CHÖÔNG TAÙM
ANH HUØNG HOÄI NGOÄ, AÂN OAÙN GIANG HOÀ
Cuoái cuøng roài Sö Tònh Thöôøng cuõng ñeán ñöôïc choán naéng aám nhö ôû queâ höông mình. Nôi ñaây khi giao teá, Sö khoâng caàn phaûi duøng tieáng Anh, tieáng Phaùp, tieáng Ñöùc gì caû, maø chæ caàn noùi tieáng Vieät laø ñuû. ÔÛ ñaây laïi coù ñoâng ngöôøi Vieät, nhö moät thaønh phoá Saøi Goøn nho nhoû taïi queâ höông mình. Ñeán ñaây Sö thaáy thoaûi maùi hôn neân ñaõ vieát thö veà cho Sinh beân AÂu Chaâu ñeå taâm söï.
Thaønh phoá naéng aám, ngaøy… thaùng… naêm…
Sinh thaân meán,
Sö boû tuïi con ra ñi, Sö cuõng buoàn thuùi ruoät. Daàu sao ñi nöõa thì Thaày troø mình cuõng ñaõ gaàn guõi hôn hai naêm trôøi. Sö ra ñi khoâng bieát bao nhieâu lyù do caàn phaûi giaõi baøy; nhöng tuïi con coøn nhoû laøm sao hieåu ñöôïc.
Ngöôøi hieåu Sö raát ít, maø keû nhìn laàm Sö laïi nhieàu. Neân Sö cöù yeân laëng nhö ngaøy xöa caùc vò Thieàn Sö ñaõ yeân laëng vaäy thoâi vaø caâu traû lôøi coù hay khoâng, chôø thôøi gian seõ bieát taát caû.
ÔÛ ñaây vui laém, muoán aên gì cuõng coù, muoán mua gì cuõng coù. Sö ñaõ taäp laùi xe. Vì beân naày khoâng nhö ôû AÂu Chaâu, nôi maø coù theå duøng xe Bus hoaëc xe ñieän deã daøng. ÔÛ ñaây nhaø naøo cuõng coù xe hôi. Coù nhaø caû 5, 7 chieác. Vì leõ cha meï con caùi ñi laøm, ñi hoïc khaùc giôø vaø ñi moãi höôùng khaùc nhau, khoâng ai coù theå chôû ai ñi ñöôïc. ÔÛ ñaây quyù Sö cuõng phaûi töï laùi xe ñi laøm hoaëc ñi hoïc. Khoâng coù söï ñöa ñoùn nhö ôû queâ mình, hoaëc ôû AÂu Chaâu ñaâu.
Coù ñieàu hôi buoàn cöôøi laø quyù Thaày quyù Sö ôû ñaây phaûi ñi laøm theâm ñeå coù tieàn chi duïng cho cuoäc soáng, chöù xaõ hoäi ñaâu coù ai giuùp laâu daøi ñöôïc! Maø ñaõ ñi laøm thì ñaâu coù maëc ñoà tu. Tuy ñaàu coøn hôùt ngaén; nhöng ña soá ñeàu maëc ñoà coâng nhaân ñeå tieän vieäc ñaåy xe caét coû. Ñaây cuõng laø caùi laàm cuûa Sö. Sö töôûng raèng sang xöù naày vaên minh hôn, giaøu coù hôn, töï do hôn, Sö coù theå thöïc hieän chí nguyeän cuûa Sö; nhöng ñieàu aáy Sö ñaõ laàm.
Coù Thaày ñi laøm nhieàu naêm, coù tieàn nhieàu laém, ñaâm ra ñoøi hoûi ñua ñoøi. Maëc boä ñoà Taây kia xaáu, saém laïi boä khaùc, ñoäi caùi muõ kia khoâng hôïp, laïi saém muõ hôïp thôøi trang hôn. Theá roài toùc ngaén khoù coi, tìm caùch côi daàn leân cho hôïp nhaõn. Töø töø caùi noï daãn caùi kia, cuoái cuøng roài cuõng trôû laïi con ñöôøng luaân quaån cuûa choán buïi traàn…
Sö qua ñaây cuõng naûn; nhöng bieát sao hôn! Vì ñaõ lôõ choïn con ñöôøng naày roài, ñaønh phaûi chòu vaäy. Coøn chuøa chieàn tín ñoà thì ña daïng laém. OÂng Thaày ôû ñaây ñöôïc quan nieäm coøn keùm hôn OÂng Töø ôû queâ höông mình. Ñaâu phaûi ñi tu ñeå giöõ duøm chuøa cho Hoäi ñaâu? Ñi tu laø moät lyù töôûng cao thöôïng giaûi thoaùt maø, nhöng ai coù hieåu cho ñaâu? ÔÛ ñaây thöôùc ño laø baèng caáp, caâu noùi laø so saùnh vôùi baïc vaøng. Mình ngöôøi tu thaùy laïc loõng ôû xöù sôû naày laém. Coù nhieàu chuøa môøi Thaày tôùi tuïng moät thôøi kinh, moãi thôøi tuïng xong, traû 50 ñoâ-la, xong xuoâi Thaày veà phoøng Thaày nghæ, coøn Phaät thì ngoài moät mình taïi chuøa. Thuøng phöôùc söông coù Hoäi trong coi, moãi cuoái tuaàn nhoän nhòp chuùt ñænh, roài nhaø ai laïi veà nhaø naáy ñeå chuaån bò cho tuaàn laøm leã keá tieáp cuûa mình. Taêng cuõng nhö tuïc ñaâu coù khaùc gì. ÔÛ ñaây