaõ ruõ boû caûnh phoàn hoa quyeán ruõ, döùt lìa vaên minh vaät chaát oâng coù theå thuï höôûng thöøa thaûi, ñeå veà moät coàn vaéng... treøo leân ngoài treân ngoïn caây döøa maø tu, vaø thaønh laø oâng Ñaïo Döøa!

Toâi töøng nghe maáy ngöôøi anh baø con, cuøng ôû Phaùp veà chuyeán taøu vôùi oâng, khoâng ngôùt baøn taùn veà haønh ñoäng aáy cuûa oâng:

- Kyõ sö Nam ôû Beán Tre tính gì theá? Toan laøm chính trò ? Hay muoán choùng noåi danh?

- Haén baát hôïp taùc vôùi nhaø caàm quyeàn ö? Chuû tröông tranh ñaáu baát baïo ñoäng nhö thaùnh Gandhi beân AÁn Ñoä aø? Boái caûnh chính trò ôû Vieät Nam khaùc xa vôùi beân aáy laém cô maø!

- Hay haén laäp dò ? Cuõng muoán toû ra ta ñaây anh huøng caùch maïng?

Toâi nghe noùi maø chaùn ngaét cho maáy oâng anh hoï aáy. Hoï coøn ham thuï höôûng, coù daùm daán thaân nhö theá ñaâu. Cuõng coù keû xu thôøi, laøm chính trò sa loâng. Thöù chaùnh trò khoâng toán keùm gì, khoâng hy sinh nguy hieåm gì, maø laïi ñöôïc tieáng laø keû thöùc thôøi.

Toâi laø lôùp treû vöøa tröôûng thaønh, vöøa môùi hieåu bieát, trong thaäp nieân 30-40. Chuùng toâi thöôøng thao thöùc theo tieáng goïi thöùc tænh cuûa hoàn nöôùc, cuûa caùc baäc tieàn boái yeâu nöôùc nhö cuï Phan Boäi Chaâu, cuï Huyønh Thuùc Khaùng, oâng Phan Chaâu Trinh, Taêng Baït Hoå... Vaø caùi cheát oanh lieät cuûa caùc baäc anh huøng Yeân Baùi Nguyeãn Thaùi Hoïc, Kyù Con...ñaõ khôi daäy loøng yeâu nöôùc khaép nôi.

Chuùng toâi soáng trong kyù tuùc xaù, giöõa boán böùc töôøng kín hoïc ñöôøng, song cuõng bieát ñöôïc ñaïi khaùi nhöõng hoaït ñoäng cuûa caùc oâng Taï Thu Thaâu, Nguyeãn An Ninh, Traàn Vaên Thaïch, Phan Vaên Huøm, Traàn Vaên AÂn, Hoà Höõu Töôøng, Hoà Vaên Ngaø... vaø voâ soá nhaø trí thöùc Trung Nam Baéc... ñaõ khoâng chaïy theo vinh hoa phuù quyù thuôû baáy giôø maø laïi daán thaân laøm quoác söï. Nhöõng quyeån saùch quoác caám nhö Phan Ñình Phuøng, Con huøm Yeân Theá Hoaøng Hoa Thaùm, Giaëc Côø Vaøng... ñöôïc chuùng toâi leùn luùt chuyeàn tay nhau, nöûa ñeâm chun vaøo caàu tieâu, xem meâ meät khoâng thoâò Phong Traøo Ñoâng Du, Ñoâng Kinh Nghóa Thuïc vôùi nhöõng toå chöùc ñöa thanh nieân du hoïc nöôùc ngoaøi, nhöõng tröôøng bí maät ñaøo taïo nhaân taøi ñaát nöôùc ñaõ nhieàu ñeâm laø moäng traéng canh tröôøng cuûa loøng trai haùo höùc daán thaân vaøo phieâu löu cuûa chuùng toâi. Chuùng toâi khoâng coøn loøng hoïc haønh nöõa. Caùi hoïc trong nöôùc, daãu ñeán cao ñaúng, cuõng chæ ñeå laøm noâ leä. Chuùng toâi töøng chöùng kieán, caêm hôøn vaø öùa leä, khi troâng thaáy ñang trong giôø giaûng baøi, vò giaùo sö ñaùng kính meán boãng bò lín kín, maät thaùm Phaùp vaøo lôùp, xích tay laïi daãn ra xe...

GIöõa caùi buoåi giao thôøi ñaëc bieät aáy cuûa ñaát nöôùc, boïn thöïc daân cai trò coá tình beân treân ñeø eùp xuoáng, daân chuùng ôû döôùi ngoäp ngaït troâi mình, coù moät soá thanh nieân Taây hoïc, ñaâm ra hoang mang maát höôùng. Moät soá boû sôû laøm löông to, ñi leân nuùi Caám tu haønh, hoaëc toan luyeän buøa pheùp choáng laïi suùng ñaïn, hoaëc toan tìm haäu dueä caùc tieàn boái khaùng Phaùp thôøi xöa? Moät soá laïi uûy mò hôn, tìm queân laõng haän maát nöôùc trong laøn khoùi phuø dung! Moät soá tìm ñöôøng troán ra nöôùc ngoaøi, coá sao moùc noái ñöôïc moät anh thuûy thuû ngoaïi quoác coù taøu buoâng neo ôû Nhaø Roàng, naên næ sao cho anh ta thöông tình daáu döôùi haàm taàu ñeå ñi ñöôïc thoaùt. Neáu ruûi ra khôi roài maø thuyeàn tröôûng hay ñöôïc, baát quaù haén xieàng chaân laïi, chôø ñeán moät beán caûng naøo ñoù thì toáng khöù leân bôø, mieãn ñöøng trong thuoäc ñòa cuûa Phaùp thoâi, laø cuõng söôùng ñôøi roài! Tuy khoâng noùi nhieàu ngoaïi ngöõ, chæ bieát tieáng Phaùp raát haïn cheá trong thöông tröôøng quoác teá, nhöng nhöõng thanh nieân maïo hieåm vaãn tin töôûng ôû söùc löïc vaø baøn tay thaùo vaùt cuûa mình ñeå coù theå kieám ñöôïc caùi aên qua buoåi, mieãn khoâng ngöûa tay xin aên. Maø duø khoâng kieám soáng ñöôïc, cheát ñoùi xöù laï laø cuøng, coøn hôn soáng noâ leä nôi queâ nhaø voán noåi tieáng vöïa luùa Chaâu AÙ!

