CHÖÔNG BAÛY
THI THOÁ TAØI NAÊNG
Khi ñeán vôùi xaõ hoäi vaên minh Taây phöông, Sö Tònh Thöôøng ñieàu ñaàu tieân laø laøm quen vôùi khí haäu vaø ngoân ngöõ. ÔÛ ñaây 2 ñieàu naày baát cöù moät ngöôøi tî naïn Vieät Nam naøo cuõng phaûi ñöông ñaàu vôùi noù. Moät laø gioûi, hai laø dôû. Cuõng coù loaïi löng chöøng; nhöng tröôøng hôïp naày cuõng ít laém.
Ñoâi khi ngoài trong phoøng nhìn ra töø cöûa soå nhaân moät luùc tuyeát rôi vaøo muøa ñoâng giaù laïnh, Sö caûm thaáy nhung nhôù baïn ñaïo cuûa mình, ngöôøi ñaõ cöu mang mình khoâng bieát bao nhieâu thöù neân Sö Tònh Thöôøng ñaõ vieát thö veà Vieät Nam keå laïi nhö sau:
"Queâ höông thöù hai, ngaøy… thaùng… naêm…
Sö huynh Tònh Ñaïo thaân meán,
Laâu quaù khoâng vieát thö veà thaêm Sö, khoâng bieát Sö huynh vaø caùc huynh ñeä khaùc cuõng nhö chuøa mình coù gì thay ñoåi khoâng? Hoâm nay coù vaøi vieäc vui buoàn laãn loän, ñeä bieân veà cho huynh ñaây. Mong huynh ñoïc vaø hoài aâm cho ñeä ñeå ñoïc cho ñôõ nhôù nhung.
Khi môùi tôùi ñaây, caùi gì cuõng laï caû, laï töø caùi aên, caùi noùi, caùi chaøo, caùi hoûi, cuùi cöû chæ v.v… khieán cho moät ngöôøi tu nhö ñeä caûm thaáy khoù chòu laï thöôøng. Ví duï nhö ôû ñaây hoï ít aên côm, maø aên toaøn laø baùnh mì, uoáng toaøn baèng söõa boø. Rau caûi thì raát ít; nhöng thòt caù thì eâ heà. ÔÛ ñaây ñaâu coù cheá ñoä ñi khaát thöïc nhö ôû Vieät Nam mình. Vì moãi thaùng hoï ñaõ cho ñuû tieàn aên tieâu roài, mình phaûi töï naáu laáy. Ñoâi khi ñeä keâu tuïi nhoû Phaät Töû ñuû loaïi ñeán chôi vaøo cuoái tuaàn roài baøy ñaët naáu nöôùng vaø cuùng quaûi cho vui. Chuøa chieàn ôû ñaây cuõng chaúng thaáy, chæ thaáy toaøn laø nhaø thôø.
Moät hoâm ñeä caûm thaáy nhôù nhung cuoäc soáng cuûa Du Taêng Khaát Só mình quaù, neân ñeä boá thí moät soá Phaät Töû thanh nieân ñi ra ngoaøi phoá chôø saün ôû gaàn vaøi ba cöûa tieäm. Coøn ñeä thì y aùo chænh teà, chaân khoâng, hai tay mang bình baùt vaøo thaønh khaát thöïc. Vì tuïi nhoû ñaõ thuû saün moïi thöù ñoà, neân chæ ñi trong voøng nöûa tieáng ñoàng hoà laø ñaày bình, mang muoán khoâng noåi, ñaâu phaûi ñi laâu nhö ôû queâ mình.
Moïi ngöôøi daân ñòa phöông toø moø ñeán doøm. Coù nhieàu em gioûi tieáng ñòa phöông ñöùng ra giaûi thích; nhöng coù ngöôøi nhuùn vai, coù keû noùi theâm vaøi caâu gì ñoù, boïn nhoû cuõng khoâng hieåu heát troïn caâu. Theá laø Thaày troø, sö ñeä keùo veà laïi traïi tî naïn, ñeán tröôùc baøn Phaät trong phoøng ñeä ñeå tuïng moät thôøi kinh roài baøy ra aên uoáng. Taát caû ñeàu vui veû caû laøng.