söï cuùng döôøng cuõng giôùi haïn laém. Coù vaøi chuøa laøm to lôùn, nhöng cuõng chöa xong. Coù moät soá Thaày coù uy tín taïo ñöôïc tín taâm cho Phaät Töû; nhöng ñoàng thôøi söï phaù hoaïi töø chính beân trong Taêng ñoaøn thì nhieàu hôn. Ñuùng nhö caâu Phaät ñaõ daïy: "Chæ coù con vi truøng cuûa sö töû môùi aên thòt ñöôïc sö töû maø thoâi". Dó nhieân beân ngoaøi vaø caùc ñaïo khaùc vaãn tìm caùch phaù roái; nhöng ngöôøi vöõng vaøng taâm ñaïo thì chuùng laøm sao phaù ñöôïc. Chæ ñieàu mình töï phaù mình môùi laø nguy, maø tình traïng aáy ôû ñaây nhan nhaûn. Mình ñöùc moûng, taøi heøn laøm sao coù theå ñoä ñöôïc nhöõng oâng Kyõ sö, nhöõng baø Tieán só, maø moãi khi ñi chuøa laø hoï coù dòp giôùi thieäu loaïn caû leân. OÂi thoâi! Ñuùng laø nhaân taâm theá söï. Neáu maø Sinh ôû ñaây chaéc Sinh cuõng seõ suy nhgó nhö Sö vaäy. Baây giôø thì ñeøn nhaø ai naáy saùng. Toát xaáu maëc ai, ít coù ngöôøi giuùp ñôõ cho nhau, ngoaïi tröø nhöõng ñieàu xoi boùi thì nhieàu. Sö cuõng chaúng bieát tính sao ñaây. Nhöng ñaây laø maït loä roài. Taïi sao ñôøi cuûa Sö coù nhieàu luùc chaúng bieát tính sao nhieàu quaù vaäy? Caâu hoûi naèm ì ôû ñoù maø caâu traû lôøi cöù boû troáng hoaøi.
Taát caû moïi thöôùc ño cuûa cuoäc soáng ñeàu baèng ñoàng ñoâ-la vaø ñòa vò hieän coù, mình ngöôøi tu laøm sao coù ñöôïc. Tieàn ñaâu? Sinh bieát ñoù, chuùt voán lieáng Sö mang töø ñaûo qua AÂu Chaâu, roài töø AÂu Chaâu qua ñaây vaãn coøn ñoù; nhöng ñeå phoøng thaân chôø khi höõu söï thì xaøi. Vaû laïi ngöôøi tu khoâng leõ mình ñem vaøng baïc khoe cho hoï bieát haø; nhöng neáu coù bieát cuõng chaúng thaám thía vaøo ñaâu? Coøn hoïc vaán? Sö lôùn tuoåi roài, chöõ u chöõ Taây hoïc ôû beân nôù suoát maáy naêm chaúng voâ vaø baây giôø chaúng nhôù ñöôïc chöõ naøo. Coøn ôû ñaây, Sö thaáy khoâng caàn thieát nöõa. Nhöng sao moïi ngöôøi vaãn ñoøi hoûi. Ñi daâu cuõng thaáy Thöôïng Toïa Tieán só, Hoøa Thöôïng Giaùo sö Tieán só v.v… troâng maø khôùp. ÔÛ queâ höông mình chaéc chaúng bao giôø thaáy thöù aáy caû.
Dó nhieân caùi ñeïp caùi hay ôû ñaây thì nhieàu. Ngöôøi giôûi, ngöôøi ñöùc haïnh cuõng khoâng thieáu. Nhöng nhöõng ngöôøi aáy hoï bieät cö ôû taän nôi naøo, coøn toaøn laø nhöõng troø neùm ñaù giaáu tay, ngay caû nôi cöûa Thieàn cuõng theá. Tieän ñaây Sö keå cho Sinh nghe moät vaøi chuyeän xaûy ra taïi caùc chuøa nôi ñaây thì Sinh ñuû roõ ít nhieàu.
Moät chuøa noï raát lôùn, naèm ôû ngoaïi oâ moät thaønh phoá. Ban ngaøy coù ngöôøi qua laïi khoâng sao; nhöng ñeâm ñeán, neáu trôøi khoâng traêng sao, troâng nhö moät baõi sa maïc toái thui, ruøng rôïn. Boãng moät ñeâm khuya coù ñieän thoaïi reo. Sö truï trì boác oáng nghe, ñaàu kia laø moät gioïng nöõ nghe quen thuoäc, coâ ta baûo raèng muoán ñi leã chuøa, nhöng bò lôõ ñöôøng, kính nhôø Thaày truï trì môû cöûa cho coâ vaøo leã Phaät vaø xin xaêm. Loøng töø bi cuûa Thaày aáy ñaâu nôõ kheùp kín, neân laïi môû cöûa. Sau khi môû cöûa cho coâ ta vaøo thì naêm baûy teân bòt ñaàu bòt muõi uøa vaøo chuøa troùi thuùc keù Thaày laïi vaø tra khaûo tieàn ñeå ôû ñaâu? Thaày chæ cho tuïi chuùng laáy. Chuùng thaáy ít quaù chæ maáy traêm ñoâ-la thoâi, giaän quaù loi vaøo hoâng Thaày maáy loi, khoâng côûi troùi vaø boû ñi khoâng thöông tieác. Ñuùng laø quæ phaù nhaø chay phaûi khoâng Sinh?