Toâi coù moät soá baïn baét moái ñöôïc vôùi moät baïn thuûy thuû taøu buoân Phaùp, boïn naøy ñoøi 50 ñoàng môùi cho xuoáng taøu. Ba ñöùa ñeàu laø hoïc sinh, coøn trong caûnh côm cha aùo meï, laøm sao coù ñeán moät soá baïc to lôùn nhö theá? Baùn caû ñoà ñaïc, quyeân goùp khaép baïn beø maõi môùi ñöôïc 40 ñoàng, ñònh seõ naên næ xin bôùt, chaéc boïn chuùng cuõng chòu, nhöng khi ñem tieàn ra beán, hôõi oâi, con taøu buoân hoâm noï ñaõ nhoå neo, ra loøng soâng Saøi Goøn roài!

Sôû dó toâi noùi leân vieäc naøy laø ñeå cuøng quyù baïn hình dung laïi thôøi ñieåm aáy cuûa nhöõng coâng daân Vieät Nam, nhö doøng soâng Cöûu Long ñôït soùng naøy noái tieáp ñôït soùng khaùc, ñaõ yù thöùc ñöôïc nhöõng vieäc caàn phaûi laøm cuûa ngöôøi bò trò. Quyeàn yeâu nöôùc khoâng phaûi ôû moät ngöôøi, ôû moät ñaûng phaùi naøo. Baây giôø, ngöôøi ta tha hoà toâ hoàng, chuoát luïc lòch söû ñaûng hoï. Beû cong caû lòch söû. Phuû nhaän coâng ôn cuûa nhöõng ngöôøi ngoaøi ñaûng ta! Caùc vaên só Coäng Hoøa Xaõ Hoäi Chuû Nghóa taùn tuïng taän maây xanh veà vieäc ñi tìm ñöôøng cöùu nöôùc cuûa "baùc", laøm nhö chæ coù "baùc" cuûa hoï môùi ñoäc ñaùo ñi nöôùc ngoaøi. ÔÛ Saøi Goøn, coù moät dinh thöï to taùt vaø traùng leä cuûa thöïc daân Phaùp boû laïi beán Nhaø Roàng, ñaùng leõ thuoäc veà nhaân daân ñang thieáu nhaø ôû, thì ñaûng laïi laøm thaønh ngoâi nhaø kyû nieäm nôi xuaát xöù ñi ra nöôùc ngoaøi cuûa laõnh tuï. Ñeå thôø nhöõng vaät vôù vaån! Sao khoâng thôø bao nhieâu baäc tieàn hieàn caùch maïng tröôùc "baùc" hoaëc ñoàng thôøi vôùi "baùc", taøi ba hôn vaø söï hy sinh coáng hieán nhieàu hôn?

Coå nhaân baûo : luaän anh huøng, chôù luaän vaøo thaønh coâng hay thaát baïi, phaûi luaän vaøo söï tieân phong khôûi ñaàu. Nhöõng ngöôøi thaép saùng, nhöõng nhaø khai hoang, trong laõnh vöïc thöông nöôùc yeâu noøi môùi thöïc hieån haùch. Cuõng nhö nôi tuyeán ñaàu, ngöôøi lính tröôùc tieân nhaän dieän ñöôïc quaân thuø maø caûnh giaùc cho baïn ñoàng nguõ, duø coù bò baén ngaõ cheát, vaãn giöõ coâng ñaàu! Toå quoác Vieät Nam khoâng queân ôn nhöõng ngöôøi con aáy. Daàu hieän nay, hoï bò boâi nhoï, hay xuyeân taïc. Trong soá ñoù coù oâng Ñaïo Döøa. Vôùi moät naêm ôû tuø chung ôû khaùm Caàn Thô, toâi môùi thaät söï bieát oâng. Khaâm phuïc oâng nhaãn naïi, kieân quyeát vaø baát khuaát hôn ngöôøi.

Tröôùc kia, toâi chæ bieát oâng coù chí höôùng hôn ngöôøi. OÂng tìm con ñöôøng tranh ñaáu rieâng. OÂng khoâng theo phe naøy, laäp hoäi kín noï. OÂng laøm caùch maïng quaàn chuùng. Laáy soá ñoâng daân chuùng laøm haäu thuaãn. OÂng pha maøu toân giaùo vaøo chính trò, vaø oâng ñaõ khôûi xöôùng leân moät mình. Moät loaïi toân giaùo hoøa ñoàng. Thöïc chaát laø laáy tình thöông bao la ñeå khuyeán duï vaø caûm hoùa moïi ngöôøi. OÂng ñaõ gaët haùi ít nhieàu thaønh coâng. Luùc baáy giôø, toâi vaãn coøn cho oâng laø moät con ngöôøi ñaùng toân kính, song coù phaàn laäp dò.

Nhaân moät daïo, toâi coù dòp ñi ñoø maùy töø beán baéc Raïch Mieãu sang tænh lî Beán Tre, khi con ñoø chaïy ngang qua moät caùi coàn ñaát noï, ngöôøi ñi ñoø cuøng traàm troà troû tay baûo :
- OÂng Ñaïo Döøa ngoài treân ñoït döøa ñoù, thaáy khoâng? OÅng ngoài maáy naêm nay roài. Maëc naéng möa, tröa toái!

Moät baø laõo giaø noùi baèng gioïng cung kính:
- Ai cuõng töôûng oång chòu khoâng noåi, maø cheát roài! Nhöng ngöôøi ta vaãn thaáy oâng ngoài trô trô ñoù. Maø oâng phaûi nhaø ngheøo heøn gì, con nhaø giaøu sang, danh giaù. Vaäy maø oâng laïi ñi tu. Noùi laø ñeå ñoä ñôøi!

Toâi hoûi laïi:
- Taây ñeå cho oâng laøm nhö vaäy sao? OÂng ra veû choáng ñoái nhö vaäy, bæ maët cho ngöôøi Phaùp ôû Ñoâng Döông laém.
- Meøn ôi, hoï baét oång giam voâ tuø maáy laàn. OÅng tònh khaåu, khoâng theøm noùi chuyeän. Nhöng vieát giaáy hoûi Taây laø oång coù toäi gì maø bò baét? Ñuïng chaïm nhaân quyeàn sao ñoù! Taây caõi khoâng laïi lyù cuûa oång, phaûi thaû oång ra. OÅng laïi treøo leân caây döøa maø ngoài. Taây giaän laém, sai ngöôøi ñoán boû caây döøa cuûa oång. Maát caây döøa ñoù, oång laïi treøo leân caây döøa khaùc. Meøn ôi, ai troâng thaáy oång treøo döøa maø hoång thöông ñöùt ruoät! Taây laïi sai ngöôøi ñoán döøa nöõa, oång laïi ngoài treân caây khaùc. Ñoán heát döøa cuø lao naøy, thì oång sang qua cuø lao kia. Beán Tre laø xöù döøa maø. Khoâng leõ Taây ñoán heát döøa cuûa tænh? Thaèng Taây ñaønh chòu thua oång luoân.
- Roài oång aên gì?
- OÅng chæ uoáng nöôùc döøa, coù khi aên theâm vaøi traùi chuoái ñeå soáng. V aäy neân ngöôøi ta môùi keâu oång laø oâng Ñaïo Döøa.
- Thôøi buoåi loän xoän, oång ngoài hoaøi nhö vaäy, khoâng sôï nguy hieåm?
- OÅng hoång sôï. Maø daân cuõng thöông oång, ngaám ngaàm baûo veä cho oång.
- OÅng tònh khaåu hoaøi, khoâng môû mieäng noùi chuyeän? Khoâng thuyeát phaùp sao? Vaäy laøm sao truyeàn ñaïo?
- OÅng khoâng noùi. Chæ vieát ra treân giaáy. Noùi chuyeän cuõng baèng giaáy tôø. Vaäy maø ñeä töû ñoâng laém. ÔÛ khaép nôi, ñaâu cuõng coù. Caû ôû Luïc tænh, ôû mieàn Trung nöõa.  Vì ñaïo cuûa oâng toát moät caùi laø thôø kính oâng baø, toân troïng leã nghóa vaø aên ôû hoøa muïc vôùi moïi ngöôøi.