Chæ coù ngaët moät ñieàu, tuïi nhoû naày cuõng khoâng thuaàn gioáng neân kinh keä naøo cuõng chaúng thuoäc, Ñaïi Thöøa cuõng khoâng bieát, Tieåu Thöøa cuõng khoâng raønh. Coøn kinh cuûa chuùng ta, taïm goïi laø "Trung Thöøa" ñi, caùc Phaät Töû nhoû nhoû naày laïi caøng muø tòt. Ñeä bieát phaûi laøm sao ñaây? Nhöng khoâng sao! Ñeä ñaõ coù caùch, theá naøo roài Sö huynh cuõng seõ nhaän ñöôïc tin töùc töø ñeä veà vieäc naày.
Ñoù laø chuyeän aên, chuyeän ñi hoùa ñaïo. Baây giôø ñeä keå cho huynh nghe veà chuyeän hoïc vaø chuyeän giao teá beân ngoaøi nghe.
Caùi ngoân ngöõ gì maø noù khoù nuoát muoán cheát. Hoïc chöõ ñaàu queân chöõ ñuoâi, ñöôïc chöõ giöõa queân tuoát caû hai ñaàu. Uoán caùi löôõi beân naày, deïo caùi coå beân kia, moûi caùi mieäng muoán cheát, theá maø khi veà nhaø roài vaát caùi vôû laø ai naáy ñeàu lo bu ñeán beân truyeàn hình, theá laø xong. Maëc daàu xem truyeàn hình cuõng chaúng hieåu gì caû; nhöng ít ra coù moät ít hình aûnh cuõng ñôõ chaùn ñi. Tuïi nhoû khi naøo xem hình, xem caûnh chaùn thì nghe nhaïc, luùc aáy thì ñeä ruùt veà phoøng ñeå laøm moät vaøi coâng vieäc nhaët nhaïnh khaùc. Ví duï nhö chuaån bò kho moät baùt töông cho thaät thaám thía, tìm moät mieáng ñaäu huû cho thaät töôi hay qua baø nhaø beân caïnh möôïng ít boät ngoït chaúng haïn, ñeå tuïi nhoû xem Tivi xong roài laø mình coù moùn chay ñaõi tuïi noù, vì theá tuïi noù hay lui tôùi vôùi ñeä ñeàu ñeàu.
AÊn xong roài thì nghe keå chuyeän. Ñuû moïi ñeà taøi. Thöôøng thì ñeä hay keå cho chuùng noù nghe veà chuyeän ñaïo ñeå bieát ñaâu trong boïn chuùn sau naày seõ coù moät vaøi ñöùa ñi tu ñeå haït gioáng Phaät khoâng maát maùt.
Coøn caâu chuyeän vui vui ñeä ñaõ keå cho tuïi noù nghe, hoâm nay xin keå cho Sö huynh nghe tieáp vaäy. ÔÛ ñaây oâng giaø baø caû soáng coâ dôn laém, neân hoï thöôøng hay nuoâi choù, daét meøo ñi khaép ñöôøng phoá, khoâng phaûi nhö ôû queâ mình ñaâu, ñeå choù meøo chaïy lung tung khoâng coù chuû.
Ñaõ giaø 70 hay 80 tuoåi gì ñoù nhöng coøn tình töù laém, hai oâng baø ñi caän keà nhau ra troø taâm ñaéc laém, laïi coøn daét tay nhau nöõa chöù, ñieäu naày ôû queâ höông mình chaéc hoï cöôøi laém ñoù vaø baûo raèng "giaø maø coøn baøy ñaët", coøn ôû ñaây, ñoù laø chuyeän thöôøng Sö huynh ôi. Hai oâng baø aáy vaøo tieäm baùn thöïc phaàm mua ñoà, ñeå con choù ngoaøi trôøi keâu la inh oûi, roài töø töø ñi vaøo tieäm mua ñoà. Trong aáy cuõng ñaõ coù saün moät vaøi ngöôøi Vieät Nam ñang ñöùng ñang saêm sua choã maáy lon ñoà hoäp coù veõ hình con choù, con boø, con meøo vaø xem hoäp naøo thaáy cuõng reû, vì theá cho neân coù keû ñaõ mua veà ñaùnh cheùn, vì khoâng raønh ngoân ngöõ, sau naày môùi bieát ra laø ñoà aên aáy ñeå daønh cho choù vaø meøo chöù ñaâu phaûi cho ngöôøi.