Saøng hoâm sau caùc tìn ñoà tôùi thaáy Thaày aáy ra noâng noãi nhö vaäy môùi ñi côûi troùi cho Thaày vaø baùo caùo Caûnh saùt thì moïi söï ñaõ an baøy roài. Cuoái cuøng roài Thaày aáy paûhi boû nôi ñoù ñeå ñi nôi khaùc.
Coøn moät chuyeän khaùc nöõa töông ñoái khaù haáp daãn hôn, tieän ñaây Sö keå cho Sinh nghe ñeå chia xeû caùi khoù khaên khi laøm vieäc ñaïo taïi xöù ngöôøi, vôùi quyù Thaày.
Moät hoâm sau leã Phaät Ñaûn, chuøa naøo laïi chaúng ñeå daønh tieàn, nhaát laø sau khi khui thuøng phöôùng söông maø beân naày leã loäc thöôøng hay toå chöùc vaøo ngaøy chuû nhaät nöõa, ngaân haøng ñaâu coù môû cöûa vaøo ngaøy aáy, do ñoù tieàn thu ñöôïc phaûi caát ñaâu ñoù, ñeå ngaøy hoâm sau saùng thöù hai ñem boû vaøo ngaân haøng. Thaät söï ra thì ôû ñaây hoï cuùng cuõng ít laém. Ít coù ngöôøi naøo boû vaøo thuøng phöôùc söông tôø 100 ñoâ-la. Ña soá laø 20 hoaëc 10 ñoàng. Caùc cuï giaø aên tieàn xaõ hoäi ñaâu coù nhieàu tieàn, do ñoù chæ cuùng 5,3 hay 1,2 ñoàng cuõng laø söï thöôøng. ÔÛ ñaây thaáy ai cuõng coù nhaø cao cöûa lôùn; nhöng nhaø cöûa aáy laø cuûa ngaân haøng. Ngay caû chuøa chieàn cuõng theá, nhieàu luùc phaûi treo baûng baùn chuøa, troâng cuõng ngoä nghónh thaät. Thoâng thöôøng moãi leã Phaät Ñaûn, Vu Lan hay Teát Nguyeân Ñaùn nhö theá chuøa naøo thaâu khaù cuõng chæ möôøi ngaøn ñoâ laø nhieàu. Ña soá chöøng 4 hay 5 ngaøn ñoâ.
Hoâm ñoù vaøo moät ñeâm chuû nhaät, leã Phaät Ñaûn toå chöùc vaøo buoåi saùng ñaõ xong, Sö truï trì meät moûi vaøo phoøng rieâng ñeå nghæ ngôi. Boãng chuoâng ñieän thoaïi reo vang, Sö choaøng tænh daäy boác oáng nghe. Ñaàu kia coù gioïng noùi quen thuoäc:
- Baïch Sö! Ngoaïi con beänh naëng laém, muoán môøi Sö ñeán hoä nieäm duøm. Kính mong Sö ñeán duøm cho.
- Baây giôø khuya quaù roài. Vaû laïi Sö suoát ngaøy naày meät moõi, ngaøy mai Sö seõ ñeán hoä nieäm cho.
- Neáu Sö khoâng tieän laùi xe, con ñem xe ñeán ñoùn. Vì ngoaïi con caàn thöa vôùi Sö vaøi ñieàu trong khi ngoaïi con coøn haáp hoái. Neáu Sö ngaøy mai ñeán, chaéc ngoaïi con seõ ra ngöôøi thieân coå maát.Sö nghe vaäy raát muûi loøng, neân baûo raèng haõy ñeán ñeå ñoùn Sö ñi. Sau ñoù Sö doïn deïp choã nghæ cho ngay ngaén laïi, boû chuoâng moõ vaøo tuùi xaùch vaø chôø.
Chuoâng ngoõ ñöôïc baám leân, Sö voäi vaøng ra môû cöûa, vöøa môû cöûa ra, Sö ñaõ bò ñaåy luøi maïnh trôû vaøo. Sö coù caûm töôûng laø laï. Taïi sao coù vieäc aáy? Sö töï nhuû vaäy. Boãng coù 5, 6 ngöôøi maëc ñoà ñen, aùp saùt vaøo ngöôøi Sö vaø daây caùp ñaâu hoï ñaõ chuaån bò saün saøng, troùi Sö laïi laøm nhieàu laàn troâng nhö moät coái xay luùa. Sö hoûi ra töï söï thì môùi bieát maáy keû laï maët kia hoï muoán toáng tieàn. Hoûi Sö laø tieàn leã Phaät Ñaûn thaâu ngaøy hoâm nay Sö ñeå ñaâu? Hoï thoi vaøo hoâng Sö, ñaïp leân ñaàu leân coå, chaúng keå ai ra gì heát caû. Sö khoâng chæ. Vì Sö nghó raèng tieàn ñoù laø tieàn cuûa ñaøn na tín thí chöù ñaâu phaûi cuûa Sö, neân Sö coá noùi laûng sang chuyeän khaùc.