Toâi chaêm chuù nhìn leân ngoïn döøa khi phaø chaïy ngang meù coàn. Treân ngoïn moät caây döøa cao, moät hình boùng ngöôøi nhoû thoù, maëc aùo vaûi vaøng, ngoài thu lu treân moät giaït baèng caây to, troâng thaáy baáp beânh lô löûng. Trôøi tröa naéng nhö hun ñoát, maét nhìn leân loùe sao. Theá maø boùng ngöôøi noï vaãn ngoài xeáp baèng an toïa, tònh nhieân. OÂng ngoài nhö theá ñaõ maáy naêm trôøi? Göông kieân nhaãn cuûa oâng thaät ñaùng phuïc!

Toâi vì baän vieäc ôû Beán Tre, ñeán xeá chieàu môùi xuoáng phaø trôû sang tænh Myõ Tho. OÂng Ñaïo Döøa vaãn ngoài treân ngoïn döøa nôi coàn ñaát noï. Ngoïn gioù chieàu thoåi loäng loøng soâng roäng. Caây döøa troâng töø xa thaáy chao ñaûo. Theá nhöng oâng ñaïo vaãn ngoài baèng an, taâm tö vaéng laëng vaøo coõi hö voâ naøo? Hay oâng ñang nghieàn ngaãm moät theá côø hay ñeå giaûi thoaùt cho ñaát nöôùc, cho con ngöôøi? Beân kia bôø tænh lî Myõ Tho ñang saùng choang aùnh ñeøn phoàn hoa, laïi coù tieáng ca nhaïc töø ñaøi phaùt thanh naøo ñoù phaùt ra aâm ñieäu xa vôøi quyeán ruõ, meâ ly. Nhö taát caû giuïc giaõ con ngöôøi ñöøng hoaøi phí tuoåi xuaân, cöù quyeän hoàn vaøo nhöõng hoan laïc, say söa... Toâi baát giaùc ngöôùc nhìn hình boùng oâng Ñaïo Döøa ngoài nôi hoang tòch noï. Caùi boùng daùng gaày coøm cuûa ngöôøi trí thöùc ngaäm caâm tieáng noùi aáy laïi coù moät söùc maïnh huyeàn vi roïi xuoáng löông taâm con ngöôøi. Caûnh giaùc ngöôøi ñôøi ñöøng meâ baû beùo moài thôm maø queân hôøn maát nöôùc!

Sau ñoù, toâi bò keït! Maõi laâu sau toâi môùi laïi coù dòp veà mieät Tieàn Giang. Thænh thoaûng toâi gaëp treân ñöôøng nhöõng ngöôøi ñaøn oâng coù, ñaøn baø coù, giaø coù, treû coù, maëc quaàn aùo baèng vaûi maøu vaøng hoaëc maøu giaø, aùo thì laø aùo baø ba gaøi nuùt ôû giöõa hay laø vaït mieãng, coù ngöôøi ñeå toùc daøi chít khaên maøu vaøng. Nhöõng ngöôøi aáy aên noùi leã pheùp, töø toán vaø thaân thieän. Toâi hoûi ra môùi bieát ñaáy laø ñeä töû cuûa oâng Ñaïo Döøa. OÂng Ñaïo chuû tröông hoøa ñoàng toân giaùo. OÂng thôø caùc baäc saùng theá. Phaät Thích Ca oâng cuõng troïng, Chuùa Ki Toâ oâng cuõng kính, caû ñeán Laõo Töû oâng cuõng theo, Khoång Töû oâng cuõng hoïc... Taát caû caùc vò coù loøng töø bi, baùc aùi, yeâu thöông nhaân loaïi, xaû thaân vì chuùng sanh, oâng ñeàu phuïng thôø. Ñoù laø tình thöông yeâu phaûi hoïc taäp, phaûi noi theo. Ñeä töû cuûa oâng raûi raùc khaép nôi. Hoï haønh ñaïo vaø truyeàn ñaïo vôùi loøng tin vöõng chaéc, duø phaûi gaëp raát nhieàu khoù khaên, caû nhöõng hieåm nguy. Vì trong caùi theá giôùi nhieãu nhöông, coøn laém ngöôøi nhaém maét chaïy theo theá löïc kim tieàn, thì traùi tim thöông yeâu cuûa ngöôøi thieän löông duø môû roäng maáy cuõng ít coù ngöôøi caûm thoâng. Roài sau ñoù, toâi laïi gaëp moät soá ñeä töû cuûa oâng Ñaïo Döøa trong caûnh nhaø tuø! Hoûi ñeán Thaày hoï, Thaày hoï chaéc cuõng bò caàm giöõ ñaâu ñoù. Hoï vaãn khoâng rôøi chieác aùo baø ba vaïc mieãng cuûa hoï. Sau löng aùo, hoï veõ hai chöõ Tu Tuø thaät lôùn. Hoï laëng thinh, khoâng noùi gì. Ai muoán hieåu sao hieåu. Coù theå baûo laø vì tu neân môùi bò tuø. Coù theå coù nghóa ôû tuø vaãn cöù tu. Laïi coù nghóa laáy vieäc ôû tuø laøm coâng quaû hoïc thaønh ñaïo. Theo hoï, hoï baûo tu cho ñaát nöôùc hoøa bình, con ngöôøi thöông yeâu con ngöôøi hôn. Chæ coù tình thöông yeâu môùi khai tröø hoïa chieán tranh. Chæ coù tình thöông yeâu, môùi san sôùt ñoàng ñeàu, môùi thoâng caûm nhau, khoâng caàn ñaáu tranh giai caáp!