Roài hai ngöôøi Vieät Nam ñi ra, saép haøng ñeå traû tieàn, hai oâng baø giaø kia ñi tröôùc. Beân naày haáp taáp laøm sao ñoù ñaåy xe truùng hai oâng baø giaø vaø coá yù xin loãi baèng tieáng ñòa phöông, nhöng khi noùi ra thaønh tieáng caûm ôn, chöù khoâng phaûi xin loãi. OÂng baø ngoaùi laïi nhìn. OÂng thì phôùt tænh AÊng-leâ, coøn baø thì nheách mieäng cöôøi, coøn ngöôøi baùn haøng thì tröøng maét. YÙ baø ta baûo raèng taïi sao khoâng xin loãi, maø laïi caûm ôn. Cuoái cuøng roài cuõng hueà caû laøng. Vì daân tî naïn maø lò.
Coøn khí haäu ôû ñaây thoâi khoûi noùi. Moãi naêm chæ coù maáy thaùng coù maët trôøi, coøn bao nhieâu laø aâm u, muø tòt chaúng bieát khi naøo laø ngaøy, khi naøo laø ñeâm caû, neáu khoâng coù ñoàng hoà. Ñi ra ñöôøng vaøo muøa ñoâng thì phaûi truøm ñaàu, quaán coå, ròt mình, mang giaøy, mang vôù, troâng nhö moät con noäm nhoài boâng. Neáu huynh ôû ñaây maø xem caùch aên maëc naày chaéc huynh seõ la oai oaûi laø phaïm giôùi, phaïm luaät. May maø ôû ñaây hoï coøn coù baùn ñaäu huû, töông chao, neáu khoâng, chaéc ñeä cuõng phaûi ngaõ maën maát, luùc aáy phaûi "aên laøm sao, noùi laøm sao baây giôø?"
Chuyeän thì coøn nhieàu laém vaø daøi laém, vieát hoaøi khoâng heát, keå hoaøi khoâng chaùn, khoâng bieát huynh muoán nghe chuyeän gì? Thoâi heïn thö sau, ñeä seõ vieát veà nhöõng caùi hay caùi ñeïp cuûa xöù ngöôøi ñeå huynh ñoïc cho vui. Baây giôø xin cho ñeä döøng buùt vaø khoâng queân caàu chuùc huynh vui veû, haêng say vaø gaëp nhieàu thieän duyeân trong cuoäc soáng haèng ngaøy".
Kính thö
Baàn ñeä
Khoaûng 3 tuaàn sau thì ôû Vieät Nam Sö Tònh Ñaïo ñaõ nhaän ñöôïc thö, sau khi ñoïc xong Sö ñi khoe khaép chuøa, cuøng xoùm. Cuoái cuøng roài ai cuõng bieát. Duy coù moät ñieàu, coù ngöôøi con gaùi mang teân Duyeân, naøng cuõng coá yù laéng tai nghe thöû Sö coù ñeà caäp gì ñeán mình chaêng, cuoái cuøng roài cuõng chaúng thaáy. Ngaøn cuõng khoâng coù veû buoàn giaän gì, nhöng nguï yù cuûa naøng muoán laøm sao tìm ñöôïc ñòa chæ cuûa Sö ñeå vieát thö taâm söï. Baây giôø khoâng phaûi chuyeän tình nöõa, maø naøng seõ keå cho Sö nghe veà bao nhieâu chuyeän ñang xaûy ra taïi queâ höông naày, nhaát laø töø luùc khoâng coøn Sö ôû ñaây nöõa.
Sau khi xem thö cuûa Sö Tònh Thöôøng xong, coù ngöôøi khen, keû cheâ, moãi ngöôøi moãi yù. Coù vaäy maø cuõng ñoøi ra ngoaïi quoác laøm gì? toán tieàn cuûa. Coù tai nhö ñieác, coù maét nhö ñui, coù mieäng nhö caâm… Nhöng coù ngöôøi cuõng töï beânh vöïc laïi cho laäp luaän ñoù. Thì ñaõ coù sao ñaâu, thôøi gian qua ñi thì caùi gì cuõng seõ trôû veà vôùi neà neáp cuûa noù. Ví duï nhö khí haäu, phong tuïc, taäp quaùn, ngoân ngöõ v.v… roài cuõng quen daàn ñi thoâi.