"Toâi ñaâu coù ngôø, maáy caäu baûo coù ngöôøi beänh haáp hoái toâi môùi môû cöûa ñònh ñi. Neáu khoâng, toâi khoâng bao giôø môû cöûa, ñeå caùc caäu cöù toâng vaøo aên cöôùp thì coøi baùo ñoäng ñaõ baùo leân, caûnh saùt seõ ñeán ngay, caùc caäu coù chaïy ñaøng trôøi cuõng khoâng khoûi".
Sö caøng noùi bao nhieâu, caøng bò boïn chuùng tra taán doàn daäp baáy nhieâu. Cuoái cuøng roài 5 ngaøn ñoâ-la tieàn cuùng döôøng ngaøy Phaät Ñaûn hoâm aáy Sö cuõng phaûi ñöa heát cho boïn chuùng môùi ñöôïc môû troùi ra.
Sau khi môû troùi chuùng coøn hoûi Sö: Sö coù bieát tuïi con laø ai khoâng? Laøm sao Sö bieát noåi! Ñaùm aùo ñen kia traû lôøi raèng: Tuïi con ñi chuøa hoaøi maø Sö. Sö nhö baát tænh nhaân söï chaúng bieát ñaâu maø tìm.
Sau khi tænh laïi, Sö coøn bieát ñöôïc raèng khoâng nhöõng Sö bò maát tieàn maát cuûa maø nhöõng ngöôøi caän söï trong chuøa cuõng ñeàu bò chuùng hoát heát, loät heát nöõ trang, tieàn cuûa cuûa caùc baø laøm coâng quaû taïi chuøa…
Ñoù laø chuyeän ñaïo taïi xöù naày. Coøn nhieàu chuyeän laâm ly bi ñaùt hôn nöõa, tieän theå Sö keå cho Sinh nghe ñaây:
Cuõng moät nhaø Sö, raát gioûi dang ôû moïi phöông dieän vaø raát tin ngöôøi. Maø ai chaúng vaäy phaûi khoâng Sinh? Ñaõ laø ngöôøi tu, mình ñaâu coù nghi ngôøi ai laøm gì?
Sö kia coù mua moät mieáng ñaát ñeå laøm chuøa. Trò gía khoaûng 400 ngaøn ñoâ-la. Dó nhieân laø tieàn cuùng döôøng cuûa caùc Phaät Töû, Sö ñaõ daønh duïm ñöôïc vaø tieàn möôïn ngaân haøng. Nhöng chaúng may ñaát aáy khoâng ñöôïc xaây chuøa. Sö treo baûng baùn. Ñaõ hôn moät naêm trôøi roài, ñaâu coù ai ñeå yù tôùi mieáng ñaát naày. Hoâm ñoù coù moät ngöôøi Phaät Töû thaân tín ñeán thöa vôùi Sö raèng:
- Baïch Sö, mieáng ñaát aáy Sö muoán baùn bao nhieâu?
- Thì ít nhaát laø laáy laïi voán, coù lôøi chuùt ñænh thì toát thoâi. Vì laâu nay boû tieàn vaøo ñoù gioáng nhö ñoùng huïi cheát vaäy. Bieát laøm sao ñaây? Con coù quen nôi naøo giôùi thieäu cho Sö baùn mieáng ñaát aáy ñi, ñeå Sö coøn laøm chuyeän khaùc nöõa chöù.
- Con laøm ñòa oác maø Sö! Thoâi Sö baùn cho con ñi.
- Giaù bao nhieâu Sö?
- Hoài Sö mua 400 ngaøn. Baây giôø con ngaû giaù ñoù.
- Con seõ choàng cho Sö 450 ngaøn ñoâ nghe Sö. Ngaøy mai con seõ tôùi laøm giaáy tôø.Sö nghe möøng rôõ quaù. Laâu nay treo baûng baùn, maø ñaâu coù ai doøm ngoù ñeán. Baây giôø töï nhieân mình laïi coù theâm 50 ngaøn ñeå laøm nhöõng Phaät söï khaùc. Ñieàu aáy toát thoâi.
Suoát ñeâm ñoù Sö khoâng nguû ñöôïc, chôø ñôïi ngaøy mai thaàn taøi ñeán goõ cöûa.