Toâi hoûi ngöôøi ñeä töû cuûa oâng Ñaïo Döøa:
- Nghe noùi Thaày anh muoán laøm ngöôøi hoøa giaûi?
- Phaûi. Caäu Hai yeâu nöôùc thöông daân, khoâng nôõ nhìn trieäu trieäu thanh nieân ôû hai phía bò nöôùng thieâu trong naïn noài da xaùo thòt. Chieán tranh ñaõ hôn ba möôi naêm, daân chuùng ñieâu linh, xaõ hoäi taøn hoaïi, ñaát nöôùc ngheøo khoå laém roài, sao ngöôøi ta laïi khoâng chòu ngöng tay?
- Thaáy anh tin laø hai beân coù theå ngoài laïi vôùi nhau?
- Caäu Hai tin ai cuõng coù loøng yeâu nöôùc thaät söï. Loøng yeâu nöôùc ñöùng treân quyeàn lôïi cuûa beø caùnh, ñaûng phaùi.
- Vaø Thaày anh tin "baùc Hoà" seõ töø boû ñaûng coäng saûn? Hay ñaët quyeàn lôïi cuûa ñaûng, cuûa Nga Soâ, cuûa Trung coäng ra ngoaøi ñeå cöùu nöôùc cöùu daân?
- Neáu oâng Hoà yeâu nöôùc, oâng phaûi laøm nhö vaäy!

Veà sau, toâi laïi nghe tin oâng Ñaïo Döøa trôû veà Coàn Phuïng, töùc laø caùi coàn ñaát oâng treøo leân ngoài treân caây döøa maáy möôi naêm veà tröôùc. Khi aáy coàn ñaõ coù ñoâng daân cö tuï taäp. Nhaø ôû khang trang. Daân tình deã soáng. Coù vaên hoùa. Coù tình ngöôøi. Coù traät töï. Coù caû maáy ngöôøi Myõ tu ôû ñaáy. Ai troâng thaáy töôùng ñi leânh kheânh cuûa hoï trong boä quaàn aùo baø ba maøu vaøng may roäng khoå maø vaãn thaáy tuùm boù, vôùi ñoâi baøn chaân ñi ñaát roùn reùn cuûa hoï, ñeàu phaûi che mieäng cöôøi. Nhöng laø caùi cöôøi ñaày thieän caûm, thaân aùi. Hoï gaëp ai cuõng chaép tay cuùi ñaàu, noùi troï treï :
- Chaøo oâng!... Chaøo baø!... Chaøo anh!... Chaøo chò !... Maïnh gioûi!!

Nôi Coàn Phuïng coøn treo moät bieåu ngöõ to Baát Chieán Töï Nhieân Thaønh. Ñoù laø moät caâu saám xöa töø maáy traêm naêm, maø ngöôøi ta cho laø trong baøi saám Traïng Trình, tieân ñoaùn veà haäu vaän nöôùc nhaø. Nhöng khoâng ai hieåu caâu saám aáy öùng vaøo thôøi kyø naøo? Sao khoâng ñaùnh nhau maø thaønh? Vaø caùi thaønh aáy coù lôïi cho phe naøo? Toâi thaàm nghó oâng Ñaïo Döøa ñöa leân caâu bieåu ngöõ ñeå keâu goïi ngöng chieán.

Nôi beán coàn coù ñaäu moät chieác taøu saét maø oâng Ñaïo Döøa cho trang trí theo myõ thuaät Vieät Nam vaø ñaët teân laø thuyeàn Baùt Nhaõ. Treân con thuyeàn roäng lôùn aáy, nôi phía tröôùc, oâng baày ra nhieàu haøng gheá saét cho du khaùch ngoài. Nhieàu phaùi ñoaøn ngoaïi quoác ñeán phoûng vaán oâng, thu baêng, quay phim. OÂng ngoài nôi chieác gheá ñaët phía tröôùc, coù hai ñeä töû ñöùng hai beân. Chính hai ñeä töû noï traû lôøi nhöõng caâu hoûi cuûa khaùch, thænh thoaûng oâng môùi bieân vaøo giaáy cho hoï phaùt bieåu theâm nhöõng chi tieát.

Toâi ñeán nhaèm luùc heát giôø phoûng vaán, nhöng cuõng ñöôïc ñeä töû cuûa oâng noùi veà chaùnh kieán cuûa ñaïo. OÂng nhaän ra toâi, chæ mæm cöôøi. Nuï cöôøi hieàn hoøa vaø thaân thieát. OÂng vaãn khoâng ngôùt tay laãy nhöõng hoät baép, ñeå sau ñoù töï oâng naáu laáy aên. Tröôùc kia oâng chæ uoáng nöôùc döøa. Daïo sau naøy, vì laøm vieäc nhieàu, vì ñeä töû khuyeân lôn, oâng môùi aên theâm buoåi ngoï - buoåi tröa) baèng baép naáu. Toâi troâng thaáy oâng gaày oám quaù, thaân hình nhoû thoù, ñoâi tay khaúng khiu, maët thoûn nhö treû nít, song ñoâi maét tinh anh saùng röïc khaùc thöôøng. Caùc phoùng vieân truyeàn hình ngoaïi quoác khoâng ngôùt toû veû kinh ngaïc vaø thaùn phuïc tröôùc moät oâng giaø oám tong teo nhö caây saäy maø laïi coù moät maõnh löïc chòu ñöïng kieân cöôøng. Töï oâng laøm ra thöùc aên cho oâng, tuy raèng ñeä töû cuûa oâng raát ñoâng. Neáu oâng ñeå cho hoï phuïc dòch, chaéc hoï sung söôùng laém. Nhöng oâng chuû tröông coù laøm môùi coù aên, oâng phaûi töï tay laøm laáy thöùc aên cho oâng. Neáu oâng bò ruûi ro naèm beänh ngaøy naøo, ngaøy ñoù oâng nhòn ñoùi. Khoâng ai khuyeân lôn, naên næ oâng ñöôïc moät mieáng naøo. Toâi troâng thaáy nhöõng vieäc oâng laøm, loøng vôi bôùt ñi nhöõng thaønh kieán thaéc maéc veà oâng. OÂng thaät söï theå hieän tình thöông yeâu to lôùn. OÂng xoùt xa ñau ñôùn khi thaáy chieán tranh keùo daøi, daân toäc ñieâu linh tang toùc, ñaát nöôùc kieät queä taøi nguyeân, leõ ra coù theå laøm daân giaøu, nöôùc maïnh! Nhöng giöõa khi ñoâi beân say chieán, nhaát quyeát moät ñöôïc moät thua, tieáng goïi hoøa bình cuûa oâng chæ laø tieáng gaøo khaûn trong sa maïc! Roài ñaây, Coàn Phuïng cuûa oâng, nôi oâng taïo ñöôïc moät xaõ hoäi kieåu maãu nho nhoû aáy coù ñöôïc yeân? Thaân phaän cuûa oâng vaø baày ñeä töû roài seõ noåi troâi, chìm nguïp theá naøo trong caûnh bieán loaïn tang thöông cuûa ñaát nöôùc?