Trong thôøi gian aáy Sö Tònh Thöôøng tìm hieåu theâm veà ñôøi soáng cuûa ngöôøi ñòa phöông taïi ñaây cuõng nhö tìm hieåu veà caùch sinh hoaït cuûa moät soá chuøa chieàn khaùc maø Sö coù yù laâu nay laø seõ ñeán ñoù ñeå ôû chung, hoaëc lo töï laäp cho toâng phaùi cuûa mình. Sau moät thôøi gian nghieân cöùu, Sö thaáy khoù quaù, tín ñoà cuûa Phaät Giaùo Du Taêng Khaát Só quaù ít, neân Sö hoäi nhaäp veà giaùo phaùi Ñaïi Thöøa trong caùch aên maëc cho ñeã beà haønh ñaïo. Baây giôø Sö khoâng coøn aên moät ngaøy moät böõa nöõa, maø laø 3. Sö khoâng coøn ñaép y nöõa maø laø maëc aùo nhöït bình, coá yù chinh phuïc ñaùm tín ñoà hoãn taïp naày moät caùch coù heä thoáng. Nhöng cuoái cuøng roài Sö cuõng khoâng thöïc hieän ñöôïc. Vì leõ Sö chæ coù theå thích hôïp ñöôïc moät soá ít naøo ñoù thoâi. Phaàn lôùn hoï laø ngöôøi ñaõ coù goác gaùc vaø ña soá laø thaønh phaàn trí thöùc, laø cöïu sinh vieân ñaõ ñi du hoïc tröôùc naêm 1975. Ñoái vôùi töøng lôùp naày, duø Sö coù cho hoï aên ngon, keå chuyeän thaät hay ñi chaúng nöõa, nhöng khi ñi saâu vaøo vaán ñeà Sö khoâng ñaû thoâng heát cho hoï, beân ngoaøi thì hoï coá gaéng moâ Phaät cho ñeïp loøng Sö; nhöng vôùi taøi ñöùc cuûa Sö chöa ñuû ñeå cho hoï thaùn phuïc maø ñöùng haún veà phía mình.
Sau moät thôøi gian khoå coâng nhoïc söùc nhöng Sö ñaõ quaù moûi meät, tieáng taêm khoâng thoâng, ñoù laø söï khoù khaên luùc giao teá. Ngoân ngöõ khoâng raønh laø ñieàu khoù khaên luùc giao teá. Ngoân ngöõ khoâng raønh laø ñieàu khoå naïn voâ cuøng. Khí haäu roài daàn daø mình cuõng coù theå laøm quen ñi; nhöng ngoân ngöõ chæ noùi tieáng boài khoâng thì öùc quaù.
Moät hoâm sau giôø hoïc, Sö nhaän ñöôïc moät laù thö töø Vieät Nam gôûi tôùi. Nhìn bì thö vaø giaáy vieát thö thaáy xaáu xa thaäm teä. Sö lieác maét thaáy maáy chöõ beân goùc traùi laù thö ñeà ngöôøi gôûi: Traàn Thò Dieäu Duyeân… Soùc Taêng… Sö ñaêm chieâu mang thö veà phoøng ñoïc.
Ñoïc xong thö Sö thôû phaøo nheï nhoõm, caùi nheï nhoõm aáy laâu nay Sö chöa bao giôø coù ñöôïc, vì ngoân ngöõ vaø khí haäu laø hai caùi khoù noù boù caùi khoân cuûa Sö. Baây giôø coù thö cuûa Duyeân nhö laø moät caùi phao cöùu töû. Trong thö aáy Duyeân ñaõ noùi gì, xem xong Sö xeù boû, chæ coù moät ñieàu laø thaáy Sö vui hôn vaø ñang ôû trong traïng thaùi lo laéng xa xaêm. Keû ñoaùn giaø, ngöôøi ñoaùn non, cuoái cuøng roài Sö cuõng ñaõ tuï taäp tuïi nhoû thaân thieän trong traïi veà phoøng ñeå daën doø.