Ñuùng 8 giôø saùng mai, quaû thaät nhö vaäy, ngöôøi Phaät Töû hoâm qua trôû laïi, ñaët leân baøn moät tuùi tieàn maët 50 ngaøn ñoâ-la, vaø thöa raèng:
- Baïch Sö leõ ra con mang heát 450 ngaøn ñoâ-la tieàn maët ñeán choàng cho Sö cuõng ñöôïc; nhöng ôû Myõ ngöôøi ta traû Check nhieàu hôn, vaû laïi naëng neà quaù; neân con chæ mang 50 ngaøn tieàn maët, coøn 400 ngaøn kia thì con seõ chuyeån qua ngaân haøng cho Sö vaäy.Sö nghe theá yeân taâm, nhaän 50 ngaøn ñoâ-la tieàn maët vaø trong loøng caûm ñoäng vaø thaàm caûm ôn ngöôøi Phaät Töû kia. Ñoaïn Phaät Töû kia tieáp lôøi:
- Thöa Sö, baây giôø mieáng ñaát aáy xem nhö ñaõ thuoäc veà con roài. Xin Sö kyù giaáy uûy quyeàn cho con laø chuû nhaân cuûa mieáng ñaát aáy, ñeå theá chaân cho ngaân haøng vaø moät tuaàn sau laø trong taøi khoaûn cuûa Sö seõ coù 400.000 ngay. Xin Sö leï cho, vì con phaûi lo nhöõng vaán ñeà to lôùn khaùc nöõa.Sö ñaët buùt xuoáng kyù vaø cöù ñinh ninh laø moät tuaàn sau mình seõ coù soá tieàn kia. Naøo ngôø, 1 tuaàn, roài 2 tuaàn, 3 tuaàn cho ñeán 1 thaùng vaãn chaúng thaáy coù tieàn gì caû. Ñem söï vieäc hoûi caùc ngöôøi hieåu bieát khaùc thì hoï cho Sö bieát laø Sö ñaõ bò löøa, maát ñi 350.000 voán, xem nhö mieáng ñaát giôø chæ coøn trò giaù coù 50.000 ñoâ-la tieàn maët. Coøn kheá öôùc, ngöôøi Phaät Töû kia ñaõ naém giöõ chöõ kyù cuûa Sö roài, hoï ñaõ cao bay xa chaïy…
OÂi ñôøi laø theá ñoù. ÔÛ ñaây ngöôøi tu vì quaù hieàn laønh neân cöù bò phænh gaït daøi daøi, chuyeän keå hoaøi khoâng heát. Khi naøo khoûe Sö seõ vieát cho Sinh nhieàu hôn nöõa. Caàu chuùc Sinh vaïn söï an laønh vaø heïn Sinh vaøo moät thö sau.
Sö cuûa Sinh
Tònh Thöôøng
Ñuøng, Ñuøng, Ñuøng, ba tieáng goõ cöûa vang leân khoâng bình thöôøng chuùt naøo, Sö Tònh Thöôøng ra môû cöûa. Boãng Sö hoa maét leân vì hình aûnh döõ tôïn cuûa moät ngöôøi tu. Sö chöa kòp chaøo hoûi gì raùo thì vò Sö kia ñaõ toâng thaúng vaøo phoøng vaø noùi naêng ra ñieàu anh chò laém. Haát haøm hoûi Sö raèng:
- Sö coù bieát toâi laø ai khoâng?
- Laø moät vò Sö! Ngoaøi ra toâi khoâng bieát gì caû.
- Thôøi gian môùi 3,4 naêm laøm sao Sö voäi queân theá? Sö coù nhôù vuï nhaø maùy xay luùa ôû Soùc Traêng chaêng? Vaø cuoäc tình vuïng troäm cuûa Sö vôùi moät naøng con gaùi teân Duyeân. Chaéc Sö coøn nhôù?
- AØ teù ra laø Sö Chôn Nghóa! Laâu nay sao Sö, coù maïnh khoûe khoâng?
- Maïnh thì coù maïnh, nhöng khoâng khoûe ñöôïc. Vì chuyeän xöa chöa giaûi quyeát roõ raøng.
- Vaäy baây giôø Sö muoán giaûi quyeát sao ñaây?Vaø ñaây laø caâu chuyeän: Ngaøy xöa khi coøn ôû tænh Soùc Traêng, hai Sö ôû trong hai ñoaøn Khaát só khaùc nhau, hoï khoâng thaân laém nhöng hoï cuøng chung moät muïc ñích laø tu hoïc ñeå caàu ñaïo giaûi thoaùt. Muïc ñích tuy cao ñeïp; nhöng moãi ngöôøi ñeàu coù moät phöông tieän khaùc nhau. Ngöôøi thì laáy phöông tieän tình caûm, ngöôøi thì laáy tieàn baïc laøm cöùu caùnh. Vì theá cho neân ñaõ coù nhieàu laàn Sö Tònh Thöôøng tuyeân boá cho caùc Phaät Töû ñaây ñoù nghe raèng: Vôùi toâi chæ coù tieàn laø taát caû. Coøn Sö Chôn Nghóa thì nghó khaùc. Tình caûm seõ deã ñöa con ngöôøi ñeán choã deã thoâng caûm hôn vaø töø ñoù mình seõ ñöa hoï vaøo ñaïo. Keå ra thì muïc ñích cuõng khoâng ñeán noåi dôû laém; nhöng phöông tieän cuûa hai Sö laøm chæ coù hai Sö môùi bieát maø thoâi.