Ñeán ngaøy 30 thaùng 4 naêm 1975, caùi ngaøy uaát haän cuûa ngöôøi Vieät töï do! Coäng saûn ñaõ thoân tính ñöôïc mieàn Nam Vieät Nam, vaø chæ qua moät thôøi gian ngaén ñaõ laøm cho toaøn quoác ñoùi raùch vaø sa ñoïa hôn bao giôø heát! Toâi laïi gaëp oâng Ñaïo Döøa trong nguïc thaát Caàn Thô. Ñaàu tieân, toâi troâng thaáy oâng, cuõng nhö toâi, bò lieät keâ vaøo thaønh phaàn toái nguy hieåm vaø bò bieät giam. Töùc laø nhoát trong co-neùt, thuøng saét to töôùng ñöïng ñoà vieän trôï cuûa Myõ hoài xöa. Moãi ngöôøi moät co-neùt. Naèm ngoài, aên uoáng, æa ñaùi — xin loãi ñoäc giaû — cuõng taïi choã. Cöûa co-neùt ñoùng laïi, mình moät mình trong toái böng, trô troïi vaø... thoái bung! Khoâng troâng thaáy aùnh saùng maët trôøi, maët traêng. Khoâng bieát ngaøy thaùng, thôøi khaéc. Thænh thoaûng môùi ñöôïc chuùng môû cöûa co-neùt doïn deïp veä sinh. OÂi möøng ôi laø möøng. Möøng troâng thaáy ñöôïc aùnh saùng. Troâng thaáy nhöõng vaät cöû ñoäng sao laï maét quaù chöøng! Môùi bieát raèng mình coøn soáng ôû nhaân gian!

Boïn cai tuø, boïn caùn boä, ñoái xöû raát taøn nhaãn. Chuùng ngoaøi mieäng noùi khoan hoàng maø loøng thaâm nhö raén ñoäc. Voâ côù cuõng chöûi ruûa haï nhuïc. Chuùng nhö theå röûa hôøn giai caáp baèng truùt leân ñaàu keû sa cô, thaát theá döôùi tay chuùng. Chuùng oaùn gheùt oâng Ñaïo Döøa voâ cuøng. Chæ coù oång thaûn nhieân vaø coi thöôøng chuùng. Chuùng caøng ñoïa ñaày oâng bao nhieâu, oâng caøng quyeát lieät vaø quaät cöôøng baáy nhieâu. Quyeát khoâng chòu thua chuùng. Vaø laém laàn haønh haï oâng maõi khoâng xong, chuùng phaûi chòu thua oâng. OÂng phaûn ñoái chuùng baèng caùch goõ caùi ca uoáng nöôùc vaøo cöûa co-neùt... xeøng xeøng... xeøng xeøng... coù khi caû ngaøy khoâng ngôùt tieáng...

Teân lính gaùc böïc mình quaùt hoûi :
- Laøm gì om soøm theá? Giôø naøy khuya roài, laøm theá ai nguû ñöôïc?

Tieáng noùi chaäm raõi vaø raén roûi cuûa oâng Ñaïo Döøa ñöa ra sau cöûa co-neùt:

- Caäu ôi, toâi thöông caäu laém...
- Toâi chaû caàn oâng thöông!
- Coù ai ngaên trôû ñöôïc tình thöông? Caäu khoâng caàn toâi thöông laø quyeàn caäu. Coøn toâi thöông caäu laø quyeàn toâi. Toâi thöông caäu chæ laø moät keû tay sai. Nhö thieân loâi, lònh treân baûo ñaùnh ñaâu laø phaûi laøm vaäy thoâi. Thöông caäu chieán ñaáu maáy naêm trôøi, vaøo sanh ra töû bieát bao laàn, roát cuoäc cuõng chæ laø anh lính gaùc, thöông caäu chöùc vuï beù nhoû quaù, khoâng laøm sao giaûi quyeát noåi chuyeän cuûa toâi ...
- Nhöng oâng muoán gì?
- Thöông caäu quaù! Caäu khoâng giaûi quyeát noåi, hoûi laøm gì. Caäu keâu ngöôøi lôùn hôn caäu laïi cho toâi noùi chuyeän.
- Giôø naøy maáy ñoàng chí caùn boä nguû caû roài.
- Toâi thöông caäu quaù! Nhöng khoûi caàn noùi chuyeän vôùi caäu.

OÂng Ñaïo Döøa laïi goõ lanh canh... lanh canh... Goõ nhòp ñeàu nhö tieáng moõ hoài moät. Maáy ngöôøi baïn tuø gaàn ñaáy giaät mình thöùc giaác, thì thaàm baûo nhau :
- Caäu Hai laïi tranh ñaáu nöõa roài. Boïn quaûn giaùo, caùn boä roài ñaây khoå sôû vôùi caäu khoâng ít!

Nhöõng ngöôøi bò "hoïc taäp caûi taïo" baát ñaéc dó aáy tuy phaûi laøm luïng cöïc nhoïc ban ngaøy, ban ñeâm caàn giaác nguû cho laïi söùc, song khoâng phieàn haø khi phaûi thöùc giaác vì tieáng khua lon cuûa oâng Ñaïo Döøa. Traùi laïi, hoï raát thích caûnh oâng Ñaïo Döøa choáng baùng laïi boïn hung taøn gieát ngöôøi khoâng gôùm tay aáy. Chæ coù oâng Ñaïo Döøa môùi daùm laøm, môùi khoâng bieát sôï, khoâng khuaát phuïc tröôùc uy vuõ. OÂng goõ lon goïi maõi cho ñeán khi teân lính canh phaûi ñi goïi teân caùn boä cai tuø ñeán. Teân naøy quaùt thaùo leân :
- OÂng muoán gì?

Gioïng noùi cuûa oâng Ñaïo Döøa töø trong co-neùt ñöa ra, meàm moûng, ngoït ngaøo :
- Toâi thöông chuù caùn boä quaù. Thöông chuù ñang nguû ngon giaác maø bò döïng daäy vì toâi. Nhöng ñaønh phaûi goïi chuù nöûa ñeâm, nöûa hoâm nhö theá naøy laø vì toâi bò... boû ñoùi!