"Sö noùi cho tuïi con bieát nghe! Roài ñaây Sö seõ rôøi traïi naày! ñi veà moät phöông trôøi voâ ñònh. ÔÛ ñoù Sö seõ coù ñaày ñuû ñieàu kieän ñeå sinh hoaït hôn, ví duï nhö moâi tröôøng soáng, ngoaïi caûnh v.v… ÔÛ ñoù Sö seõ khoâng laïc loõng nöõa, vì Sö chæ xöû duïng toaøn baèng tieáng Vieät vaø cuõng taïi ñoù Sö seõ thöïc haønh haïnh khaát só nhö taïi queâ höông, vì nôi ñoù naéng aám quanh naêm, chöù khoâng phaûi nhö caùi tuû ñoâng laïnh xöù naày".
Taát caû ñeàu "oà" leân moät tieáng vaø ñöùa hoûi naày, ñöùa hoûi noï, laøm cho Sö traû lôøi cuõng muoán meät ñi ñöôïc.
- Sö ñi ñaâu Sö? Cho con theo vôùi ñöôïc khoâng Sö?
- Xöù ñoù laø xöù naøo Sö? Tieát loä cho con bieát vôùi?
- Taïi sao Sö ñi, boû laïi tuïi con ôû ñaây coù ai saên soùc, Sö khoâng thöông tuïi con hay sao Sö?
- Thoâi ôû ñaây vôùi tuïi con ñi Sö, ñi ñaâu cuõng vaäy, ngöôøi tu haønh cuõng phaûi giuùp ñôõ chuùng sanh thoâi.Haèng traêm caâu hoûi doàn daäp ñöôïc ñaët ra; nhöng Sö thì chöa traû lôøi caâu naøo caû, laøm cho tuïi nhoû cuõng cuït höùng khoâng muoán hoûi tieáp nöõa. Maáy naêm ôû ñaây, ñuùng ra nhôø baùt côm chay Sö naáu ngon vaø nhôø taøi kheùo leùo keå chuyeän cuûa Sö cuõng ñaõ thu huùt ñöôïc moät soá tín ñoà ñaáy chöù. Sö laëng caâm nhìn tuïi nhoû cuõng haøi loøng; nhöng caûm thaáy khoâng coù töông lai, roài Sö ñoåi qua moät ñeà taøi khaùc.
- Tuïi con toái naày muoán aên cheø gì?
- Cheø ñaäu xanh, Sö! Cheø maø Sö cho laø ngon nhaát ñaáy.
- Khoâng, con khoâng thích cheø ñaäu xanh, maø con thích ñaäu huû boû ñöôøng vaø göøng vaøo cô.
- Thoâi thì Sö naáu caû hai loaïi. Ñöùa naøo thích thöù naøo thì duøng thöù ñoù.
- Con aên caû hai thöù coù ñöôïc khoâng Sö?Theá laø nhöõng caâu hoûi ñöôïc ñaët ra, khoâng coù moät caâu traû lôøi naøo ñöôïc giaûi ñaùp, maø tuïi nhoû vì haùu aên neân queân heát muïc ñích cuûa buoåi ban ñaàu.
Gian phoøng cuûa Sö ôû trong traïi tò naïn caøng ngaøy caøng troáng, vì Sö ñaõ thu goïn vaøo caùc chieác va-ly ñeå ôû ñaàu giöôøng, chæ coøn hình aûnh Ñöùc Di Ñaø, Ñöùc Quan AÂm, Theá Chí vaø chuoâng moõ laø coøn nguyeân veïn. Coù leõ Sö ñeå laïi nhöõng thöù naày chaêng? Sö chaáp nhaän hay choái töø nhöõng gì Sö ñaõ laøm xöa nay? Sö thuoäc khuynh höôùng naøo? Ñaïi Thöøa? Tieåu Thöøa hay Khaát Só?
Nhieàu luùc tuïi nhoû cöù phaân vaân maõi, nhöng phaân tích kyõ môùi thaáy raèng; nhöõng gì toát ñeïp Sö gom veà phía Khaát Só; nhöõng gì thuû cöïu Sö doàn qua phía Tieåu Thöøa. Coøn Ñaïi Thöøa thuoäc phaùi quaù caûi caùch, duy taâm. Coù leõ ñoù duùng laø ñoøn taâm lyù vaø ñuùng vôùi muïc ñích cuûa Sö muoán thi thoá taøi naêng taïi choán naày.