Ngöôøi chuû tröông chæ coù tieàn môùi laø cöùu caùnh thì cöù lao vaøo tieàn. Sö Tònh Thöôøng cuõng ñaõ nhieàu laàn gôïi yù hoûi thaêm Sö Tònh Ñaïo, nhôø Sö Tònh Ñaïo giôùi thieäu cho coâ Dieäu Duyeân ñeå vay möôïn baïc vaøng ñeå laøm voán vaø huøn phaàn vaøo hôïp taùc xaõ xay luùa taïi Soùc Traêng tröôùc khi Sö ñi vöôït bieân. Mieàn Nam laø vöïa luùa cuûa caû nöôùc. Rieâng khu vöïc naày caây traùi, soâng nöôùc, luùa gaïo chaúng thieáu gì, deã laøm giaøu to. Vì vaäy cho neân vieäc vay möôïn aáy ñaõ thaáu ñeán tai Sö Chôn Nghóa. Sö thì khoâng thích Sö Tònh Thöôøng, vì coâ Dieäu Duyeân naày coù yù thích Sö Thònh Thöôøng hôn, trong khi bao nhieâu tình caûm toát ñeïp cuûa Sö Chôn Nghóa daønh cho coâ Dieäu Duyeân thì coâ khoâng ñoaùi hoaøi ñeán.
ÔÛ mieät naày ña soá daân Vieät goác Mieàn, maø daân Vieät goác Mieân thì troïng caùc Sö laém. Daàu cho hoï coù khoâng tu ñi nöõa, ra ñôøi laáy vôï cuõng ñöôïc troïng voïng nhö thöôøng, luùc laøm OÂng Luïc, luùc laøm OÂng Caû trong laøng cuõng oai laém chöù. Nhöng ñoù laø phía beân Nguyeân Thuûy kia, coøn ñaây Sö thuoäc heä phaùi Du Taêng Khaát Só maø, chæ coù Vieät Nam mình môùi coù, chöù treân theá giôùi khoâng coù phaùi naày. Vaû laïi ngöôøi daân queâ thì khoâng caàn phaân bieät laøm gì. Mieãn laø ñaép y vaøng ñaàu caïo nhaün, ñi khaát thöïc, töùc laø Sö roài.
Beân Nam Toâng hoï quan nieäm raèng chö Taêng maëc aùo nhaø tu töùc thay Phaät roài, hoï kænh Taêng nhö kænh Phaät, vì theá ñaõ coù khoâng bieát bao nhieâu chuyeän traéng ñen xaûy ra laøm cho cöûa Thieàn bò dính buïi. Thaät ra Ñaïo khoâng xaáu, chæ coù con ngöôøi laøm cho xaáu ñaïo maø thoâi. ÔÛ ñaây hai Sö Tònh Thöôøng vaø Sö Chôn Nghóa laø ñieån hình.
Hoï cuõng khoâng ngôø laø nay hoï coù dòp gaëp laïi treân ñaát nöôùc vaên minh töï do naày. Tuy caûnh coù khaùc; nhöng con ngöôøi cuûa hoï thì khoâng khaùc. Vì vaäy hoï coá aên thua ñuû vôùi nhau töøng lôøi noùi vaø töøng cöû chæ. AÂu ñaây cuõng laø moät trong baùt khoå maø. Ñoù laø oaùn taéng hoäi khoå. Nghóa laø gheùt nhau maø phaûi gaëp nhau, quaû laø khoå. Trôøi ñaát coù bao la thaät ñaáy; nhöng toäi loãi khoù dung. Khoâng bieát roài ñaây ai seõ thaéng vaø ai seõ baïi; nhöng daãu thaéng hay baïi gì cuõng coát chæ ñeå cho nhaân theá cheâ cöôøi maø thoâi. Taïi sao tu haønh laïi ra noâng noãi aáy? Giôùi luaät ñaâu? Giaùo hoäi ñaâu? OÂi thoâi! Ñöû thöù sao nhöùc ñaàu quaù, chaúng ai giaûi quyeát gì raùo troïi vaäy caø? Ñoù laø nhöõng lôøi baøn taùn xoân xao cuûa baø con Phaät Töû.
Giôùi luaät ö? Neáu hoï ñaõ hieåu phaïm giôùi laø ñieàu toái kîphaûi töï xaû giôùi ra ñôøi, neáu phaïm nhöõng giôùi naëng. Vì khi ñi tu khoâng ai eùp mình ñi, thì khi trôû veà laïi vôùi theá tuïc haõy töï mình laøm vieäc aáy; nhöng ñaâu phaûi ai cuõng coù taâm cao thöôïng nhö vaäy. Nhieàu ngöôøi möôïn ñaïo taïo ñôøi ñeå ñöôïc cuùng döôøng, ñeå ñöôïc cung kính. Deã gì ôû ñôøi maø ñöôïc theá. Phaûi hoïc thaønh oâng naày baø noï hoaëc leân laõo laøng roài môùi ñöôïc "aên treân ngoài tröôùc" ñöôïc. Coøn ôû ñaây chæ caàn thuoäc hai thôøi coâng phu saùng chieàu, hieåu lô tô mô maáy baøi giaùo lyù ñaõ ñöôïc quyù cuï, quyù baø xaù xaù laïy laïy vaø ñöa Sö leân ngoài haøng ñaàu chöùng minh cho moïi nghi leã. Ñuùng laø aên treân ngoài tröôùc maø. Coù nhieàu ngöôøi tu haùm danh, thích ñieàu naày laém chöù.