Boïn quaûn giaùo, thöôøng ngaøy hay söøng soä, maéng chöûi phaïm nhaân. Vôùi ai daàu giaø laõo, baïc phô toùc traéng, chuùng cuõng goïi laø anh, töùc laø töû teá laém roài. Song ñaëc bieät chuùng laïi goïi oâng Ñaïo Döøa laø oâng.

OÂng traû lôøi raát quaû quyeát. Teân caùn boä caàm oå baùnh mì leân xem coù bò caén maát mieáng naøo hay chaêng? Laïi böng lon söõa xem xeùt tæ mæ. Haén nghi oâng Ñaïo Döøa giaû boä khoâng aên, nhöng kyø thaät ñaõ nhaáp nhaùp chuùt ít roài giaû boä laøm khoù. Nhöng oå baùnh mì vaãn y nguyeân, caû lon söõa cuõng vaãn coøn ñaày. Muøi baùnh vaø muøi söõa ñöa vaøo muõi haén, thôm ngon ñeán noãi haén phaûi nuoát nöôùc boït ñeán ñaùnh öïc moät caùi trong coå hoïng. Haén aên no ñaày ñuû theá maø thaáy oå baùnh vaø söõa ngoït buøi, beùo boå phaûi theøm roû daõi, theá maø laõo giaø oám nhom kia laïi coù gan coùc tía, ñaõ ñoùi raõ ruoät, vaãn chaúng theøm rôù tôùi.

Gaõ daèn oå baùnh mì vaø lon söõa xuoáng neàn saét co-neùt, saàm neùt maët baûo :
- Ngon boå theá naøy maø oâng cheâ. Chaû coù thöù khaùc ñaâu!

OÂng Ñaïo Döøa vaãn ngoït ngaøo :
- Toâi thöông chuù caùn boä ! Chuù nhoû chöùc quaù, khoâng giaûi quyeát ñöôïc vaán ñeà cuûa toâi. Thöông ñaõ laøm maát giaác nguû cuûa chuù. Thoâi chuù veà nguû laïi ñi. Ñeå toâi goïi caáp treân cuûa chuù. Toâi thöông chuù ít quyeàn quaù!...

Vaø roài oâng laïi goõ lanh canh... lanh canh... Goõ ñeán saùng vaãn khoâng döùt tieáng. Teân tröôûng traïi phaûi ñeán gaëp oâng :

- OÂng ñoøi hoûi chuyeän ngoaøi luaät leä cuûa nhaø tuø.
- Maáy chuù boãng döng giam caàm toâi, giam caàm haøng ngaøn ngöôøi voâ toäi, coù theo luaät leä naøo khoâng?
- Maáy ngöôøi coù nôï maùu vôùi nhaân daân. Coøn oâng laø tay sai cuûa CIA.
- Chuù coù bieát CIA laø theá naøo maø môû mieäng ra laø buoäc toäi cho moïi ngöôøi. Ai laøm sôû Myõ laø CIA? Tieáp xuùc vôùi ngöôøi Myõ laø CIA? Bieát tieáng AÊng-leâ cuõng laø CIA? Hoïc thöùc moät chuùt cuõng CIA. Chæ coù baàn coá noâng môùi khoâng laø CIA? Theá hoài Vieät Minh coøn ôû chieán khu Vieät Baéc, coù Myõ trôï löïc cho cuõng laø CIA? Baùc Hoà luùc aáy cuõng CIA?
- Naøy oâng ñöøng noùi baäy maø khoán!... Cöù noùi ñeán vieäc oâng keâu ñoùi. Taïi oâng cheâ thöùc aên ñaëc bieät cuûa nhaø tuø cho oâng duøng....
- EÂ, khoâng phaûi aø. Thöùc aên ñoù Tín höõu cuûa toâi gôûi cho. Toâi thöông chuù Tröôûng traïi noùi sai. Coá tình boùp meùo söï thaät. Tín höõu cuûa toâi sôï toâi bò boû ñoùi cheát neân môùi gôûi vaøo cho döøa nöôùc, baùnh mì, söõa ... Toâi khoâng aên baùnh mì söõa, chæ muoán nöôùc döøa thoâi. Toâi thöông Tröôûng traïi khoâng giaûi quyeát noåi vieäc naøy, thì toâi goïi caáp Ñaûng uûy cuûa quaûn giaùo vaäy!

Vaø oâng laïi goõ lanh canh... lanh canh.... Boïn cai tuø nghieán raêng caêm töùc laém maø khoâng laøm gì ñaëng oâng. Chuùng khoâng muoán oâng bò cheát ñoùi ñeå khoûi bò mang tieáng. Nhöng oâng Ñaïo Döøa cuõng bieát nhö vaäy, vaãn kieân trì maø soáng. Nhö theå thi gan luoân caû ñeán caùi cheát. Tröôûng traïi vaø boïn quaûn giaùo phaûi hoïp khaån caáp. Döøa traùi thì coù saün do ñeä töû cuûa oâng Ñaïo Döøa gôûi vaøo, nhöng ai chaët cho oâng uoáng? Luõ raêng ñen maõ taáu chaët ñaàu ngöôøi thì saønh, nhöng chaët quaû döøa ñaâu coù bieát! Chuùng ñaâu daùm phaùt dao cho oâng. Nhôõ oâng laáy dao raïch buïng töï töû thì sao? Baøn caõi maõi, chuùng môùi naåy yù kieán tìm trong soá tuø goác ngöôøi Beán Tre ra chaët döøa cho oâng. Chuùng goïi anh NVA ra, baûo ñem döøa ñeán cho oâng uoáng. Anh naøy ngô ngaùc, baûo :

- Toâi coù bieát chaët döøa ñaâu?
- Anh laø daân Beán Tre maø khoâng bieát chaët döøa ö?
- Toâi cheøo ñoø. Coù vöôøn döøa ñaâu maø bieát chaët.

Coù anh TVT tình nguyeän ra. Anh naøy tröôùc coù baùn döøa, bieát caùch thöùc. Anh chæ caàn döïng ñöùng traùi döøa, boå ba nhaùt dao, chaët xeùo nôi nuùm döøa thaønh tam giaùc, baät tung nuùm döøa ra, khoâng moät gioït nöôùc soùng saùnh ra ngoaøi. Anh böng quaû döøa ñeán beân oâng Ñaïo. Tuy anh khoâng phaûi laø ñeä töû, anh cuõng cung kính baûo nhoû:

- Caäu Hai uoáng ñi ñeå maø soáng.
- Caùm ôn em. Tuïi naøy baïo phaùt, baïo taøn. Qua seõ khoâng soáng ñeán ngaøy ñoù. Qua bieát chuùng quyeát laøm cho qua cheát. Nhöng theå xaùc thôøi cheát chöù tinh thaàn thôøi khoâng!