Coù nhieàu vò tröôûng laõo ñaïo cao ñöùc troïng, khi Taêng chuùng ñaûnh leã hay ngay caû cö só taïi gia leã baùi cuõng ñeàu traùnh khoâng cho laïy ngay ôû chính mình maø thöôøng hay ñeå cho hoï laïy töôïng Phaät coát ñeå cho mình ñôõ toån phöôùc, coøn boïn phaøm taêng thì thoâi khoûi noùi, nhieàu khi ngoài ñoù, nhöng bieát ñaâu hoï seõ chæ choû xì xaøo vôùi nhau sao khoâng laïy mình maø laïy gì maø khoâng laïy cho saùt ñaát, chæ xaù xaù maáy caùi vaäy? Laøm nhö hoï laø thaùnh Hoaøng Thaùnh Maãu cuõng khoâng baèng! Hoï coù bieát ñaâu raèng neáu khoâng coù ñuû ñöùc, ngöôøi laïy vaãn ñöôïc phöôùc; nhöng keû bò laïy thì caøng ngaøy phöôùc caøng giaûm, seõ ñeàn buø baèng toäi loãi nöõa.
Coøn nöõa. Neáu laø Sö to, Sö lôùn seõ ñöôïc ñaëc bieät cung phuïng ñoùn tieáp cuùng döôøng. Ví duï coù ai ôû mieät vöôøn thu hoaïch ñöôïc traùi caây naøo thôm ngon ñeàu ñem ñeán chuøa ñeå daâng cuùng caùc Sö. Vì theá caùc Sö tha hoà höôûng loäc, ñaâu coù ñoå moà hoâi nöôùc maét maø lo cho meät, chæ coá gaéng laøm sao giöõ chieác aùo vaø caùi ñaàu caân ñoái laø ñöôïc roài.
Giaùo Hoäi ö? Ra ñaây roài coù cuõng nhö khoâng, khoâng cuõng nhö coù. Moãi ngöôøi moät coõi, ai laïi khoâng laäp Hoäi Ñoaøn vaø Giaùo Hoäi ñöôïc, neáu toå chöùc aáy coù ñuû 7 ngöôøi trôû leân. Nghó cho cuøng thì ñôøi Ñöùc Phaät cuõng theá. Neáu Taêng chuùng khoâng ñoàng yù pheùp Yeát Ma chung, coù 4 ngöôøi khaùc cuøng chí höôùng, hoï taäp hoïp laïi ñeå laøm pheùp Yeát Ma, theá laø hoï hôïp thöùc. Nhöng neáu nhìn töø caùi nhìn cuûa chaùnh phaùp thì chính nhoùm naày laø theå hieän cuûa söï ñuùng treân söï sai, vaø cöù theá neáu nhieàu ngöôøi sai, hôïp laïi nhau taïo theâm nhieàu söï sai traùi nöõa. Chaéc ngaøy xöa Ñöùc Phaät cuõng meät laém thì phaûi? Suoát ngaøy cöù phaûi ñi xöû nhöõng vuï kieän tuïng cuûa nhoùm naày nhoùm noï, toán heát thì giôø. Cho neân cuõng ñaõ coù laàn Phaät vaøo taän trong röøng saâu, khoâng muoán trôû veà nöõa. Khieán cho nhöõng ñaïi ñeä töû cuûa Phaät nhö Ngaøi Xaù Lôïi Phaát vaø Muïc Kieàn Lieân phaûi vaøo taän röøng saâu thöa thænh nhieàu laàn Phaät môùi trôû veà.
Ngaøy xöa ñaõ vaäy, baây giôø laïi coøn teä haïi hôn nhieàu. Ngaøy xöa Phaät khoâng cheá giôùi trong 12 naêm ñaàu. Vì toaøn chæ caùc baäc Thaùnh Taêng chaúng ai phaïm caû. Sau ñoù Phaät phaûi cheá vì Taêng chuùng heát phaûi loãi naày ñeán phaïm loãi khaùc, neân Phaät cöù cheá giôùi hoaøi. Neáu baây giôø maø Phaät coøn taïi theá, chaéc laø Ngaøi phaûi theâm cho nhieàu giôùi laém. Ví duï coù vò Tyø Kheo thôøi Phaät sau khi coù vôï roài môùi ñi xuaát gia; nhöng luùc baáy giôø laøm gì coù vaán ñeà ly dò. Baø vôï ôû laïi nhaø vôùi meï choàng. Khi ngöôøi tu aáy veà thaêm laïi nhaø, baø giaø eùp con trai cuûa mình ñaõ tu, nguû chung vôùi vôï cuõ. Vieäc aáy Taêng chuùng hay ñöôïc baïch leân vôùi Phaät; neân Phaät ñaõ cheá, ngöôøi ñi tu phaûi ñoaïn haún taø daâm.
Coøn baây giôø nhan nhaûn ra ñoù. Coâng khai nhö ôû Nhöït, thì con vôï ôû ñuøm ñeà trong chuøa ñaâu coù ai ñeà caäp ñeán? Ngheà ñi tu laø ngheà cha truyeàn con noái maø lò. Coøn ôû Vieät Nam mình maáy oâng Thaày cuùng coù vôï coù con, aên maën, giaáu gieám choã naày choã kia maø cuõng coøn laøm aên ñöôïc kia maø! Cho ñeán nhieàu baäc danh Taêng vaãn coøn laøm ñöôïc ñieàu ñoù thì laøm sao nhöõng phaøm Taêng vaø tuïc Taêng coù theå ngoài ñoù chòu ñöïng ñöôïc?