Boïn Vieät coäng haønh haï oâng Ñaïo Döøa ñuû caùch. Chuùng loâi oâng ra ñeå taém röûa cho oâng:

OÂng ôû dô quaù khoâng chòu taém röûa, khoâng thay ñoåi quaàn aùo, hoâi haùm kinh tôûm quaù. Laïi chí raän, boï cheùt cuøng mình, laây bònh nguy hieåm cho caû khaùm!

Chuùng caàm voøi nöôùc xòt vaøo oâng. Nöôùc xòt raát maïnh, laøm oâng teù laên loác. OÂng coá gaéng boø daäy. Laïi bò nöôùc baén tung ngöôøi ñi, laên cuoàng nhö boâng vuï. OÂng khoâng heà reân ræ, than van moät tieáng. Vaãn göôïng ngoài daäy, laïi teù laên. Chuùng cöôøi aàm leân. OÂng vaãn cöông quyeát khoâng khuaát phuïc. Boïn tuø chuùng toâi nhìn oâng, xoùt thöông bieát maáy, vaø khaâm phuïc oâng khoâng lôøi naøo cho xieát. OÂng bao giôø cuõng ngaång cao ñaàu khoâng cuùi luoàn. Caû ñôøi oâng bò tuø ñaày cuõng laém, oâng sôï gì luõ treû ranh muoán gieát oâng maø khoûi mang tieáng naøy! Chaû buø trong khaùm, bieát bao keû xöa kia giaàu sang danh giaù, oai quyeàn hoáng haùch, baây giôø khuùm nuùm sôï seät tröôùc luõ caùn boä ngu doát :

- Daï baåm thöa caùn boä, em lôõ laàm, laàn sau khoâng daùm. Xin caùn boä roäng loøng tha thöù moät phen.

Moät ñieàu daï thöa, vaâng baåm, khuùm nuùm, sôï seät, nhö muoán thun ngöôøi nhoû bôùt ñi. Uoán löng khoøm cong laïi, caàu an, taéc traùch, thuû phaän mình, queân ñoàng baïn. Laïi coøn moät haïng khaùc, ti bæ hôn, cam laøm aêng-ten cho thuø. Phaûn baïn, boäi tình ñoàng nguõ, nghóa baïn beø, ñeå ñöôïc moät lôøi höùa seõ cöùu xeùt cho veà sôùm, hoaëc ñöôïc moät vaøi aân hueä coûn con... OÂi, ñieám nhuïc!

Toâi nhìn göông can cöôøng cuûa oâng maø laïi xaáu hoå cho mình. Môùi bò tuø ñaày vaøi baän thoâi maø toâi töôûng raèng haõnh dieän laém. Tuø Phaùp thuoäc toâi coù ôû. Tuø Nhaät Boån toâi cuõng ñaõ neám muøi. Roài laïi tuø Vieät Minh vaøo naêm 1945, laïi coøn hai naêm vöôùng maéc trong nhaø tuø cuûa cheá ñoä tröôùc vì choáng naïn ñoäc taøi tham nhuõng nöõa! Nay laïi vaøo khaùm Caàn Thô, bò lieät vaøo thaønh phaàn bieät giam nguy hieåm, bieát chöøng naøo ñöôïc ra? So vôùi caùc baäc caùch maïng xaû thaân tranh ñaáu thôøi tröôùc, toâi naøo coù aên nhaèm gì?

Tröø luùc ôû tuø Vieät coäng nhöõng naêm aáy ra, caûnh ngoài tuø Nhaät Boån laø ñaùng nhôù nhaát. Naêm aáy 1942, toâi bò Hieán binh Nhaät baét giam ôû "Chambre de Commerce" ôû beán soâng Saøi goøn, sau naøy laø Thöôïng Nghò Vieän cuûa cheá ñoä tröôùc. Vì toäi raûi truyeàn ñôn choáng thöïc daân, caû Phaùp laãn Nhaät, maø boïn Hieán binh nghi toâi laø giaùn ñieäp Truøng Khaùnh. Chuùng giam vaøo phoøng Thöông Maïi aáy, hai beân laø choã giam ngöôøi coù song goã chaén tröôùc maët, chöøa moät loái ñi ôû giöõa. Moãi saùng, 7 giôø, tuïi Nhaät cho chuùng toâi ñem thuøng veä sinh ra ñoå xong laïi böng vaøo caên phoøng giam heïp cuûa mình. Chuùng baét ngoài xeáp baèng, thaúng löng leân, tay ñeå nôi ñaàu goái, khoâng ñöôïc nhuùc nhích. Saùng ngoài tôùi 12 giôø tröa, ñöôïc nghæ ngôi côm nöôùc. Côm thì ñöôïc phaùt moät cheùn gaïo Thaùi Lan deûo nhö neáp, coù neâm tí muoái. Chieàu 2 giôø ngoài ñeán 6 giôø môùi ñöôïc nghæ ngôi, côm nöôùc nhö khi tröa. Toái laïi phaûi ngoài töø 7 giôø ñeán 9 giôø môùi coù quyeàn naèØm xuoáng. Khi ngoài, phaûi ngoài yeân nhö pho töôïng. Neáu moûi meät khom löng, nghieâng queïo ngöôøi, hay leäch ñaàu qua beân laø bò moät coân goã goõ ñaùnh coáp treân ñaàu nhö bò seùt ñaùnh, taù hoûa tam tinh! Ñoù laø thaèng ñoäi Traâu, thaân hình truøng truïc nhö con traâu nöôùc, ñaàu vaán khaên loâng traéng, döôùi beïn thaét caùi khoá, ñi qua laïi nôi khoaûng ñöôøng giöõa, vai vaùc caây gaäy goã troøn vaø naëng. Noù thöôøng ñaäp chaåy maùu ñaàu toäi nhaân. Ñaáy laø chæ tröøng phaït sô saøi veà toäi ngoài khoâng thaúng thaén thoâi.

Coøn khi boïn Nhaät tra khaûo ñeå laáy lôøi cung khai thì thaät kinh khuûng rôûn caû toùc gaùy. Cöù hai thaèng Nhaät thaân hình nhö hoä phaùp quaàn moät phaïm nhaân; vaät, neùm, tung, höùng... naïn nhaân cuûa chuùng nhö quaû boùng roå ! Thöôøng thì coù maùu ñoå, naïn nhaân cheát giaác naêm ba phen môùi taïm ñöôïc buoâng tha cho veà khaùm. Khi aáy toâi coøn treû, haùo ñoäng, laøm sao ngoài yeân tónh nhö theá töø giôø naøy sang giôø khaùc ñöôïc. Neân cuõng ñaõ neám muøi coân goã bao nhieâu phen.

Moät hoâm toâi troâng thaáy coù moät con giaùn boø ôû keït song goã. Toâi möøng nhö baét ñöôïc vaøng. Coù ñöôïc moät söï soáng ñoäng döôùi maét. Troâng noù chaïy tôùi chaïy lui, cuõng ñôõ buoàn trong caûnh hoang löông, tòch mòch. Daàu raèng khít beân ñoù cuõng coù nhieàu baïn ñoàng caûnh, nhieàu pho töôïng soáng! Toâi khi aáy chöa bieát traàm tónh, nhaãn nhuïc cuûa ngöôøi luyeän coâng tónh toïa. Daãu coù neùn laém, loøng vaãn xoân xao khoâng ñònh.

Ñeán nay, troâng thaáy oâng Ñaïo Döøa nhaãn naïi, traàm tónh vaø xem thöôøng baïo taøn, vuõ löïc cuûa chuùng, toâi môùi thaáy ñoù laøm göông cho mình. Quyeát khoâng uûy mò, buoàn raàu, khoå ñau, reân ræ döôùi baïo taøn. OÂng Ñaïo Döøa bò xòt nöôùc öôùt loi ngoi, naèØm im trong vuõng nöôùc leânh laùng, da thaâm tím laïi. Nhöng moät laùt sau oâng laïi loàm coàm boø daäy. Laïi ngoài xeáp baèng ngay ngaén, ngaång cao ñaàu. Troâng thaáy hình daùng gaày goø, oám nhom cuûa oâng, da boïc trô xöông nhö caùi xaùc öôùp khoâ maø ñoâi maét vaãn linh ñoäng, vaãn aûnh hieän tình nhaân ñaïo, vò tha bao la ...

OÂng thöôøng choáng ñoái boïn Vieät coäng :
- Caùc anh maø caùch maïng caùi gì? Caùch maïng gì khoâng bieát thöông daân, yeâu nöôùc, cam laøm tay sai ngoaïi bang. Caùch maïng gì maø giam caàm haøng trieäu ngöôøi voâ toäi? Laøm haèng trieäu ngöôøi taùn gia baïi saûn, tan naùt gia ñình? Laøm cho saùu möôi trieäu ñoàng baøo phaûi raùch röôùi ñoùi ngheøo, khoâng troâng thaáy aùnh saùng hy voïng naøo, moät töông lai toát ñeïp naøo. Thieân ñöôøng höùa heïn cuûa coäng saûn caùc anh laø hoá thaúm muoân ñôøi choân vuøi daân toäc!

Boïn Coäng saûn chæ muoán oâng Ñaïo Döøa khuaát phuïc chuùng, thoát ra lôøi höùa heïn vôùi chuùng khoâng tranh ñaáu nöõa, khoâng choáng ñoái nöõa. Chuùng chaúng nhöõng buoâng tha oâng, coøn cho oâng nhöõng ôn hueä ñaëc bieät, haäu hó hôn ngöôøi. Xöa kia, Phaùp khoâng mua noåi oâng, Nhaät khoâng duï doã oâng noåi, Vieät coäng naøo ñaùng gì ñeå oâng nghe theo!

Cuoái naêm ñoù toâi bò chuyeån traïi. Khi ñi ngang qua choã oâng ngoài, toâi kheõ cuùi ñaàu nhö chuyeån lôøi noùi qua taâm töôûng vôùi oâng:
- Caäu Hai raùng göôïng soáng...

OÂng móm cöôøi nhaân haäu. Nuï cöôøi ngaäm nguøi vónh bieät!

Maáy naêm sau, toâi ñöôïc traû töï do. Khoâng toäi gì, maø maát töï do roài ñöôïc traû ! Vaø sau ba chuyeán vöôït bieân cam go, toâi thoaùt ra ñöôïc nôi vuøng trôøi töï do. Nhôø vaãn ñeo ñuoåi chí höôùng phuïc quoác, toâi leâ moät gioø qua nhieàu nôi AÂu, Myõ, caû AÙ Chaâu. Khi ñeán ñòa phöông naøo coù troàng caây döøa, toâi baát giaùc nhìn leân ngoïn caây, lieân töôûng ñeán oâng Ñaïo Döøa. Hình boùng cuûa ngöôøi chieán só caùch maïng Nguyeãn Thaønh Nam hieän ra môø aûo tröôùc maét toâi. Gaày goø oám yeáu, töôûng chöøng gioù thoåi cuõng bay nhö oâng, ngôø ñaâu laïi coù loøng saét ñaù kinh ngöôøi! Toâi nghe nhö vaêng vaúng beân tai nhöõng lôøi nhoû nheï cuûa oâng:

- Toâi thöông maáy chuù laém, maáy chuù Vieät Coäng ôi. Maáy chuù ngu daïi laém. Maáy chuù khoâng bieát baïo taøn, baïo dieät! Chæ coù nhaân nghóa môùi tröôøng toàn!

Naêm 1988, toâi gaëp moät ngöôøi baïn môùi vöôït bieân sang, baûo raèng oâng Ñaïo Döøa ñaõ tòch! Toâi boãng nhieân cay xeø maét, ñoâi gioøng leä tieác thöông chan hoøa ... Coäng saûn Vieät Nam phaïm raát nhieàu loãi laàm ñoái vôùi Quoác gia, Daân toäc, trong ñoù coù söï gieát haïi nhaø chí só hieám coù Nguyeãn Thaønh Nam. OÂng Ñaïo Döøa Nguyeãn Thaønh Nam laø ngöôøi trí thöùc cuoái cuøng ñaõ haï mình xuoáng tin töôûng vaøo thieän chí cuûa Vieät Coäng, daãu sao cuõng coù loøng xuùc ñoäng tröôùc caûnh huynh ñeä töông taøn ... Nhöng oâng ñaõ mang moái thaát voïng ñaáy xuoáng tuyeàn ñaøi ...

***

Ñeán hoâm nay, trong coäng ñoàng ngöôøi Vieät haûi ngoaïi, coù moät thieåu soá trí thöùc thô ngaây cuï hoaëc hoaït ñaàu, ñang toan luoàn löng, cuïp goái hoøa hôïp, hoøa giaûi vôùi Coäng Saûn Vieät Nam baù quyeàn vaø ngoan coá. Caùc vò aáy coù bieát chaêng ñang voâ tình noái giaùo cho giaëc? Cuøng a toøng vaøo toäi phaûn daân, haïi nöôùc? Xin haõy xem göông chieán ñaáu can cöôøng cuûa oâng Ñaïo Döøa Nguyeãn Thaønh Nam vaø voâ soá chieán só caùch maïng ñaõ bò Vieät coäng haõm haïi cheát, ñeå laøm ñaøi soi laïi löông taâm mình!

Keû heøn naøy, cuøng ñoàng baøo trong vaø ngoaøi nöôùc, raát mong ñöôïc vaäy laém thay!