Hoï noùi khoâng coù vôï; nhöng vôï khoâng chính thöùc thì thieáu gì. Hoï noùi khoâng tích chöùa taøi saûn; Nhöng cuûa caûi ñeå rieâng khoâng ít. Cho neân thôøi naày ñaâu coù ai tu chöùng ñöôïc maáy ngöôøi. Toaøn laø moät xaõ hoäi tu haønh hoãn ñoän. Coù nhieàu ngöôøi ñaõ ra ñôøi roài, coù vôï coù con. Sau ñoù vaøo tu laïi, ñieàu aáy cuõng chaúng sao, giôùi luaät cho pheùp maø; nhöng vôï nhaø vaãn khoâng töø boû vaãn coøn tìm ñuû caùch ñeå ñi ngoõ tröôùc ngoõ sau, quaû thaät toäi loãi, toäi loãi. Neáu coù ai ñoù ñuïng thaúng ñeán vaán ñeà laø coù chuyeän lôùn.
ÔÛ ñaây theâm chuyeän nam nöõ bình quyeàn nöõa. Nhieàu khi Taêng noùi Ni khoâng nghe, maø ngöôïc laïi maáy coâ Ni coøn cheâ laø maáy oâng Taêng khoâng xöùng ñaùng nöõa. Maëc daàu Phaät coù cho ngöôøi nöõ ñi tu vaø ñeå ñöôïc giaùc ngoä, thaønh Phaät phaûi qua moät soá ñieàu kieän caên baûn; nhöng baây giôø hoï ñaâu coù caàn. Chuøa chieàn nhö theá, Taêng só nhö vaäy laøm sao Cö só hoï neå vaø phuïc cho ñöôïc. Nhieàu khi coù nhöõng Phaät Töû tu taïi gia maø coøn cao sieâu hôn maáy oâng Thaày nhieàu. Bôûi theá vieäc Sö Tònh Thöôøng vaø Sö Chôn Nghóa ñaõ neâu treân cuõng chæ laø moät söï thaät maø thoâi.
Cuõng neân bieát theâm moät soá söï thaät toát ñeïp hôn laø coù nhöõng nhaø Sö suoát ñôøi chæ lo cho Ñaïo, khoâng chòu söï leã baùi cuûa tín ñoà, khoâng tích chöùa cuûa caûi, khoâng coáng cao ngaõ maïn, maëc daàu hoïc vò laø Tieán só, Thaïc só. Caùc vò naày thöôøng hay aån naùu tu haønh. Gioáng nhö hoa sen moïc trong choán buøn nhô chöù coøn gì nöõa? Ñaõ khoâng bò muøi buøn laøm vaån ñuïc maø coøn toûa ra höông thôm ngaùt dòu daøng. Phaät Töû quyù troïng laém; nhöng caùc vò laïi ít xuaát ñaàu loä dieän, chæ toaøn laø ñaùm phaøm Taêng muùa may quay cuoàng trong thôøi maït phaùp naày. Quaû thaät laø khoù xöû.
Cuõng vì moái hieàm khích veà tieàn veà tình coù nguyeân nhaân saâu xa khoù hieåu ñoù, neân hai nhaø Sö naày ñaõ khoâng coù thieän caûm vôùi nhau, maø chaéc raèng hoï khoâng giöõ ñöôïc pheùp luïc hoøa, neân môùi ra noâng noãi aáy. Baây giôø ôû xöù naày maø coøn tìm caùch ñeå saùt phaït nhau, bieát ñaâu sau naày leân thöôïng giôùi, noãi öu saàu chöa heát, chaéc hoï cuõng coøn phaûi gaây goã nöõa vaø nhôø Phaät cuõng nhö Boà Taùt ra xöû hoä chaêng?
Vì theá thaùi nhaân tình! Thaät khoù nghó. Keå töø khi hai Sö gaëp nhau, Sö Tònh Thöôøng ít noùi, hình nhö ñang haøm tính moät vaán ñeà gì, khoâng ai coù theå bieát ñöôïc. Hay ñi toái veà khuya, moät mình thui thuûi trong boùng ñeâm, ñoâi khi laïi nghe tieáng thôû daøi söôøn söôït.
Coøn Sö Chôn Nghóa trôû veà laïi Tònh Xaù cuûa mình cuõng baøy möu tính keá, phaûi laøm sao haï cho ñöôïc tình ñòch cuûa mình môùi haû giaän. Vì theá Sö cuõng ñaõ laäp möu. Nhöng ôû ñaây, neáu chæ coù hai Sö thì khoâng haáp daãn, phaûi keùo theâm nhöõng tay chaân boä haï beân ngoaøi vaøo, caâu chuyeän môùi trôû neân gay caán haáp daãn chôù. Vì vaäy, caû hai ñeàu coù nhöõng yù nghó vaø nhöõng haønh ñoäng khaùc nhau, chaéc chaén trong Chöông sau seõ hieän nguyeân hình.
